Năm 2005, trong quá trình thi công đường tại khu vực Thượng Phường, quận Giang Ninh, thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, công nhân bất ngờ phát hiện một ngôi mộ gạch có quy mô lớn. Sau khi nhận được thông tin, các nhà khảo cổ tiến hành khai quật cứu hộ dưới sự cho phép của cơ quan quản lý di sản văn hóa Trung Quốc.

Công trình nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi kích thước vượt trội, cấu trúc phức tạp và số lượng hiện vật tùy táng phong phú. Đặc biệt, nhóm tượng người bằng men xanh được tìm thấy bên trong đã cung cấp những tư liệu sinh động về đời sống tinh thần, sinh hoạt và quan niệm mai táng của tầng lớp thượng lưu thời Tam Quốc.

Ngôi mộ quy mô lớn với kiến trúc khác biệt

Theo kết quả nghiên cứu, ngôi mộ được xác định thuộc giai đoạn cuối Đông Ngô, một trong ba chính quyền hình thành sau khi nhà Đông Hán suy yếu. Đây là thời kỳ mà Nam Kinh giữ vai trò kinh đô và trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, quân sự quan trọng của chính quyền Tôn Ngô.

Ngôi mộ có chiều dài buồng gạch khoảng 20,16 m, chiều rộng tổng thể 10,71 m. Công trình gồm tường chắn cửa mộ, cửa đá, hành lang dài, tiền thất, gian chuyển tiếp, hậu thất cùng các gian phụ bố trí đối xứng hai bên. Riêng bức tường chắn cửa mộ rộng 3,94 m, dày 1,88 m và cao 3,44 m.

Một điểm đáng chú ý khác là hệ thống thoát nước dài khoảng 326 m. Các nhà khảo cổ phát hiện hệ thống này kết hợp giữa rãnh thoát nước lộ thiên và đường dẫn ngầm, giúp nước được đưa ra ngoài mà không ảnh hưởng đến kết cấu bên trong. Cách thiết kế này cho thấy người xưa đã tính toán khá kỹ lưỡng về địa hình và điều kiện bảo vệ công trình.

Trong tiền thất và hậu thất của mộ còn xuất hiện kiểu mái vòm có bốn góc cuốn vào nhau, một dạng kiến trúc từng được ghi nhận ở một số ngôi mộ Đông Ngô và Tây Tấn. Những chi tiết này giúp giới nghiên cứu xác định niên đại, đồng thời đánh giá vị thế đặc biệt của công trình trong hệ thống mộ táng đương thời.

Dàn tượng men xanh tái hiện cuộc sống quý tộc

Điểm nổi bật nhất của cuộc khai quật là hơn 100 món đồ gốm men xanh, gồm nhiều loại vật dụng và tượng tùy táng. Đây là số lượng đồ gốm được ghi nhận đặc biệt lớn trong các ngôi mộ thời Lục triều từng phát hiện tại khu vực Nam Kinh.

Trong số đó, các tượng người gây ấn tượng bởi tạo hình đa dạng. Có tượng người đứng hầu, tượng nhạc công và những nhân vật được thể hiện trong nhiều tư thế khác nhau. Một số tượng mô phỏng người đang ngồi gảy đàn, đánh trống hoặc thổi nhạc cụ. Cách sắp xếp và biểu đạt động tác khiến nhóm hiện vật giống như một ban nhạc thu nhỏ được đưa xuống thế giới bên kia để phục vụ chủ nhân.

Đặc biệt, một pho tượng mô tả nhân vật ngồi ngay ngắn trên giường, hai tay đặt trước ngực, phía trước có một chiếc bàn dài. Gương mặt tượng được tạo hình hiền hòa, tư thế trang trọng, khác biệt so với những tượng nhạc công thông thường. Chi tiết này cho thấy nghệ nhân thời Đông Ngô không chỉ chú trọng hình dáng bên ngoài mà còn tìm cách thể hiện vai trò và thần thái của từng nhân vật.

Ngoài tượng người, ngôi mộ còn có nhiều mô hình đồ vật sinh hoạt như cối xay, bếp, chổi, sàng, đấu đong, giỏ đựng và các vật dụng phục vụ lao động. Những hiện vật này phản ánh quan niệm rằng người đã khuất vẫn cần được cung cấp đầy đủ tiện nghi trong thế giới bên kia.

Nhóm mô hình gia súc cũng rất phong phú, gồm trâu, ngựa, lợn, dê và gà. Một số chuồng nuôi được tạo hình khá cầu kỳ. Đáng chú ý, mô hình chuồng dê có hàng rào bao quanh, bên trong đặt một con dê nằm, phía trên hàng rào còn có hình gấu ngồi. Những chi tiết nhỏ cho thấy sự sáng tạo của nghệ nhân và mức độ phong phú trong đời sống vật chất được tái hiện qua đồ tùy táng.

Dấu tích quyền lực của một gia tộc hoàng thân

Ngoài đồ gốm, các nhà khảo cổ còn tìm thấy sáu bệ đá hình đầu hổ, được chia thành ba nhóm trong hậu thất. Hai đầu mỗi bệ đều chạm hình đầu hổ và chân trước. Đây là kết cấu dùng để kê quan tài, hiếm gặp trong các ngôi mộ cùng thời ở miền Nam Trung Quốc.

Bên cạnh đó, bốn góc của tiền thất và hậu thất còn có đèn đá tạo hình đầu thú. Nền mộ sử dụng nhiều viên gạch vuông lớn, có cạnh khoảng 50 cm, thay vì chỉ dùng gạch nhỏ như thường thấy. Những chi tiết này cho thấy công trình được đầu tư công phu và có địa vị cao hơn phần lớn mộ táng thông thường.

Ngôi mộ vẫn còn hơn 170 hiện vật thuộc nhiều chất liệu như vàng, bạc, đồng, sắt, sơn mài, gốm và sứ, cùng hơn 600 đồng tiền cổ. Trong số ít đồ vàng có một chiếc nhẫn đường kính khoảng 1,5 cm, khắc hoa văn hai con rồng đối diện nhau.

Về danh tính chủ nhân, giới khảo cổ hiện chưa có kết luận tuyệt đối. Không tìm thấy văn bản khắc tên đủ rõ để xác định chính xác người được chôn cất. Tuy nhiên, căn cứ vào kiến trúc, quy mô, đồ tùy táng và các đặc điểm niên đại, nhiều chuyên gia cho rằng đây là mộ của một nhân vật thuộc hoàng tộc Đông Ngô.