Được chế tác khoảng năm 515 trước Công nguyên, bình Euphronios, còn gọi là bình Sarpedon, là một trong những kiệt tác tiêu biểu của nghệ thuật gốm đỏ Attica thời Hy Lạp cổ đại. Tác phẩm được đặt theo tên họa sĩ Euphronios, người đã trang trí chiếc bình, trong khi nghệ nhân Euxitheos chịu trách nhiệm tạo hình. Cả hai đều để lại chữ ký trên tác phẩm, điều khá đặc biệt đối với đồ gốm thời kỳ này.
Chiếc bình cao khoảng 45,7 cm, đường kính miệng 55,1 cm, vốn được sử dụng để pha rượu vang với nước trong những buổi tiệc. Điểm nổi bật nằm ở kỹ thuật gốm đỏ: thay vì tô đen hình nhân vật như phương pháp truyền thống, nghệ nhân phủ nền đen lên bề mặt, giữ lại màu đỏ tự nhiên của đất nung cho các nhân vật. Những đường nét cơ thể, cơ bắp, trang phục và đôi cánh được thể hiện vô cùng sống động, tạo cảm giác như một bức tranh đang chuyển động.
Mặt chính của chiếc bình tái hiện cảnh Sarpedon, người con của thần Zeus và là đồng minh của thành Troy, tử trận trong cuộc chiến thành Troy. Theo thần thoại, Zeus sai hai vị thần có cánh là Hypnos (Giấc ngủ) và Thanatos (Cái chết) đưa thi thể người anh hùng về quê hương Lycia để được mai táng tử tế. Thần Hermes đứng ở giữa quan sát, trong khi hai chiến binh đứng hai bên. Mặt còn lại mô tả những thanh niên chuẩn bị vũ khí trước khi ra trận.
Kiệt tác bình Sarpedon của Euphronios, với cảnh hai vị thần Giấc ngủ và Cái chết đưa thi thể người anh hùng về quê hương. Ảnh: smarthistory.org
Điều khiến tác phẩm trở nên đặc biệt không chỉ là kỹ thuật hội họa mà còn nằm ở chiều sâu cảm xúc. Cơ thể Sarpedon được thể hiện với tỷ lệ giải phẫu tinh tế, đôi cánh của hai vị thần tạo nên những đường nét cân đối, trong khi gương mặt người đã khuất vẫn giữ vẻ thanh thản. Câu chuyện về một người anh hùng thành Troy được các nghệ nhân Athens tôn vinh cũng cho thấy sức hấp dẫn vượt qua ranh giới giữa những cộng đồng đối địch trong thần thoại.
Số phận hiện đại của chiếc bình cũng ly kỳ không kém. Năm 1971, tác phẩm bị những kẻ đào trộm lấy khỏi một ngôi mộ Etruscan gần Cerveteri, Italy. Năm 1972, Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (Met) ở New York mua lại chiếc bình với giá khoảng một triệu USD. Sau nhiều năm tranh chấp về nguồn gốc và tính hợp pháp của thương vụ, bảo tàng đồng ý chuyển quyền sở hữu cho Italy năm 2006 và hoàn trả hiện vật vào tháng 1/2008. Hiện nay, chiếc bình được lưu giữ tại Bảo tàng Khảo cổ học Quốc gia Cerite ở Cerveteri.
Từ một chiếc bình dùng trong những bữa tiệc cổ đại, tác phẩm đã trở thành biểu tượng của nghệ thuật Hy Lạp và cuộc đấu tranh chống buôn bán trái phép cổ vật. Hơn 2.500 năm trôi qua, câu chuyện về Sarpedon vẫn được kể bằng những đường nét đỏ đen đầy sức sống.
