Trong bóng tối, dơi sử dụng tiếng vang để định vị con mồi. Chúng phát ra những xung âm tần số cao rồi phân tích tiếng vọng trở lại để xác định vị trí, khoảng cách và chuyển động của côn trùng. Đối với nhiều loài bướm hoạt động ban đêm, khả năng định vị chính xác của dơi là mối đe dọa thường trực.
Một số loài bướm đã tiến hóa những cách đối phó với hệ thống sonar tự nhiên này: tạo tiếng động để khiến dơi khó xác định vị trí, phát tín hiệu cảnh báo rằng chúng có vị khó ăn hoặc làm kẻ săn mồi giật mình.
Trong số đó, bướm chim ưng (hawkmoths, còn gọi là bướm chim ưng đầu lâu hoặc bướm chim ưng đêm tùy loài) có một cách phòng vệ đặc biệt: sử dụng chính các cấu trúc ở cơ quan sinh dục để tạo âm thanh.
Nhóm nghiên cứu ghi âm phản ứng của bướm chim ưng đực khi nghe tiếng gọi của dơi, đồng thời sử dụng kỹ thuật chụp ảnh độ phân giải cao để khảo sát các mẫu vật được bảo quản. Tổng cộng 143 loài được thử nghiệm, trong đó 77 loài tạo ra siêu âm.
Cả ba kiểu phát âm đều dựa trên một vùng vảy phóng to nằm trên các van sinh dục của con đực.
Điểm khác biệt nằm ở bề mặt mà những vảy đó cọ xát. Ở một nhóm loài, chúng ma sát với một hàng vảy tương ứng gần phần cuối bụng. Ở nhóm khác, vảy cọ vào những gai cứng nhô ra ở mép bụng. Một nhóm thứ ba sử dụng một vùng gồm các mấu lồi cực nhỏ ở mặt dưới cơ thể.
Cơ chế này tương tự việc kéo móng tay qua răng lược: sự ma sát tạo ra những dao động nhanh, phát thành âm thanh. Tuy nhiên, ở bướm, các cấu trúc rất nhỏ và chuyển động nhanh đến mức âm thanh tạo ra nằm ngoài dải nghe thông thường của con người.
Khi tín hiệu phản hồi bị lẫn với âm thanh do con mồi tạo ra, dơi có thể gặp khó khăn trong việc xác định chính xác vị trí của bướm. Một số kiểu âm thanh cũng có thể khiến dơi giật mình hoặc mô phỏng tín hiệu cảnh báo của những con mồi có vị khó chịu.
Nghiên cứu cũng cho thấy cơ chế phòng vệ không tồn tại ở tất cả các loài bướm chim ưng. Một số nhánh chuyển sang hoạt động lúc chạng vạng hoặc ban ngày đã mất bộ máy tạo âm thanh chuyên biệt. Điều này phù hợp với giả thuyết rằng khi áp lực săn mồi bằng sonar của dơi giảm, lợi ích duy trì hệ thống phát siêu âm cũng có thể không còn đủ lớn.
Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý một số con cái có thể tạo siêu âm, nhưng dữ liệu hiện có chưa đủ để phân tích có hệ thống. Vì vậy, nghiên cứu tập trung vào con đực, nơi các cấu trúc sinh dục tạo âm thanh đã được ghi nhận rõ hơn.
![[GALLERY] 10 đặc sản Cần Thơ ngon nức tiếng, mua về làm quà ai cũng thích](https://cdn.kienthuc.net.vn/images/dvKdxCZgCp6b0YoP_dGmv-YJ3A1_IetrVNz17CkaB4TGsF20wn-2GNw6ZzxQ_PgaI6a_VEKbux0IDOFR-jf6xw/4-2278.jpg.avif)
