Tại thôn Đại Hồng, trấn Trường Than, thành phố Chung Tường, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, một ngọn đồi nhỏ mang tên Long Sơn Pha từng trở thành mục tiêu của nhiều nhóm trộm mộ. Bên dưới khu đất tưởng chừng bình thường này là lăng mộ của Lương Trang vương Chu Chiêm Cơ, hoàng tử thứ chín của Minh Nhân Tông. Cuộc khai quật năm 2001 đã hé lộ kho báu hơn 5.300 hiện vật, cung cấp những tư liệu quý về đời sống hoàng tộc và hoạt động giao thương thời Minh.
Ngôi mộ hoàng gia nhiều lần bị xâm phạm
Lương Trang vương Chu Chiêm Cơ sinh năm 1411, là con trai thứ chín của Minh Nhân Tông. Năm 1421, ông được phong cấp đất tại An Lục, thuộc khu vực Hồ Bắc ngày nay. Sau khi qua đời năm 1441, ông được an táng tại Chung Tường. Vương phi Ngụy Thị mất năm 1451 và được hợp táng cùng ông.
Do chứa nhiều đồ tùy táng quý giá, lăng mộ sớm trở thành mục tiêu của những kẻ săn tìm cổ vật. Các chuyên gia kể rằng, ngôi mộ từng trải qua nhiều lần bị đào trộm và phá cửa bằng thuốc nổ. Những vụ xâm nhập khiến kết cấu công trình bị đe dọa, buộc cơ quan bảo vệ di sản phải tổ chức khai quật nhằm ngăn nguy cơ cổ vật tiếp tục thất thoát.
Khi tiếp cận lối vào, các nhà khảo cổ phát hiện hệ thống bảo vệ khá kiên cố, nổi bật là bức tường chắn cửa mộ, thường được gọi là “Kim Cương tường”. Những khối đá lớn được liên kết bằng hệ thống xích sắt, khiến việc di chuyển gặp nhiều khó khăn.
Đáng chú ý, cửa mộ chỉ còn một cánh. Ban đầu, nhóm khai quật nghi ngờ công trình đã bị trộm đột nhập và phá hủy. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra, các chuyên gia nhận ra cánh cửa còn lại đã được tháo bỏ để đưa vương phi Ngụy Thị vào hợp táng cùng Lương Trang vương. Chi tiết này cho thấy dấu vết tưởng như bất thường thực chất lại phản ánh một sự kiện lớn trong lịch sử ngôi mộ.
Hơn 5.300 cổ vật hé lộ sự giàu có của hoàng tộc
Sau khi xử lý lượng nước và bùn tích tụ bên trong, các nhà khảo cổ phát hiện một khối lượng lớn đồ tùy táng. Tổng số hiện vật được công bố vượt 5.300 món, gồm vàng, bạc, ngọc, đồ trang sức, gốm sứ và nhiều vật dụng khác.
Theo tư liệu của Bảo tàng Cố Cung, riêng nhóm đồ vàng, bạc và ngọc đã có hơn 1.400 hiện vật; số đồ trang sức và hạt đá quý lên tới hơn 3.400 món. Các chuyên gia còn xác định được 18 loại đá quý khác nhau, trong đó có hồng ngọc, lam ngọc, ngọc lục bảo, ngọc mắt mèo, ngọc trai và ngọc lam. Một số viên đá có chất lượng cao, được chế tác với kỹ thuật mài và khoan lỗ khá tinh xảo.
Số lượng lớn trang sức cho thấy mức độ xa hoa trong đời sống của hoàng thân thời Minh. Những món đồ này không chỉ có giá trị vật chất mà còn phản ánh địa vị, thẩm mỹ và quy chế sử dụng trang sức trong hoàng gia. Qua việc phân tích chất liệu và đặc điểm khoáng vật, giới nghiên cứu nhận định một số loại đá quý có thể có nguồn gốc từ Nam Á và Đông Nam Á, trong khi ngọc lam có khả năng được khai thác tại Trung Quốc.
Thỏi vàng khắc chữ hé lộ dấu tích chuyến đi của Trịnh Hòa
Phát hiện đặc biệt nhất trong ngôi mộ là một thỏi vàng có khắc dòng chữ: “Vĩnh Lạc năm thứ 17, tháng tư, mua được ở các nơi Tây Dương, một thỏi vàng tám thành, nặng 50 lượng”.
Theo cách tính niên đại nhà Minh, năm Vĩnh Lạc thứ 17 tương ứng năm 1419. Đây cũng là thời điểm đoàn thuyền của Trịnh Hòa trở về sau chuyến đi Tây Dương lần thứ năm. Căn cứ vào dòng chữ trên thỏi vàng, Bảo tàng tỉnh Hồ Bắc cho rằng, số vàng này có nguồn gốc từ hoạt động mua bán tại các vùng biển phía Tây Nam Trung Quốc, sau đó được đưa về nước.
Trong thời Minh, khái niệm “Tây Dương” thường được dùng để chỉ những vùng biển và khu vực nằm về phía Tây Nam của Trung Quốc, bao gồm Ấn Độ Dương cùng các vùng ven biển. Vì vậy, dòng chữ trên thỏi vàng không chỉ xác định niên đại và trọng lượng mà còn cung cấp bằng chứng vật chất liên quan đến hoạt động giao thương trên biển thời Trịnh Hòa.
Theo Bảo tàng tỉnh Hồ Bắc, đây là hiện vật khai quật có minh văn trực tiếp liên hệ với các chuyến đi Tây Dương của Trịnh Hòa. Phát hiện này bổ sung tư liệu quan trọng cho nghiên cứu giao thương giữa nhà Minh và các khu vực bên ngoài Trung Quốc.
Những viên đá quý, đồ trang sức và thỏi vàng trong mộ Lương Trang vương cho thấy sự phát triển của hoạt động trao đổi hàng hóa dưới thời Minh Thành Tổ. Trong giai đoạn này, các chuyến hải hành do Trịnh Hòa chỉ huy đã mở rộng phạm vi giao lưu của Trung Quốc với Đông Nam Á, Nam Á và bờ biển Đông Phi.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, một phần đá quý trong ngôi mộ có thể đến từ những khu vực này. Tuy nhiên, không phải mọi món đồ đều có thể xác định chính xác xuất xứ chỉ dựa trên hình dáng hoặc màu sắc. Việc phân tích thành phần khoáng vật, cấu trúc bên trong và kỹ thuật chế tác mới giúp đưa ra nhận định đáng tin cậy hơn.
Ngày nay, nhiều cổ vật từ lăng mộ Lương Trang vương được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Hồ Bắc. Từ những món trang sức tinh xảo đến thỏi vàng khắc minh văn, bộ sưu tập đã trở thành nguồn tư liệu quý giúp giới nghiên cứu tìm hiểu đời sống hoàng tộc, kỹ thuật thủ công và mạng lưới giao thương hàng hải thời Minh.
