Vì sao nhiều bức tượng La Mã cổ đại bị mất đầu?

Nhiều bức tượng La Mã cổ đại bị mất đầu không chỉ do thời gian mà còn vì những nguyên nhân ít ai ngờ tới.

Những bức tượng La Mã cổ đại thường khiến người xem ấn tượng bởi vẻ đẹp tinh xảo và khả năng tồn tại qua hàng nghìn năm. Tuy nhiên, có một điều khá kỳ lạ là rất nhiều bức tượng ngày nay không còn nguyên vẹn. Có tượng bị mất mũi, gãy tay, nhưng phổ biến hơn cả là những bức tượng không còn phần đầu.

anh-man-hinh-2026-10-26-luc-165510.png
Vì sao nhiều bức tượng La Mã cổ đại lại bị mất đầu vẫn là câu hỏi khiến không ít người tò mò. Ảnh: DEA/A. DAGLI ORTI/Getty Images.

GS Rachel Kousser, chuyên gia lịch sử nghệ thuật tại Đại học Brooklyn (Mỹ) cho biết, nguyên nhân thường gặp nhất là phần cổ tượng dễ bị gãy. Đây là vị trí khá nhỏ so với đầu và thân, nên khi tượng bị đổ, va đập hoặc di chuyển qua nhiều nơi, phần đầu thường dễ bị tách rời.

Dù vậy, không phải trường hợp nào cũng là tai nạn. Người La Mã cổ đại đôi khi cố tình phá hủy tượng của những nhân vật bị lên án. Hình thức trừng phạt này được gọi là "damnatio memoriae", nghĩa là xóa bỏ ký ức về một người. Khi một hoàng đế qua đời và bị Viện Nguyên lão La Mã lên án, tên của người đó có thể bị xóa khỏi các ghi chép, tài sản bị tịch thu, còn tượng và chân dung bị phá hủy hoặc chỉnh sửa. Hoàng đế Nero là một trong những trường hợp từng chịu hình thức xử lý này.

Một số bức tượng khác lại được chế tác với phần đầu có thể tháo rời ngay từ đầu. Theo chuyên gia tại Bảo tàng J. Paul Getty ở Los Angeles (Mỹ), cách làm này cho phép các nghệ nhân sử dụng vật liệu khác nhau cho phần đầu và thân, hoặc thay thế đầu tượng khi cần.

Các nhà khảo cổ có thể nhận biết loại tượng này qua phần cổ được đẽo gọt nhẵn, có chỗ lắp ghép rõ ràng, thay vì những vết gãy không đều.

anh-man-hinh-2026-10-26-luc-165311.png
Sự khác biệt giữa phần đầu tượng được thiết kế để tháo rời (bên trái) và phần đầu bị gãy khỏi thân (bên phải). Ảnh: Getty's Open Content Program.

Việc tượng La Mã bị mất đầu cũng xảy ra trong thời hiện đại. Kenneth Lapatin cho biết một số người buôn cổ vật có thể cố tình tách đầu tượng để bán riêng, bởi hai món đồ đôi khi mang lại nhiều tiền hơn một bức tượng nguyên vẹn.

Trường hợp được nhắc đến là bức tượng người phụ nữ mặc áo choàng tại Bảo tàng Getty. Khi bảo tàng mua tác phẩm cao khoảng 2,1 m vào năm 1972, phần đầu đã biến mất. Tuy nhiên, những bức ảnh lưu trữ cho thấy tượng vẫn còn đầu vào những năm 1930. Sau đó, một chuyên gia của bảo tàng phát hiện phần đầu bằng đá cẩm thạch được rao bán có hình dáng rất giống với phần bị thiếu.

anh-man-hinh-2026-10-26-luc-165318.png
Phần đầu của bức tượng người phụ nữ mặc áo choàng đã được ghép lại với thân sau khi bị tách rời trong thế kỷ 20, có thể do hoạt động buôn bán cổ vật.

Các chuyên gia xác nhận phần đầu và thân thuộc cùng một bức tượng, nhưng việc ghép lại không dễ dàng do phần cổ đã bị đục và khoan. Sau quá trình phục hồi, tác phẩm cuối cùng cũng được đưa về hình dáng nguyên vẹn.

Không phải bức tượng La Mã mất đầu nào cũng có thể xác định được nguyên nhân. Tuy nhiên, qua những dấu vết còn lại, các nhà khảo cổ có thể phân biệt phần nào là hư hỏng do thời gian, đâu là kết quả của việc cố tình tháo rời hoặc phá hủy.

Từ 1.700 năm trước, người Ai Cập đã viết lời nhắn cho người thân đã khuất

Bài thơ còn lại trên một ngôi mộ thế kỷ IV cho thấy cách người xưa gửi gắm tình cảm tới người thân sau khi qua đời.

Một ngôi mộ có niên đại khoảng 1.700 năm vừa được khai quật tại ốc đảo Dakhla, phía tây Ai Cập. Ngoài những dấu tích mai táng, các nhà khảo cổ còn tìm thấy trên tường một bài thơ bằng tiếng Hy Lạp cổ dành cho người cha đã qua đời.

Ngôi mộ được xây vào khoảng thế kỷ IV, thời điểm Ai Cập nằm dưới sự cai trị của Đế chế La Mã. Công trình thuộc một khu nghĩa địa cổ ở Dakhla, ốc đảo nằm giữa sa mạc phía tây đất nước.

Dấu vân tay 2.200 năm hé lộ nhiều bí ẩn về đội quân đất nung của Tần Thủy Hoàng

Đội quân đất nung nổi tiếng của Trung Quốc không chỉ được tạo nên bởi những người thợ nam trưởng thành mà còn có phụ nữ và trẻ em.

Đội quân đất nung được phát hiện vào năm 1974, khi những người nông dân đào giếng cách khu lăng mộ khoảng 1,5 km và bắt gặp các mảnh tượng đất sét có kích thước gần bằng người thật. Từ phát hiện ban đầu, các nhà khảo cổ dần khai quật được một quần thể lớn nằm dưới lòng đất.

terracotta-1-1536x864.jpg
Tần Thuỷ Hoàng - vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Quốc.

Ngôi mộ 2.000 năm tuổi ở Nga hé lộ nghi lễ hiến tế rùng rợn

Các nhà khảo cổ tìm thấy hài cốt một chiến binh cổ đại cùng ngựa, vũ khí và hai đồng tiền vàng. Gần đó còn có dấu tích của một nghi lễ hiến tế người.

Tại một khu nghĩa địa cổ ở miền nam nước Nga, các nhà khảo cổ đã tìm thấy ngôi mộ khoảng 2.000 năm tuổi của một chiến binh thuộc tầng lớp quý tộc.

Ngôi mộ nằm ở vùng Kuban, gần thành phố Krasnodar, phía đông bán đảo Crimea. Theo nghiên cứu, khu vực này có hơn 150 ngôi mộ cổ, trong đó mộ của chiến binh nằm gần vị trí trung tâm. Cách bố trí này, cùng những hiện vật được chôn theo, cho thấy người đàn ông có địa vị cao trong cộng đồng.

Đọc nhiều nhất

Tin mới