Trong cuộc trao đổi với phóng viên, ông Carlo Negri, Giám đốc quốc tế Sweco, chia sẻ cách hơn 130 năm kinh nghiệm quốc tế được chuyển hóa thành một quy hoạch mang bản sắc riêng cho Coastal Quảng Ngãi - A Community by HAUS.

Được thành lập tại Thụy Điển, Sweco là đơn vị tư vấn kiến trúc và quy hoạch đô thị giàu kinh nghiệm hàng đầu châu Âu. Trong hơn 6 thập kỉ qua, đội ngũ chuyên gia của Sweco đã tham gia kiến tạo nhiều đô thị theo hướng bền vững trên thế giới.

Tại Việt Nam, Sweco đảm nhiệm quy hoạch Coastal Quảng Ngãi - A Community by HAUS. Thay vì đưa một mô hình có sẵn vào vùng đất ven biển miền Trung, Sweco bắt đầu bằng quá trình khảo sát khí hậu, địa hình, hệ sinh thái và đời sống bản địa. Theo ông Carlo Negri, Giám đốc quốc tế Phát triển & Quy hoạch đô thị Sweco, đó là nền tảng để kinh nghiệm quốc tế không lấn át đặc trưng địa phương, mà góp phần làm những giá trị vốn có của Quảng Ngãi hiện lên rõ nét hơn trong cộng đồng tương lai.

Sự kết tinh giữa hơn 130 năm kinh nghiệm quốc tế và hàng nghìn ngày “lắng nghe” vùng đất Quảng Ngãi

- Dự án Coastal Quảng Ngãi – A Community by HAUS đang trở thành “biểu tượng mới” tại Quảng Ngãi. Điều gì đưa Sweco đến với vùng biển miền Trung Việt Nam này?

- Hơn hai năm trước, đội ngũ kiến trúc sư của chúng tôi kết nối với HAUS để thảo luận về dự án. Chúng tôi nhận ra tầm nhìn đầy cảm hứng về việc kiến tạo cộng đồng bền vững của HAUS rất ăn ý với phương châm biến đổi xã hội của Sweco. Chúng tôi quyết định hợp tác để xây dựng Coastal Quảng Ngãi thành biểu tượng cộng đồng tiên phong tại Việt Nam, đem tới môi trường sống bền vững cho khoảng 4.000 cư dân Quảng Ngãi và vùng lân cận, đồng thời tôn vinh, bảo tồn hệ sinh thái, văn hóa, di sản nơi đây.

- Ông và đội ngũ Sweco đã dành nhiều tháng nghiên cứu Quảng Ngãi trước khi hoàn thiện quy hoạch dự án. Vì sao phải tốn nhiều nguồn lực đến vậy?

- Lần đầu đặt chân đến Quảng Ngãi, tôi thực sự choáng ngợp trước thiên nhiên và con người nơi đây. Chúng tôi lấy đó làm nguồn cảm hứng thực sự mà không cần phải sao chép bất kỳ vùng đất hay nền văn hóa nào khác. Đây chính là những tài sản sẵn có của Coastal Quảng Ngãi ngay từ trước khi chúng tôi bắt tay vào làm. Vì vậy, tôi cảm nhận rõ thách thức làm sao tôn vinh những vẻ đẹp này trong một công trình bất động sản.

Chúng tôi trực tiếp khảo sát khu đất nhiều lần, cả khi tiết trời ẩm ướt, mưa nhiều lẫn những ngày nắng gắt nhằm hiểu rõ các điều kiện khí hậu khác nhau để có thể đưa ra các giải pháp thiết kế tối ưu cho dự án. Chúng tôi cũng dành thời gian khám phá con người, ẩm thực, văn hóa và di sản địa phương. May mắn là chúng tôi làm việc với HAUS, một nhà bảo tồn và phát triển cộng đồng rất am hiểu mảnh đất này. Tôi tin đây là những yếu tố quyết định.

Phải thông qua quá trình nghiên cứu, thấu hiểu và học hỏi đối tác địa phương, kết hợp với những kinh nghiệm được tích lũy hơn 130 năm trên thị trường quốc tế, Sweco mới có thể thiết kế một dự án đầy tham vọng. Mục tiêu của chúng tôi là đưa bản sắc địa phương vào Coastal Quảng Ngãi, qua kiến trúc, cảnh quan, từng loại cây trồng và vật liệu; từ đó, cư dân có thể cảm nhận được sự gần gũi trong khi vẫn tận hưởng những tiện ích hiện đại.

- Ông nhắc nhiều đến bản sắc và con người địa phương. Thực tế, không ít dự án đô thị hiện nay lại tỏ ra khác biệt và xa rời cộng đồng xung quanh, Sweco làm thế nào để Coastal Quảng Ngãi không trở nên như vậy?

- Chúng tôi đề cao tính bao trùm khi triển khai dự án. Chúng tôi không muốn Coastal Quảng Ngãi chỉ là khu nhà ở khép kín cho một nhóm người, mà phải thực sự là một phần của cộng đồng xung quanh - một cộng đồng năng động và giàu sức sống.

Tại đây, sự đa dạng trong kiến trúc, màu sắc và vật liệu ở các phân khu được khơi nguồn từ chính con người, văn hóa và di sản địa phương. Bạn có thể thấy kiến trúc một số phân khu được lấy cảm hứng từ nhà ống Việt Nam, dĩ nhiên chúng tôi không sao chép một cách máy móc mà chuyển hóa nó thành ngôn ngữ kiến trúc đương đại. Trong quy hoạch cảnh quan, đội ngũ thiết kế ưu tiên lựa chọn các loài cây bản địa vì chúng đã thích nghi hoàn hảo với khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái vùng ven biển Quảng Ngãi. Bên cạnh đó, khu đô thị còn có các không gian vui chơi giải trí, đặc biệt là trung tâm triển lãm cộng đồng - “trái tim” của toàn dự án - mở cửa chào đón tất cả mọi người. Các căn nhà phố đại lộ và khu vực thương mại cũng được quy hoạch bài bản với mục tiêu thúc đẩy kinh tế địa phương, tạo công ăn việc làm cho người dân trong khu vực.

Khi phát triển một đô thị cho ngày mai, chúng tôi muốn thực hiện một cách bền vững, bao gồm việc tạo ra một không gian dễ sống với hạ tầng giao thông thuận tiện, không khí trong lành và các nguồn điện, nước sạch, chi phí phải chăng. Chúng tôi đồng thời hiểu rõ những tác động của biến đổi khí hậu và đặc biệt là tình hình thời tiết thay đổi liên tục ở Quảng Ngãi, do đó vấn đề then chốt là xây dựng một hệ thống hạ tầng đô thị tích hợp có khả năng chống chịu và phục hồi nhanh chóng sau các sự kiện thời tiết cực đoan.

Tất cả những điều này đều hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống, biến Coastal Quảng Ngãi thành một nơi đáng sống, đảm bảo sức khỏe và sự hạnh phúc, thịnh vượng của cư dân.

- Có khó để xây dựng một đô thị bền vững như vậy không, khi thời tiết ở Quảng Ngãi thay đổi liên tục?

- Chúng tôi đã xem xét các hình thái thời tiết ở Quảng Ngãi, đồng thời phân tích dữ liệu về mực nước dâng sau các đợt lũ để xác định cao độ xây dựng an toàn cho dự án. Đội ngũ thiết kế tận dụng thảm thực vật tự nhiên và các giải pháp cảnh quan để quản lý nước mưa và kiểm soát tình trạng ngập lụt, thay vì phải xây dựng quá nhiều hạ tầng cứng. Bởi với Sweco, một công trình bền vững phải “thở” cùng nhịp với hệ sinh thái địa phương, nương theo thiên nhiên để thích ứng với biến đổi khí hậu mà vẫn gìn giữ nét xanh trù phú vốn có của vùng đất này.

Chúng tôi cũng nhận thấy khu vực này đã có sẵn nhiều lợi thế để phát triển các công trình bền vững. Điều kiện ánh nắng dồi dào quanh năm cho phép lắp đặt hệ thống điện mặt trời để cấp điện cho toàn dự án, trong khi khí hậu nơi đây cũng thúc đẩy thông gió tự nhiên, giảm phụ thuộc vào máy lạnh và từ đó hạn chế “hiệu ứng đảo nhiệt”, mang đến không gian ngoài trời dễ chịu, mát mẻ cho cư dân và khách tham quan.

