Giải mã bản khoán ước cổ nhất miền Trung

Hết chìm trong biển lũ, lại bị mưa bom bão đạn cày xới, thế nhưng trên mảnh đất Phú Kinh đã và đang lưu giữ một báu vật có một không hai.

Theo Người Đưa Tin 07/08/2013 14:56

Bản Khoán ước cổ nhất này, là chứng tích cho một giai đoạn lịch sử đã qua của dân tộc. Từng được coi là kim chỉ nam cho người dân Phú Kinh, biết sống với những lệ làng và duy trì, gìn giữ nó.

Bảo vật biết “tránh” mưa bom, bão đạn?!

Tương truyền, những người đầu tiên "cắm đất lập nhà" - tạo cơ sở cho sự ra đời của làng là dòng họ Trần. Tuy nhiên, nơi đây thời tiết vốn khắc nghiệt, thiên tai quanh năm nên buộc dòng họ Trần này phải rời đi, tìm nơi khác lập nghiệp. Sau đó, các dòng họ Lê, Nguyễn, Cái, Dương, Phạm, Hồ, Hoàng, Mai và hai họ Phan bắt đầu đến đây quy tụ, mở mang đồn điền, dựng xóm lập làng. Và để tưởng nhớ công lao của họ Trần, dân làng đã dựng miếu phụng thờ và suy tôn là họ khai căn của làng.

Các bậc cao niên diễn giải về nội dung bản khoán ước của Làng.

Qua bao biến động của lịch sử, người dân Phú Kinh vẫn giữ được nét văn hoá làng xã rất đặc trưng của làng quê Việt. Đó là do sự đóng góp không nhỏ của bản Khoán ước - báu vật lịch sử, kim chỉ nam cho người dân Phú Kinh... Các bậc cao niên trong làng kể lại: Bản Khoán ước làng Phú Kinh do tập thể viên chức, hương lão của làng soạn thảo vào thượng tuần tháng 6 năm Giáp Ngọ, niên hiệu Cảnh Hưng, và được khắc bằng chữ Hán trên một tấm gỗ lim dài 2,4m. Khoán ước Phú Kinh được cục Di sản Văn hóa (Bộ Văn hóa thông tin) công nhận là một trong 10 bảo vật quốc gia quý hiếm của tỉnh Quảng Trị.

Theo ông Lê Đình Huy (nguyên chi hội trưởng Chi hội người cao tuổi làng Phú Kinh) cho biết: "Từ kháng chiến chống Pháp đến trước năm 1986, người làng đã thấy tấm gỗ lim khắc đầy chữ Hán - Nôm, nhưng không ai biết nó ghi chép gì. Tuy nhiên, như có một mối lương duyên đã được định trước thế nên bao thế hệ dân làng đều rỉ tai nhau để ra sức cất giữ nó". Trước Cách mạng tháng 8 năm 1945, bản Khoán ước được đặt ở vị trí trung tâm, trang trọng nhất của miếu khai căn. Trong chiến tranh, tất cả đình chùa miếu mạo trong làng gần như bị cày nát, mạng người giữ đã khó huống hồ một "tấm gỗ vô tri vô giác".

Mãi đến sau giải phóng, khi tìm về lại nơi "chôn rau cắt rốn", người dân Phú Kinh vô tình đào được "tấm gỗ khắc văn tự cổ" ẩn dưới lớp đất đá trên nền ngôi đình cũ. Chừng ấy năm giữa mưa bom bão đạn, mọi thứ đều vỡ vụn, duy chỉ có bản Khoán ước vẫn nằm đó "ung dung", thân hình loang lổ những vết đạn, nhưng từng chữ khắc trên Khoán ước vẫn không hề suy chuyển.

Trước điều kỳ lạ này, người dân Phú Kinh cho là tổ tiên muốn giữ lại bảo vật của làng nên càng quyết tâm bảo vệ bản Khoán ước cẩn thận hơn. Họ xây dựng lại miếu khai căn và để Khoán ước ở đây, vào mùa lũ, họ gác bản Khoán ước lên dàn đòn tay của miếu để tránh nước lũ cuốn đi mất. Dù cẩn thận là thế, nhưng một số năm nước lũ dâng cao quá, bản Khoán ước vẫn bị "dìm" trong biển lũ...

Bản khoán ước loang lổ vết đạn.

