Ngôi mộ cổ bị đánh cắp gần như toàn bộ cổ vật

Năm 2008, tại thôn Bàng Lưu, huyện Trường An, thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc), các nhà khảo cổ tiến hành khai quật cứu hộ một ngôi mộ cổ thời Đường sau khi phát hiện công trình này đã bị kẻ trộm xâm nhập nghiêm trọng.

Trước đó, từ năm 2004 đến năm 2005, một nhóm tội phạm do Dương Bân cầm đầu đã nhiều lần đào trộm ngôi mộ. Chúng hoạt động chủ yếu vào ban đêm, tổ chức người canh gác và tìm cách che giấu các dấu vết đào bới. Theo tài liệu điều tra, đây là một vụ trộm cổ vật có tổ chức, được chuẩn bị kỹ lưỡng. Những kẻ phạm tội thậm chí nghiên cứu cách tháo dỡ, bảo quản tranh tường và vận chuyển các cấu kiện mộ cổ nhằm hạn chế hư hỏng trong quá trình buôn bán.

Đến tháng 9/2008, cơ quan khảo cổ Thiểm Tây bắt đầu khai quật cứu hộ và hoàn thành vào tháng 5/2009. Tuy nhiên, bên trong ngôi mộ, phần lớn quan tài chính, đồ tùy táng và hiện vật quý giá đã biến mất. Những gì còn lại chủ yếu là cấu trúc kiến trúc quách đá bên ngoài, tranh tường và một số mảnh di vật bị bỏ sót.

Manh mối từ văn bia hé lộ thân phận nữ chủ nhân

Ban đầu, việc xác định danh tính người được an táng gặp nhiều khó khăn do ngôi mộ đã bị phá hoại nghiêm trọng. Những dấu tích còn lại không đủ để các chuyên gia đưa ra kết luận ngay lập tức.

Bước ngoặt xuất hiện khi đoàn khai quật tìm thấy những mảnh ngọc khắc chữ. Đây là loại văn bản dùng để ca ngợi công đức và ghi lại thân thế của hoàng đế hoặc hoàng hậu sau khi qua đời, thường được chế tác trên ngọc, đá hoặc các vật liệu quý.

Trên những mảnh vỡ còn lưu lại hai chữ quan trọng là “Trinh Thuận”. Đối chiếu với sử liệu nhà Đường, các chuyên gia nhận thấy danh hiệu này gắn với Trinh Thuận hoàng hậu, tức Võ Huệ Phi, người từng được Đường Huyền Tông Lý Long Cơ hết mực sủng ái.

Ngoài ra, cơ quan khảo cổ còn thu thập được một tấm bia mộ của cung nữ ở khu vực gần lăng. Nội dung bia cung cấp thêm thông tin liên quan đến khu lăng mộ. Kết hợp các chứng cứ này, giới nghiên cứu xác định chủ nhân ngôi mộ chính là Võ Huệ Phi, người được truy phong hoàng hậu sau khi qua đời.

Theo sử liệu, Võ Huệ Phi là cháu gái của Võ Thuận, thuộc dòng dõi Võ Tắc Thiên. Năm Khai Nguyên thứ 12 (năm 724), Đường Huyền Tông phong bà làm Huệ Phi, ban cho nghi thức và địa vị trong cung tương đương hoàng hậu. Nhà vua từng có ý định lập bà làm hoàng hậu nhưng gặp sự phản đối của các đại thần.

Năm 737, Võ Huệ Phi qua đời ở tuổi 38. Sau khi mất, bà được truy tặng danh hiệu Trinh Thuận hoàng hậu và an táng tại Kính Lăng. Bà cũng là mẹ của Thọ vương Lý Mạo, người sau này trở thành nhân vật có liên quan đến câu chuyện tình cảm nổi tiếng giữa Đường Huyền Tông và Dương Quý Phi.

Mộ Võ Huệ Phi và những bức bích họa đặc biệt

Qua khảo sát, các nhà khảo cổ xác định khu lăng mộ nằm ở phía Tây thôn Bàng Lưu, huyện Trường An. Công trình được xây theo hướng Nam - Bắc, có đường xuống mộ dạng dốc, dài khoảng 18,5 m và rộng 2,45 m. Hệ thống kiến trúc gồm bảy giếng trời, các đường hầm nối và phòng mộ. Đây là kiểu thiết kế thường thấy trong những lăng mộ hoàng gia quy mô lớn thời Đường.

Dù bị trộm phá, khu mộ vẫn còn khoảng 68 m² tranh tường được phát hiện trong quá trình khai quật. Những bức họa mô tả cảnh sinh hoạt, kiến trúc sân vườn, trẻ em vui chơi và các tiết mục biểu diễn nhào lộn.

Đặc biệt, hình ảnh trẻ em và hoạt động xiếc trong tranh tường được đánh giá là phát hiện đáng chú ý, bởi đây là những đề tài hiếm gặp trong hệ thống bích họa lăng mộ nhà Đường. Chúng giúp giới nghiên cứu có thêm tư liệu về đời sống xã hội, hoạt động giải trí và nghệ thuật tạo hình thời kỳ này.

Ngoài tranh tường, đoàn khai quật còn thu được những mảnh tượng gốm cưỡi ngựa, đầu tượng người hầu, tượng người Hồ được tô màu, ngói trang trí hoa sen và các loại vật liệu xây dựng có khắc chữ. Những hiện vật này góp phần tái hiện phần nào quy mô và sự xa hoa của khu lăng mộ.

Chiếc quách đá 27 tấn trong mộ Võ Huệ Phi

Báu vật nổi bật nhất liên quan đến mộ Võ Huệ Phi là chiếc quách đá được chế tác công phu, có tổng trọng lượng khoảng 27 tấn. Đây không phải quan tài trực tiếp chứa thi thể mà là lớp quách bằng đá đặt bên ngoài quan tài gỗ, vừa bảo vệ người đã khuất vừa thể hiện địa vị của chủ nhân. Những kẻ phạm tội đã nghiên cứu cách tháo dỡ một phần quách đá để lấy quan tài chính đi trước.

Chiếc quách đá được tạo hình như một cung điện thu nhỏ, gồm 31 cấu kiện đá: 5 tấm mái, 10 cột hành lang, 10 tấm vách và 6 bộ phận đế. Công trình cao khoảng 2,45 m, rộng khoảng 2,56 m và dài gần 3,9 m.

Điểm đặc biệt nằm ở kỹ thuật chạm khắc phù điêu kết hợp sơn màu. Các mặt đá được trang trí bằng hình ảnh cung nữ, hoa lá và nhiều họa tiết tinh xảo. Bên trong quách có hình 21 cung nữ với dáng vẻ khác nhau, trang phục cầu kỳ, thể hiện rõ phong cách nghệ thuật cung đình thời Đường.

Hiện vật sau đó được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Thiểm Tây và được công nhận là di vật văn hóa cấp quốc gia hạng nhất. Cuộc khai quật mộ Võ Huệ Phi cho thấy ngay cả khi phần lớn đồ tùy táng đã biến mất, những mảnh văn bia, bích họa và kiến trúc còn sót lại vẫn có thể giúp giải mã danh tính chủ nhân.