Sáng 17/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày tờ trình về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.

Sau đó, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã trình bày báo cáo thẩm tra hai dự án luật, chỉ ra những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và khả năng triển khai trong thực tế.

Làm rõ trách nhiệm quản lý dữ liệu và bồi thường

Đối với dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật hiện hành nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đáp ứng thực tiễn phát triển của thị trường và tạo cơ sở để bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia, nền kinh tế số.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát một số nội dung để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh chồng chéo trong quản lý dữ liệu bưu gửi. Phạm vi điều chỉnh cần làm rõ hơn vị trí của bưu chính trong hạ tầng logistics số, hạ tầng dữ liệu và kinh tế số, đồng thời hoàn thiện tiêu chí phân định dịch vụ bưu chính với hoạt động logistics, vận tải độc lập.

Một vấn đề đáng chú ý là quy định về thu thập và sử dụng dữ liệu bưu chính. Theo báo cáo thẩm tra, dự thảo chưa xác lập rõ ranh giới của yêu cầu thu thập dữ liệu “không vượt quá phạm vi và mức độ cần thiết”. Điều này có thể tạo khoảng trống trong kiểm soát việc doanh nghiệp khai thác dữ liệu hành vi gửi, nhận hàng của người dân để cung cấp cho bên thứ ba vì mục đích thương mại trái phép.

Ủy ban đề nghị hoàn thiện quy định nhằm xác định rõ phạm vi thu thập, sử dụng dữ liệu, đồng thời rà soát nghĩa vụ kết nối và cung cấp dữ liệu bưu chính. Quy định cần tính đến chi phí đầu tư hạ tầng và giao diện kết nối đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhất là trong trường hợp Nhà nước chưa chủ động cung cấp giao thức chuẩn.

Về hoạt động bưu chính công ích, cơ quan thẩm tra nhận thấy dự thảo cần làm rõ tiêu chí đầu tư, cơ chế quản lý ngân sách và việc tách bạch tài chính giữa dịch vụ công ích với hoạt động thương mại. Báo cáo đề nghị quy định rõ phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập, khối lượng, chất lượng, giá dịch vụ và trách nhiệm duy trì điểm phục vụ tại vùng khó khăn. Cơ chế kiểm toán, giám sát tài sản công cũng cần được hoàn thiện để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.

Đối với trách nhiệm bồi thường thiệt hại, Ủy ban cho rằng quy định không bồi thường thiệt hại gián tiếp tại dự thảo có thể thu hẹp đáng kể quyền lợi của người sử dụng dịch vụ so với Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý, đánh giá tác động và giới hạn phạm vi miễn trách nhiệm bồi thường. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung nguyên tắc về giới hạn bồi thường, mức sàn tối thiểu và tiêu chí công bố công khai. Với bưu gửi giá trị cao, báo cáo đề nghị nghiên cứu dịch vụ kê khai, thẩm định giá và trách nhiệm bồi thường tương ứng với giá trị khai báo.

Công khai tiêu chí đánh giá rủi ro

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi. Dự thảo sửa đổi, bổ sung 26 điều, hướng tới đơn giản hóa thủ tục hành chính và đổi mới phương thức quản lý.

Theo báo cáo thẩm tra, dự thảo đã cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục, đồng thời chuyển một số cơ chế từ đăng ký, chứng nhận sang công bố và hậu kiểm. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý cần làm rõ điều kiện thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về đo lường trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp mới được triển khai hơn một năm. Các nội dung về nhân lực chuyên môn, nguồn lực tài chính và điều kiện kỹ thuật cần được đánh giá đầy đủ hơn để bảo đảm tính khả thi.

Một nội dung trọng tâm là quản lý dựa trên mức độ rủi ro. Ủy ban đề nghị làm rõ các khái niệm liên quan, quy định căn cứ lựa chọn đối tượng kiểm tra và thiết lập cơ chế liên thông giữa phân loại đối tượng với kết quả kiểm tra. Các tiêu chí, phương pháp đánh giá và phân loại rủi ro cần được công khai, bảo đảm tổ chức, cá nhân có liên quan được biết và có quyền kiến nghị đối với kết quả đánh giá.

Về chuyển đổi số hoạt động đo lường, cơ quan thẩm tra tán thành việc bổ sung một chương riêng trong dự thảo luật, song đề nghị xây dựng lộ trình phù hợp, phân loại nghĩa vụ theo từng nhóm đối tượng và bảo đảm an toàn dữ liệu.

Đáng chú ý, dữ liệu đo lường chỉ nên được sử dụng làm căn cứ trực tiếp xác định vi phạm hành chính khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Với dữ liệu chưa đáp ứng điều kiện, báo cáo đề nghị chỉ sử dụng cho mục đích phân tích, cảnh báo, đánh giá rủi ro và lựa chọn đối tượng kiểm tra. Kết quả phân tích, cảnh báo tự động không được coi là căn cứ duy nhất để kết luận vi phạm; quyền giải trình của tổ chức, cá nhân phải được bảo đảm.

Ủy ban cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm bảo mật, nguyên tắc quản trị dữ liệu và quyền tiếp cận dữ liệu đo lường của người tiêu dùng. Những thông tin như tình trạng kiểm định, tổ chức cung cấp dịch vụ và vi phạm đã được xác định cần được xem xét công khai để người dân tra cứu miễn phí. Người sử dụng dịch vụ cũng cần có quyền tiếp cận, trích xuất dữ liệu đo lường liên quan đến mình để phục vụ khiếu nại, giải quyết tranh chấp.

Về tổng thể, cơ quan thẩm tra đánh giá hồ sơ hai dự án luật cơ bản đáp ứng điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2. Tuy nhiên, nhiều quy định cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện nhằm bảo đảm tính khả thi, thống nhất pháp luật và cân bằng lợi ích giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân.