Khi nhắc đến hố đen, chúng ta thường hình dung một “quái vật” nằm ở trung tâm thiên hà, như Sagittarius A* ở trung tâm Ngân Hà. Nhưng không phải hố đen nào cũng có một địa chỉ cố định. Một số hố đen khối lượng sao có thể lang thang giữa các ngôi sao, hoàn toàn tách khỏi một ngôi sao đồng hành. NASA ước tính Ngân Hà có thể chứa tới khoảng 100 triệu hố đen khối lượng sao, trong đó phần lớn có thể gần như vô hình.
Ảnh: bursadabugun
Về nguồn gốc, những hố đen này có thể là tàn tích của các ngôi sao khổng lồ sau những vụ nổ siêu tân tinh. Khi ngôi sao chết, phần lõi sụp đổ thành một vật thể có khối lượng lớn nhưng kích thước cực nhỏ. Nếu vụ nổ tạo ra một “cú hích” đủ mạnh, hố đen có thể bị đẩy khỏi vùng lân cận ban đầu và tiếp tục chuyển động qua thiên hà. Một ví dụ được NASA nghiên cứu là GRO J1655-40, một hố đen có quỹ đạo khác thường quanh tâm Ngân Hà, được cho là đã nhận một tác động từ vụ nổ siêu tân tinh.
Điều đáng sợ là một hố đen cô độc gần như không thể nhìn thấy trực tiếp. Nó không tự phát sáng và cũng không có ngôi sao đồng hành để cung cấp vật chất tạo thành đĩa khí nóng phát ra tia X. Các nhà thiên văn vì thế phải tìm kiếm “bóng ma” này thông qua tác động hấp dẫn của nó.
Ảnh: science.nasa
Một trong những phương pháp đặc biệt hiệu quả là thấu kính hấp dẫn vi mô. Khi một hố đen đi ngang gần đường ngắm tới một ngôi sao xa hơn, lực hấp dẫn khổng lồ của nó bẻ cong và khuếch đại ánh sáng từ ngôi sao phía sau. Các kính thiên văn có thể theo dõi sự biến dạng cực nhỏ ấy để suy ra sự tồn tại, khối lượng và chuyển động của vật thể vô hình.
Đáng chú ý, nghiên cứu công bố năm 2025 về vật thể OGLE-2011-BLG-0462 đã đưa ra bằng chứng rất mạnh cho một hố đen cô lập có khối lượng khoảng 7,15 lần Mặt Trời, cách chúng ta khoảng 1,52 kiloparsec, tương đương gần 5.000 năm ánh sáng. Các tác giả gọi đây là hố đen khối lượng sao cô lập đầu tiên được xác nhận rõ ràng.
Ảnh: livescience
Năm 2026, các mô phỏng vũ trụ học tiếp tục cho thấy những hố đen siêu nặng lang thang có thể tồn tại xa trung tâm các thiên hà, đặc biệt sau những vụ sáp nhập thiên hà. Một số thậm chí có thể “mang theo” dấu vết lịch sử của thiên hà nguyên thủy mà chúng từng thuộc về.
Vì vậy, giữa hàng trăm tỷ ngôi sao của Ngân Hà, rất có thể đang có những “kẻ lang thang” vô hình lặng lẽ chuyển động. Chúng không săn đuổi các ngôi sao theo nghĩa khoa học viễn tưởng; nhưng chỉ cần đi ngang qua đúng vị trí, ánh sáng của một ngôi sao xa xôi có thể đột nhiên tiết lộ sự hiện diện của chúng.