Tâm nguyện của người trông coi “di sản” của tiền nhân

Đọc bản Khoán ước của làng Phú Kinh do các nhà nghiên cứu của Khoa Sử (Đại học Khoa học Huế) dịch thuật, những người dân trong làng không khỏi ngạc nhiên và tự hào: "Chúng tôi không dám tin, ở cái vùng lầy, nước độc như Phú Kinh, lại có những con người rất thông minh, học cao hiểu rộng đến như thế. Thật không thể coi thường quy định mà ở thời đó người ta vẫn coi là "lệ làng". Bởi nó vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay" - ông Huy chia sẻ. Nội dung bản Khoán ước bao gồm nhiều điều khoản, đề cập đến nhiều mặt đời sống của làng quê Phú Kinh thuở đó.

Sửng sốt những “quy định pháp luật” của người xưa

Bản Khoán ước đề cập đến hai nội dung quan trọng nhất, một là: Phân chia một phần ruộng đất công dưới hình thức "vĩnh nghiệp" nhằm mục đích khuyến nông và đảm bảo đời sống cho mọi người dân trong làng, đặc biệt là chú trọng đến các đối tượng "mẹ goá con côi" hay "già cả, tật nguyền". Qua đó tạo ra sự dân chủ đồng thời quy định nghĩa vụ và trách nhiệm của người dân trong việc xây dựng, giữ gìn làng xóm. Hai là, quy định những điều khoản để giáo dục cộng đồng: Khuyên người dân không được buôn gian bán lận hay theo đòi những kẻ chuyên tụ tập cờ bạc, rượu chè say sưa, lãng quên việc học hỏi để nâng cao nghề nghiệp căn bản của mình và mang lại tiếng xấu cho làng. Trong mối quan hệ ứng xử xã hội phải luôn biết đoàn kết, thuận hoà, kính trên nhường dưới, biết giữ thân mình trong sạch, không làm những điều chỉ có lợi nhưng lại hại đến người.

Khoán ước làng Phú Kinh là một "báu vật" của làng, là sản phẩm tinh thần thể hiện đầy đủ nhất một thực tế là đời sống làng quê Phú Kinh lúc đó đã khá phát triển về cả đời sống vật chất lẫn tinh thần. Trong suốt thời gian biến động, thăng trầm của lịch sử, làng Phú Kinh vẫn nề nếp và duy trì được những phong tục tập quán vốn có, vừa theo đúng khuôn mẫu, tư tưởng của chỉnh thể đương thời đó là nhờ bản Khoán ước. Sự ra đời của bản Khoán ước như một bản "cương lĩnh" để dân làng theo đó "tu thân, tề gia".

Chúng tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Hữu Yêm (75 tuổi), là người được dân làng Phú Kinh tín nhiệm giao trọng trách giữ bản Khoán ước. "Tôi giữ Khoán ước của làng kiêm miếu khai căn được 15 năm rồi, nhiệm vụ của tôi là lau chùi, quét dọn và ngày rằm, ba mươi, mồng một đến thắp hương".

Khi được hỏi về sự quan tâm của xã, huyện thì ông chia sẻ: "Khi nào có báo, đài hay tỉnh về thăm thì mới thấy họ xuống, còn lại thì nó vẫn nằm im ỉm ở đó thôi". Hơn 15 năm làm công việc thầm lặng, không lương bổng, trợ cấp, nhưng ông Yêm vẫn vui vẻ khi được hỏi về công việc này: "Đây là báu vật của làng, được dân làng tin tưởng, giao trách nhiệm này tôi cảm thấy tự hào lắm, đến khi nào không còn sức lực nữa thì tôi mới thôi công việc này".

Và không riêng gì ông Yêm, ý thức đối với việc giữ gìn bản Khoán ước tồn tại trong mỗi người dân Phú Kinh. Cách đây hơn 10 năm, Bảo tàng Quảng Trị đã từng xuống tận làng "thương lượng" với mục đích có cho được món báu vật này. Họ đưa ra "cái giá" là xây cho làng một trường mẫu giáo hai tầng - một cái giá vô cùng lớn trong thời điểm đó đối với một ngôi làng nghèo. Tuy nhiên, cuộc "thương lượng" đã không thành công. Dân làng Phú Kinh đã cùng nhau họp lại bàn bạc và đi tới quyết định: Nhất quyết phải giữ lại bản Khoán ước. Từ đó đến nay, dân làng dựng bản Khoán ước lên, nhưng chôn sâu dưới nền đất 20cm, để tránh bị bọn săn cổ vật trộm mất.

