Lý Liên Anh là một trong những thái giám nổi tiếng nhất triều Thanh ở Trung Quốc, từng nắm giữ vị trí tổng quản thái giám và có ảnh hưởng lớn trong hậu cung dưới thời Từ Hi Thái hậu. Tuy nhiên, sau khi qua đời năm 1911, ông vẫn để lại nhiều câu hỏi về những năm tháng cuối đời. Đặc biệt, việc ngôi mộ của ông được mở vào năm 1966 và xuất hiện thông tin chỉ tìm thấy hộp sọ cùng một số di vật đã làm dấy lên nghi vấn ông từng bị sát hại.

Thái giám quyền lực dưới thời Từ Hi Thái hậu

Lý Liên Anh, tên ban đầu là Lý Tiến Hỷ, sinh năm 1848. Ông trở thành thái giám trong cung từ khi còn trẻ, sau đó dần được Từ Hi Thái hậu tin tưởng. Nhờ sự khéo léo và khả năng xử lý công việc trong nội đình, ông từng bước vươn lên vị trí tổng quản thái giám, trở thành nhân vật có ảnh hưởng đáng kể trong cung đình cuối thời Thanh.

Theo tư liệu giới thiệu của Bảo tàng Hải Điến, Lý Liên Anh được Từ Hi ban tên Liên Anh, thường được gọi là Lý Liên Anh. Ông đã ở bên cạnh Từ Hi gần 53 năm và được xem là một trong những thái giám quyền thế nhất giai đoạn này. Sau khi Từ Hi qua đời năm 1908, ông xin lui về nghỉ ngơi. Đến ngày 4/3/1911, ông qua đời ở tuổi 64.

Sau khi rời cung, Lý Liên Anh sống kín tiếng hơn trước. Theo thông tin được lưu truyền trong gia đình, ông qua đời vì bệnh tật. Tuy nhiên, những lời đồn về việc bị kẻ thù sát hại vẫn xuất hiện, khiến nguyên nhân cái chết trở thành đề tài gây tranh luận kéo dài.

Ngôi mộ kiên cố được mở vào năm 1966

Mộ Lý Liên Anh nằm tại khu vực Ân Tế Trang, quận Hải Điến, Bắc Kinh, Trung Quốc. Theo Bảo tàng Hải Điến, khu mộ được xây dựng năm Tuyên Thống thứ ba (1911), có diện tích khoảng 2.516 m², chiều dài theo hướng Bắc – Nam khoảng 74 m và chiều rộng khoảng 34 m.

Ngôi mộ từng có quy mô khá lớn, gồm phần mộ chính, bia đá và các công trình phụ trợ. Người dân địa phương còn lưu truyền rằng vật liệu xây dựng có trộn lòng trắng trứng, gạo nếp, vôi và đất nhằm tăng độ kết dính. Tuy nhiên, đây là câu chuyện dân gian, không nên xem như kết quả phân tích vật liệu khảo cổ.

Năm 1966, trong quá trình đào hầm trú ẩn tại khuôn viên Trường Tiểu học Lục Nhất trước đây, người ta vô tình đào thông vào khu vực mộ. Theo lời kể được công bố sau này, quá trình đào phá gặp nhiều khó khăn do lớp đất xây mộ rất cứng, bên dưới còn có những phiến đá lớn.

Khi tiếp cận được phòng mộ, những người tham gia phát hiện quan tài đã bị xê dịch khỏi vị trí ban đầu. Bên trong có quần áo, đồ tùy táng và những dấu tích hài cốt không còn nguyên vẹn. Chính chi tiết này đã tạo nên câu chuyện gây tranh cãi về việc Lý Liên Anh chỉ được an táng bằng phần đầu.

Vì sao xuất hiện giả thuyết Lý Liên Anh bị chặt đầu?

Một số lời kể về cuộc khai quật năm 1966 cho rằng trong quan tài chỉ còn hộp sọ và một đoạn tóc tết dài, không thấy phần thân thể. Từ đó, nhiều người suy đoán Lý Liên Anh có thể đã bị sát hại, sau đó thi thể bị phân tách và chỉ phần đầu được đưa về an táng.

Một giả thuyết khác cho rằng ông bị kẻ thù phục kích trên đường đi, khiến người thân hoặc người hầu chỉ có thể mang phần đầu về chôn cất. Những câu chuyện này thường được gắn với các mối quan hệ phức tạp trong cung đình sau khi Từ Hi qua đời. Tuy nhiên, đến nay chưa có chứng cứ lịch sử đủ chắc chắn xác nhận Lý Liên Anh bị giết hoặc bị chặt đầu.

Đáng chú ý, chuyên gia văn vật Tô Thiên Quân, người được cho là đã trực tiếp tham gia xử lý ngôi mộ, đưa ra cách giải thích khác. Theo lời kể này, quan tài đã vỡ và rơi khỏi bệ đá, có thể do nước ngầm tràn vào khiến quan tài dịch chuyển, sau đó mục nát; cũng không loại trừ khả năng mộ từng bị xâm phạm.

Tô Thiên Quân cho biết hộp sọ được tìm thấy bên ngoài quan tài, trong khi phần thi thể đã phân hủy, xương cốt không còn đầy đủ. Vì vậy, việc không nhìn thấy bộ hài cốt hoàn chỉnh không đồng nghĩa với việc người quá cố bị chặt đầu.

Cái chết vẫn còn những khoảng trống lịch sử

Theo lời kể của hai người cháu nuôi được phỏng vấn năm 1991, gia đình cho rằng Lý Liên Anh qua đời vì chứng bệnh được gọi là “yên hậu lỵ”, liên quan đến tình trạng sức khỏe sau thời gian dài sử dụng thuốc phiện. Một số tư liệu lịch sử cũng ghi nhận ông mất vì bệnh, chứ không khẳng định bị sát hại.

Đến nay, những lời đồn về số phận của Lý Liên Anh vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt. Dù vậy, điều quan trọng là phải phân biệt lời kể truyền miệng với chứng cứ khảo cổ và tư liệu lịch sử. Việc ngôi mộ bị xáo trộn, quan tài hư hỏng và hài cốt không còn nguyên vẹn là những dữ kiện đáng chú ý, nhưng chưa đủ để kết luận ông đã bị sát hại. Bí ẩn lớn nhất không nằm ở những câu chuyện ly kỳ, mà ở chỗ hồ sơ khai quật năm 1966 chưa cung cấp được một kết luận đầy đủ về tình trạng hài cốt và nguyên nhân cái chết của nhân vật này.