Ở vùng biển Diễn Châu (Nghệ An), rum biển (còn có tên gọi khác là hải sâm) từng là loài thủy sinh ít ai biết đến, thậm chí bị bỏ qua. Thế nhưng, trong vài năm gần đây, loại sinh vật biển tưởng chừng “vô danh” này lại trở thành một trong những đặc sản được săn đón bậc nhất, với giá bán lên đến 200.000 đồng/kg vào dịp cao điểm. Từ những xã bãi ngang như Diễn Hải, Diễn Hùng, Diễn Kim…, nghề săn rum đã trở thành một sinh kế, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều ngư dân.
Rum biển có thân hình khá đặc biệt: dài, tròn như quả dưa chuột, thân xám đất, có nhiều nhớt, trơn và hơi phình to ở giữa. Hai đầu thuôn nhỏ lại, phần miệng xòe tua như cánh hoa. Chính ngoại hình lạ mắt, thậm chí hơi “ghê tay”, khiến nhiều người lần đầu nhìn thấy còn e ngại. Nhưng với dân biển Diễn Châu, rum là "vàng dưới đáy biển", là lộc trời không phải mùa nào cũng có.
Loài rum này chỉ xuất hiện từ khoảng tháng 2 đến tháng 6, thường sống ẩn sâu trong cát hoặc ở độ sâu từ 50 đến 70 mét dưới mặt biển. Rum biển càng sống ở tầng sâu, giá trị càng cao vì hiếm gặp và săn bắt khó khăn hơn.
Để săn được rum, ngư dân thường bắt đầu công việc khi trời còn tờ mờ sáng. Họ phải lặn sâu xuống đáy biển, dò tìm từng vết cát động, nơi rum lòi đầu lên như một nụ hoa đang hé nở. Phát hiện được con mồi đã khó, việc bắt được chúng lại càng vất vả hơn bởi rum rất trơn, chỉ cần lơ là là chúng đã biến mất dưới cát.
Thân rum trơn như dầu, chỉ cần sơ ý một giây là tuột khỏi tay, biến mất vào lòng biển. Việc săn rum không chỉ cần sức khỏe, sự dẻo dai mà còn đòi hỏi kinh nghiệm, nhạy bén và đôi khi là cả… may mắn. Những thợ lặn lâu năm còn kể, gặp “ổ rum” nhiều là chuyện hiếm, nhưng nếu mải mê không ngoi lên kịp, áp suất nước có thể khiến họ bị tai biến, thậm chí tử vong giữa biển cả mênh mông. Gần bờ cũng chẳng kém phần rủi ro, chỉ một dòng chảy ngược hay gặp phải rắn biển là có thể đánh đổi cả tính mạng.
Sau khi bắt được, rum biển được sơ chế vô cùng công phu. Người ta ngâm rum vào nước ngọt để xả mặn, rồi bóp kỹ với chanh, muối hoặc giấm để làm sạch nhớt. Dao phải sắc, tay phải nhẹ để loại bỏ phần ruột, cát, nội tạng, sau đó rửa lại bằng nước gừng sả cho thơm. Có như thế, khi lên món, thịt rum mới giữ được độ dai giòn, vị ngọt bùi tự nhiên, không lẫn mùi tanh.
Từ một loài sinh vật từng bị bỏ quên, rum nay được đưa vào những món ăn lạ miện như rum om chuối xanh với thịt ba chỉ, đậu phụ và lá lốt thơm lừng; canh rum nấu rau củ mát lành, bổ dưỡng.
Giá rum ngày càng tăng cao, từ 100.000 đồng/kg vào mùa thường, lên đến 200.000 đồng/kg dịp cao điểm mà nhiều lúc còn không đủ hàng để bán.
Rum biển không chỉ là món ăn ngon mà còn được xem là vị thuốc quý trong Đông y. Theo dân gian, rum giúp bồi bổ cơ thể, tăng cường sinh lực, hỗ trợ tiêu hóa và rất tốt cho người mới ốm dậy. Chính vì thế, từ món ăn bị xem thường ngày nào, rum biển nay đã góp mặt trong thực đơn của các nhà hàng sang trọng, được nhiều người săn lùng để thưởng thức.