Kỳ công “giải mật” bản Khoán ước

Đến năm 1986, trong một đợt khảo sát điền dã của đoàn Khoa Sử, đại học Tổng hợp Huế (nay là trường đại học Khoa học Huế), các nhà nghiên cứu mới phát hiện và tiến hành dịch thuật bản Khoán ước. Nhưng năm lần bảy lượt các nhà nghiên cứu về làng tiến hành dịch đều không thành do bản Khoán ước phức hợp cả chữ Hán lẫn chữ Nôm. Phải đến khi nhóm điền dã sao chụp nội dung văn tự trên bản Khoán ước đưa vào Huế, để có thời gian nghiên cứu thêm thì bí mật trên Khoán ước mới được hé lộ. Đúng như những gì người dân Phú Kinh tiên đoán, nội dung bản Khoán ước gần như là một cuốn "biên niên sử" của làng.

#Huế #bão #Quảng Trị #Giáp Ngọ #tu thân #nước độc

10 thành phố bí ẩn bị đại dương “nuốt chửng“

(Kiến Thức) - Dù đã "ngủ yên" dưới đáy biển sâu, nhưng những thành phố cổ xưa này vẫn luôn là dấu hỏi lớn với nhân loại.

1. Dian Kingdom: Năm 2001, một nhóm các nhà khảo cổ đã phát hiện ra nhiều tòa nhà cổ thuộc thành phố Dian Kingdom nằm dưới đáy hồ Fuxian, Trung Quốc. Trước đó, người dân địa phương thường cho biết họ nhìn thấy những con ma ở dưới nước trong ngày lặng sóng. Những câu chuyện kỳ lạ như vậy dần dần trở thành huyền thoại nổi tiếng. Trong những chuyến thám hiểm tiếp theo, các nhà khảo cổ lại tìm thấy bức tường đứng, tuyến đường được lát phiến đá lớn và những tàn tích khác của một thành phố nằm trên diện tích 6,5 km2.

Xem chi tiết

Chùm ảnh: Chiêm ngưỡng 11 cổ vật quốc gia

Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh có giá trị lịch sử như một Cương lĩnh kháng chiến, mang tính khái quát cao, chứa đựng những quan điểm cơ bản về tư tưởng, đường lối chiến tranh nhân dân, khẳng định tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất của dân tộc nhất định thắng lợi.

Cuốn Đường Kách mệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh được coi là văn kiện lý luận chính trị đầu tiên của Đảng ta, đặt cơ sở tư tưởng cho đường lối của cách mạng Việt Nam, định hướng cho mọi hoạt động của cách mạng Việt Nam ở thời điểm đó và các giai đoạn tiếp theo. Những thắng lợi huy hoàng của dân tộc ta trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, những thành tựu có ý nghĩa lịch sử mà đất nước đạt được trong hơn 20 năm đổi mới vì mục tiêu xã hội chủ nghĩa, đều bắt nguồn và gây dựng từ những giá trị lý luận cách mạng và khoa học của tác phẩm Đường Kách mệnh.

"Ngục Trung nhật ký" là một trong những di cảo quý giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh; gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của Người. Noài những giá trị lịch sử, tập thơ còn mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện tâm hồn cao thượng và nhân ái của một người cộng sản suốt đời phấn đấu vì sự nghiệp đấu tranh cho nền độc lập dân tộc.

Trống đồng Cảnh Thịnh không chỉ lạ về hoa văn mà đặc biệt hơn là được tạo ra ở thời kỳ mà tưởng như kỹ thuật đúc đã thất truyền. Một giá trị đặc biệt của trống là phần tư liệu – một bài minh dài 272 chữ được khắc trên thân trống. Nội dung của bài minh nói về bà Nguyễn Thị Lộc, là vợ của Tổng Thái giám Giao quận công thuộc năm Vĩnh Hựu thứ 2 đời Vua Lê Ý Tông (1736) góp công lập chùa Linh Ứng (nay là Chùa Nành), cùng những lời dẫn đến việc đúc trống để thờ cúng, tu bổ chùa. Ngoài ra minh văn còn cho biết trống được đúc vào ngày lành tháng 4 năm thứ 8 niên hiệu Cảnh Thịnh đời Vua Nguyễn Quang Toản (1800), xã Phù Ninh, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn (nay thuộc xã Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội).

