Trước khi sợi tổng hợp như nylon hay polyester xuất hiện, con người đã biết biến những phần tưởng như bình thường của cây thành quần áo, dây thừng, lưới đánh cá, giấy và nhiều vật dụng khác. Điều thú vị là sợi có thể được lấy từ gần như mọi bộ phận của một cây: hạt, thân, lá, quả hay vỏ.
Ảnh: tandfonline
Nổi tiếng nhất có lẽ là cây bông (Gossypium). Những sợi trắng mềm mà chúng ta nhìn thấy chính là các sợi lông phát triển quanh hạt. Khác với phần lớn sợi thực vật, xơ bông có hàm lượng cellulose rất cao và rất ít lignin, khiến chúng mềm, nhẹ và đặc biệt thích hợp cho ngành dệt may.
Nếu bông lấy sợi từ hạt, thì lanh (Linum usitatissimum), đay (Corchorus), gai dầu (Cannabis sativa) và ramie (Boehmeria nivea) lại lấy sợi từ phần vỏ hoặc mô libe của thân. Đây được gọi là sợi libe. Những bó sợi dài chạy dọc thân giúp cây đứng vững, nhưng con người đã tận dụng chính đặc điểm đó để tạo ra vải, dây thừng, bao tải và nhiều vật liệu khác.
Ảnh: linkedin
Một nhóm khác còn gây ngạc nhiên hơn: sợi lấy từ lá. Cây sisal (Agave sisalana) có những chiếc lá dài chứa các bó sợi cực kỳ chắc, thích hợp để làm dây, thảm và vật liệu công nghiệp. Cây abaca (Musa textilis), một họ hàng của chuối, cũng cho loại sợi nổi tiếng với độ bền và khả năng chịu môi trường nước, từng được sử dụng nhiều trong dây thừng hàng hải.
Rồi có dừa. Những sợi màu nâu cứng nằm trong lớp xơ bao quanh quả chính là coir. Chúng chứa lượng lignin cao hơn nhiều loại sợi khác, giúp coir tương đối bền và thích hợp cho dây thừng, bàn chải, thảm và các sản phẩm cần chịu mài mòn.
Ảnh: researchgate
Thậm chí dứa, chuối, tre, mía và nhiều loại cỏ cũng có thể cung cấp sợi. Phần bã mía sau khi ép đường chẳng hạn chứa lượng cellulose đáng kể và có thể được tận dụng làm nguyên liệu cho giấy, vật liệu composite và các sản phẩm sinh học.
Điều đặc biệt nằm ở chỗ những sợi này không phải “vật liệu nhân tạo” mà đã được thực vật tự tạo ra trong hàng trăm triệu năm tiến hóa. Cellulose, hemicellulose và lignin giúp cây vừa đứng vững vừa chống chịu môi trường. Con người chỉ đơn giản là học cách tách, xử lý và kết hợp những cấu trúc tự nhiên ấy để tạo ra vật liệu phục vụ cuộc sống.
Vì thế, một chiếc áo lanh, sợi dây đay hay tấm thảm xơ dừa đều có thể được xem như một dạng công nghệ rất cổ xưa: công nghệ biến cấu trúc của thực vật thành vật liệu hữu ích cho con người.
