Trước sự quan tâm của dư luận đến Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (gọi tắt là Luật hiến mô, tạng), nhất là phần liên quan đến trẻ em, chiều 27/10, Bộ Y tế đã tổ chức họp báo, dưới sự chủ trì của Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan.

Nhiều trẻ em chờ ghép tạng để được cứu sống

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép, cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em.

Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, luật đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị và sự phát triển của y học. Trong khi đó, nguồn tạng hiến vẫn hạn chế, còn nhu cầu ghép ở trẻ em rất lớn.

Theo số liệu được Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nêu tại họp báo, mỗi năm ước tính có khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận cần thực hiện ở trẻ em; khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan. Số ca ghép tạng cho trẻ em hiện chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu.

PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết số tạng hiến từ người chết não vẫn còn ít, trong khi nhu cầu ghép của người bệnh lớn.

Theo ông, riêng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, mỗi năm có hàng nghìn trường hợp chết não nhưng gia đình không đồng ý hiến tạng.

PGS.TS Dương Đức Hùng cho rằng cần có quy định pháp luật rõ ràng để mở rộng cơ hội hiến tạng từ người chết não, chết tuần hoàn, qua đó có thêm nguồn tạng phục vụ điều trị.

Riêng với người dưới 18 tuổi còn sống, ông nhấn mạnh cần nghiêm cấm việc lấy thận hoặc các bộ phận cơ thể lành để ghép.

Đối với việc hiến mô tái sinh, PGS.TS Dương Đức Hùng cũng đề nghị giới hạn người nhận trong phạm vi những người có quan hệ huyết thống gần, đồng thời bảo đảm đánh giá y khoa độc lập và đặt sức khỏe của trẻ lên hàng đầu.

GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết bệnh viện đã thực hiện 57 ca ghép gan cho trẻ em, trong đó 50 ca nhận gan từ người hiến sống, chủ yếu là cha mẹ và 7 ca từ người chết não.

Theo GS.TS Nguyễn Hoàng Định, với một số trường hợp ghép gan, bác sĩ có thể chia gan từ người hiến sống là người lớn để ghép cho trẻ em. Tuy nhiên, không thể áp dụng cách này với mọi cơ quan. Trẻ nhỏ cần nguồn tạng có kích thước phù hợp, trong khi việc tìm được tim từ người hiến chết não phù hợp với trẻ em rất khó khăn.

GS.TS Nguyễn Hoàng Định cho rằng nếu pháp luật cho phép hiến tạng sau khi chết não ở người dưới 18 tuổi với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, nguồn tạng hiến sẽ có thêm cơ hội đến với những bệnh nhi đang chờ ghép.

Cấm lấy bộ phận cơ thể lành của trẻ đang sống

Theo đề xuất được Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà trình bày, dự thảo phân định rõ hai trường hợp: hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời, với những điều kiện riêng.

Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào để ghép. Trường hợp được xem xét là hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu từ tủy xương hoặc máu ngoại vi, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và nhằm điều trị cho người thân.

Theo dự thảo luật, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của chính trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, ghép tế bào gốc tạo máu có thể giúp một số trẻ mắc bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) giảm hoặc chấm dứt tình trạng phụ thuộc truyền máu. Tuy nhiên, việc hiến mô phải đáp ứng các điều kiện chuyên môn và bảo đảm an toàn cho trẻ hiến.

Đối với ghép tủy xương, quan hệ huyết thống không đồng nghĩa với việc chắc chắn tương hợp. Người hiến và người nhận cần được đánh giá mức độ tương hợp kháng nguyên bạch cầu người (HLA) trước khi thực hiện.

Hiến sau khi qua đời phải được giám sát độc lập

Với trường hợp người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời, dự thảo đề xuất chỉ thực hiện khi người hiến đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo tiêu chuẩn chuyên môn. Người trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy, ghép không được tham gia hội đồng này.

Việc hiến cũng phải có đăng ký hoặc nguyện vọng trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý theo quy định.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, nhận định hiến mô, tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm, cần được xem xét thận trọng trên cơ sở đạo đức và quy định pháp luật nghiêm ngặt. Bà nhấn mạnh sự cần thiết của một hệ thống hiến, ghép công bằng, minh bạch.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, tạng của trẻ. Các biện pháp xác minh nhân thân, đánh giá độc lập và điều phối qua hệ thống điều phối quốc gia cũng được đề xuất nhằm hạn chế nguy cơ trục lợi, bảo đảm công bằng trong phân bổ nguồn hiến.

Các nội dung trên hiện là đề xuất trong quá trình sửa đổi luật. Mục tiêu đặt ra là mở rộng cơ hội điều trị cho người bệnh, đồng thời bảo đảm quyền lợi, sức khỏe và sự an toàn của trẻ em.

Mời quý độc giả theo dõi video: Việt Nam đang đối mặt bài toán dân số già hóa