Sự cộng hưởng để biến bản vẽ hôm nay thành cộng đồng bền vững ngày mai

- Trong bối cảnh lo ngại về “tẩy xanh” ngày càng gia tăng, theo ông, đâu là ranh giới giữa một đô thị thực sự bền vững và một dự án chỉ mang tính hình thức?

- Rất dễ để đưa ra các khẩu hiệu, nhưng bản chất của một đô thị bền vững phải đến từ quy hoạch tổng thể. Tại Sweco, những kiến trúc sư như tôi sẽ làm việc cùng các chuyên gia về năng lượng, về môi trường, về xử lý rác thải… để đưa tất cả những yếu tố này vào một quy hoạch chung bền vững.

Quy mô của dự án cho phép chúng tôi tư duy thấu đáo về vấn đề này. Chúng tôi có thể thu gom, tái chế rác thải trong khu đô thị và chuyển hóa thành năng lượng. Những hệ thống như vậy cần được tích hợp sâu vào hạ tầng, nên thực tế những thứ bạn không nhìn thấy có khi còn quan trọng hơn cả những gì bạn có thể dễ dàng quan sát.

Từ những tấm pin mặt trời trên mái nhà, các giải pháp lưu giữ nước mưa ở sâu dưới lòng đất và trong cảnh quan, cho đến hệ thống thu gom rác bằng chân không nhằm hạn chế xe chở rác trong đô thị - chúng có thể “vô hình” đối với cư dân nhưng lại cực kỳ quan trọng. Qua đó góp phần giảm ô nhiễm và cắt giảm lượng khí CO₂ phát thải ra môi trường địa phương cũng như bầu khí quyển.

Với tư cách là kiến trúc sư, chúng tôi muốn tạo ra một môi trường hấp dẫn và kiến trúc phải hỗ trợ điều đó. Chúng tôi thiết kế các tòa nhà một cách cẩn thận để bảo vệ cư dân khỏi nắng và gió, nhưng đồng thời cũng khai thác được sức mạnh của tự nhiên. Rất dễ để “tẩy xanh”, nhưng cốt lõi thực sự nằm ở thiết kế. Triết lý của chúng tôi là thiết kế hướng tới con người và thúc đẩy chất lượng cuộc sống.

Điều này cũng đến từ việc lựa chọn vật liệu. Chúng tôi ưu tiên sử dụng vật liệu địa phương để hạn chế quá trình vận chuyển, từ đó giảm dấu chân carbon tích lũy của vật liệu, cũng như giảm lượng carbon vận hành của toàn bộ dự án.

Xây một tòa nhà thì dễ, nhưng phải tính đến việc vận hành và bảo trì trong tương lai, đòi hỏi tư duy dài hạn trong suốt vòng đời của dự án. Đây chính xác là những gì chúng tôi đã và đang thực hiện tại Coastal Quảng Ngãi.

- Từ quy hoạch đến triển khai trên thực tế còn nhiều biến số. Ông và đội ngũ Sweco sẽ đồng hành với dự án Coastal Quảng Ngãi như thế nào để đảm bảo những ý tưởng này thành hiện thực?

- Tại Coastal Quảng Ngãi, chúng tôi duy trì mối quan hệ đối tác dài hạn với HAUS và theo sát dự án.

Sweco theo đuổi phương pháp tiếp cận SymbioCity, xoay quanh việc tìm kiếm sự cộng hưởng giữa các hệ thống và gắn kết các bên liên quan. Thực tế, HAUS và đội ngũ của họ đã đi đến nhiều trường học địa phương để gặp gỡ, tìm hiểu mong muốn về không gian sống của các em nhỏ - một mảnh ghép rất quan trọng, những người sẽ trở thành một phần của cộng đồng Coastal Quảng Ngãi tương lai.

Phía Sweco cũng thường xuyên đến trò chuyện với người dân và trao đổi với chính quyền địa phương. Tôi tin những mối quan hệ gắn kết chặt chẽ như vậy rất quan trọng để có thể biến khu đất ven biển hôm nay thành một đô thị tràn đầy sức sống, xứng đáng trở thành biểu tượng mới của Quảng Ngãi.

- Cảm ơn những chia sẻ sâu sắc của ông!