Trong các vùng nhiệt đới ven biển Nam Á và Đông Nam Á, có một loài cây thường xanh sở hữu vẻ ngoài chẳng khác những cây cảnh bình thường. Đó là Cerbera odollam, thuộc họ Trúc đào (Apocynaceae), còn được gọi bằng những cái tên như cây pong-pong hay “cây tự sát”. Biệt danh đáng sợ này bắt nguồn từ độc tính mạnh của hạt cây, chứ không phải từ hình dáng kỳ dị hay tập tính đặc biệt nào của nó.
Ảnh: Wikimedia Commons
Cây có lá xanh bóng, hoa thường màu trắng với phần họng mang sắc hồng hoặc đỏ nhạt. Quả khi còn non có màu xanh, sau đó chuyển dần sang những sắc vàng hoặc đỏ tùy giai đoạn chín. Nhìn từ bên ngoài, quả cây có thể khiến người ta liên tưởng đến một loại quả nhiệt đới vô hại. Nhưng bên trong lớp vỏ ấy là hạt chứa những hợp chất có thể gây ngộ độc nghiêm trọng.
Chất độc đáng chú ý nhất là cerberin, một glycoside tim có tác động tương tự digoxin – hợp chất được sử dụng trong y học với liều lượng được kiểm soát chặt chẽ. Khi xâm nhập cơ thể, cerberin có thể làm rối loạn hoạt động điện của tim, gây nhịp tim bất thường và những biến chứng đe dọa tính mạng. Người bị ngộ độc có thể xuất hiện buồn nôn, nôn mửa, rối loạn điện giải và các bất thường trên điện tâm đồ.
Ảnh: nationalgeographic.com
Điều khiến loài cây này trở thành chủ đề đặc biệt trong độc chất học pháp y là lịch sử ngộ độc tại bang Kerala, miền nam Ấn Độ. Các nghiên cứu cho thấy hạt cây từng liên quan đến nhiều vụ ngộ độc nghiêm trọng, đồng thời gây khó khăn cho việc xác định nguyên nhân tử vong. Những triệu chứng ban đầu có thể không đặc hiệu, trong khi độc chất không phải lúc nào cũng dễ được nhận diện bằng các xét nghiệm thông thường.
Dù mang tiếng xấu, Cerbera odollam vẫn có vai trò sinh thái trong các môi trường nhiệt đới ven biển. Giống nhiều loài cây thuộc họ Trúc đào, nó nhắc chúng ta rằng vẻ đẹp của thực vật không đồng nghĩa với sự an toàn. Những bông hoa thanh nhã và tán lá xanh bóng có thể cùng tồn tại với cơ chế hóa học phòng vệ rất mạnh mẽ.
Ảnh: naturespoisons.com
Bởi vậy, cây tự sát không chỉ là một hiện tượng gây tò mò mà còn là lời nhắc về tầm quan trọng của việc nhận diện cây độc. Không nên ăn thử quả, hạt hoặc sử dụng bất kỳ bộ phận nào của cây làm thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng. Nếu nghi ngờ có người ăn phải cây này, cần liên hệ cấp cứu hoặc cơ sở chống độc ngay lập tức, không chờ xuất hiện triệu chứng.
![[GALLERY] Pháo hoa rực sáng hồ Văn Quán kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô](https://cdn.kienthuc.net.vn/images/-x20Qq6IwiLBPeYKWA9kmbiZYh5OIzoEK7dNCDIadXuYsnGMgtlxL77T_Z8wSgYpDnhs_3_G5-ZY6JySIxEg4A/kto-tl_1000000774.jpg.avif)