Bình gốm hoa lam vẽ thiên nga là bảo vật được tìm thấy trong con tàu đắm ở Cù Lao Chàm, nằm trong số những hiện vật độc bản. Mặc dù nghề gốm Việt Nam có rất nhiều các tuyệt tác, nhưng, so với nhưng hiện vật được ta lưu giữ và biết tới thuộc các bộ sưu tập trong nước, đây thực sự là Bảo vật quốc gia. Giá trị của hiện vật không chỉ xứng đáng với danh hiệu trên về mặt thời gian, và kỹ nghệ làm gốm. Những nét vẽ thiên nga mang đậm hồn Việt chính là điểm khẳng định giá trị của chiếc bình.

Môn hạ sảnh ấn được coi là quả ấn đồng cổ nhất có niên đại rõ ràng nhất ở Việt Nam. Cổ vật này có kích thước: Cao: 8,5cm; Dài: 7 cm; Rộng: 7 cm; trọng lượng: 1,4kg. Ấn được đúc vào ngày 23/5 năm Long Khánh thứ 5 đời vua Trần Duệ Tông (1377). Chiếc ấn đồng Môn Hạ Sảnh ấn đúc vào năm 1377 được dùng để đóng trên những văn bản hành chính quan trọng của triều đình bắt đầu từ đời Trần Phế Đế về sau. Môn Hạ Sảnh ấn là chiếc ấn đồng có nội dung rõ ràng nhất, niên đại cụ thể nhất liên quan đến lịch sử hành chính trung ương triều Trần.

Cách đây hơn 2000 năm, một vị già làng và đồ vật của ông ta đã được an táng tại khu mộ ở Lạch Trường, bên bờ biển Đông. Sau hàng nghìn năm, khi các nhà khảo cổ tìm thấy ngôi mộ này cùng với “Cây đèn hình người quỳ” đã mang tới câu hỏi lớn về nguồn gốc, ý nghĩa của nó. Đã có nhiều nghiên cứu, nhiều lời lý giải, nhưng, “Cây đèn hình người quỳ” vẫn mang ánh hào quang của bí ẩn, khó hiểu như nụ cười của người đàn ông trên thân đèn.

Khối tượng hai người cõng nhau thổi khèn thuộc dòng tượng tròn, được đánh giá là sinh động nhất trong những khối tượng đã được phát hiện từ trước đến nay. Tượng có chiều cao 8,5cm và rộng: 9,5cm do nhà khảo cổ học người Thụy Điển Olov. Janse phát hiện trong một ngôi mộ gạch lớn. Toàn khối tượng tả thực với nhiều chi tiết khá phức tạp. Tượng là hình ảnh về sinh hoạt âm nhạc dân tộc, được đánh giá là sinh động nhất của nghệ thuật biểu diễn, phản ánh hiện thực nhất trong số những khối tượng được các nhà nghiên cứu phát hiện từ trước đến nay.

Thạp đồng Đào Thịnh là chiếc thạp có kích thước lớn nhất từ trước tới nay. Trong thạp có chứa một thạp đồng nhỏ có mảnh gỗ mục đậy lên trên, bên cạnh có một số cục xỉ đồng và một ít xương người. Cho đến nay ngoài thạp Đào Thịnh, chưa có một chiếc thạp nào có được kích thước, kiểu dáng và đề tài trang trí độc đáo tiêu biểu của cư dân nông nghiệp lúa nước. Thạp đồng Đào Thịnh được coi như một hiện vật nghệ thuật cổ độc nhất vô nhị bởi nó chính là bản thông điệp của quá khứ gửi cho thế hệ mai sau về cuộc sống vật chất và quan niệm phồn thực của cư dân Đông Sơn khi xã hội chưa có chữ viết.

Vào khoảng tháng 3 năm 1937, trong khi đào mương, nhân dân xóm Nội Thôn, làng Hoàng Hạ, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Sơn Bình (nay là Hà Nội) đã tìm thấy trống Hoàng Hạ ở độ sâu 1,5m trong lòng đất. Trống đồng Hoàng Hạ là loại trống H1 điển hình, kiểu dáng, đề tài hoa văn trang trí độc đáo còn khá nguyên vẹn. Trống đồng Hoàng Hạ có kích thước lớn là một tiêu bản đặc biệt được xếp vào cùng nhóm trống đồng Ngọc Lũ, nhóm trống đặc trưng tiêu biểu nhất.

Trống Ngọc Lũ được phát hiện vào khoảng năm 1893 - 1894, tạihữu ngạn sông Hồng. Đây là chiếc trống có kích thước lớn, hình dáng cân đối và đặc biệt có hoa văn trang trí đẹp nhất trong số những trống Đông Sơn được biết.

Xem chi tiết

Bánh mỳ kẹp Việt Nam “gây nghiện” ở Hàn Quốc

(Kiến Thức) - Hai chàng trai Hàn Quốc bán bánh mì Việt Nam trên chiếc xe lưu động ở khu phố Itaewon, quận Yongsan đã gây được sự chú ý của thực khách xứ này.

National Geographic từng bình chọn bánh mì kẹp Việt Nam là một trong những món ăn đường phố tuyệt vời, hấp dẫn thực khách nhất thế giới. Vì vậy, hai chàng trai người Hàn Quốc đã mang đặc sản này về quê hương kinh doanh, góp phần quảng bá ẩm thực Việt tại xứ sở kim chi.

Sau khi kết thúc chuyến du lịch đến Việt Nam và trải nghiệm những món ăn tuyệt vời, hai chàng trai đã mang bánh mì nổi tiếng của đất nước hình chữ S về quê hương làm mặt hàng buôn bán, kiếm kế sinh nhai. Họ bán hàng trên một chiếc xe lưu động và có rất đông thực khách ghé vào thưởng thức.

Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Bí ẩn 200 bức tượng cưỡi ngựa bằng đá Thời Trung Cổ

Hàng trăm bức tượng đá bí ẩn đã được tìm thấy ở biên giới Ấn Độ - Pakistan gây ngạc nhiên các chuyên gia.

Xác thuyền chiến thời La Mã 1.300 tuổi được phát hiện trong mỏ than Serbia

Các nhà khảo cổ phát hiện một chiếc thuyền chiến hơn 1.300 năm, được bảo quản tốt trong mỏ than, hé lộ bí ẩn về chiến tranh cổ đại của người Slav.

Bộ ảnh cũ hơn 70 tuổi hé lộ manh mối về UFO

Những bức ảnh chụp cách đây hơn 70 năm được cho cung cấp những manh mối mới về sự xuất hiện của UFO gần các bãi thử hạt nhân.

Thi thể 5.000 tuổi từ nền văn minh Caral được bảo quản kỳ lạ

Thi thể phụ nữ cổ đại được bảo quản nguyên vẹn cùng các vật dụng trang trí tinh xảo, mở ra nhiều bí ẩn về xã hội và nghi lễ của nền văn minh Caral.

Giải mật kế hoạch của Anh nhằm phá hủy các nhà máy của Đức quốc xã

Trong Thế chiến 2, Anh từng bí mật lên kế hoạch sử dụng "bom chuột" - những con chuột chứa đầy thuốc nổ - nhằm phá hủy các nhà máy của Đức quốc xã.

Khám phá cổng chiến thắng cổ đại 2.000 năm tuổi tại Thổ Nhĩ Kỳ

Các nhà khảo cổ phát hiện cổng vòm chiến thắng La Mã dài 22,5m tại Anavarza, phản ánh chiến thắng lịch sử và kiến trúc độc đáo của thời cổ đại.

Tăng vận may, tài lộc với 4 loại cây cảnh trong nhà dễ trồng

Chọn cây cảnh phù hợp như kim tiền, cá vàng, thụy hương và cỏ đồng xu để mang lại sự giàu có, bình an và may mắn quanh năm cho gia đình bạn.

Khám phá địa điểm 25.000 năm tuổi chứa đầy xương voi ma mút

Tại Áo, các chuyên gia tìm thấy xương của năm con voi ma mút, nó mang đến hiểu biết thú vị về cách người tiền sử tương tác với môi trường.

Khám phá cán dao La Mã cổ đại khắc hình võ sĩ giác đấu tại Anh

Cán dao quý hiếm từ thời La Mã, có hình võ sĩ giác đấu, được phát hiện tại Northumberland, phản ánh sự yêu thích của người La Mã cổ đại với đấu trường.