Tháo gỡ điểm nghẽn

Sau hơn 1 năm nỗ lực thể chế hóa quan điểm chỉ đạo, các nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết 68 cho thấy, tư duy nhìn nhận và phát triển kinh tế tư nhân đã thay đổi, cải cách thể chế bắt đầu “chuyển động”.

Theo ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Tư vấn môi trường (DACE): Điều quan trọng nhất mà Nghị quyết 68 tạo ra trước hết là sự thay đổi về tư duy và cách nhìn đối với khu vực kinh tế tư nhân. Doanh nghiệp tư nhân được nhìn nhận rõ hơn là một lực lượng tạo việc làm, tạo giá trị, đổi mới sáng tạo và trực tiếp đóng góp vào năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Từ thực tiễn của DACE, ông Hiếu cho biết, sự thay đổi này được thể hiện khá rõ ở cấp địa phương với sự đồng hành ủng hộ của chính quyền về chủ trương đầu tư, thủ tục hành chính thông qua một số dự án mà công ty đã thực hiện, gần đây nhất là Dự án nhà máy chế biến, bảo quản, xuất khẩu gia vị hữu cơ tại tỉnh Cao Bằng.

“Nghị quyết 68 khi đi vào thực tiễn đã tạo ra tinh thần đổi mới trong mối quan hệ giữa chính quyền và doanh nghiệp: từ quản lý sang đồng hành, cùng tháo gỡ và giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, để nói rằng phần lớn khó khăn của doanh nghiệp tư nhân đã được tháo gỡ thì vẫn còn sớm. Điểm nghẽn hiện nay không còn nằm nhiều ở chủ trương, bởi chủ trương đã khá rõ, mà nằm ở tốc độ và tính đồng bộ trong khâu thực thi.

Ví dụ, một doanh nghiệp nông nghiệp muốn đầu tư chế biến sâu, đồng thời phải giải quyết rất nhiều vấn đề: Đất đai, xây dựng, môi trường, vùng nguyên liệu, tín dụng, nghiên cứu khoa học, chứng nhận quốc tế và thị trường xuất khẩu. Nếu mỗi nội dung thuộc một cơ quan khác nhau và doanh nghiệp phải tự kết nối từng đầu mối thì thời gian triển khai dự án có thể bị kéo dài, kém hiệu quả và mất đi tính thời cơ trên thương trường”, ông Hiếu nói.

Một vấn đề khác nữa là việc tiếp cận nguồn vốn dài hạn và vốn lưu động, ông Hiếu cho rằng, điều doanh nghiệp mong muốn là có các cơ chế về tín dụng theo dòng tiền, chuỗi giá trị, chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ và tín dụng xuất khẩu được triển khai nhanh hơn, rõ ràng hơn, thực chất hơn ở cấp ngân hàng thương mại và địa phương.

Điểm tích cực nhất sau hơn một năm đi vào thực tiễn là Nghị quyết 68 đã tạo ra “chuyển động” thực sự, không chỉ thay đổi về nhận thức đối với kinh tế tư nhân, mà đã bắt đầu thay đổi cụ thể trong hành động, thiết kế chính sách và cách tiếp cận thể chế đối với doanh nghiệp, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhìn nhận, tư duy quản lý, điều hành đã thay đổi từ “khuyến khích doanh nghiệp phát triển” sang “xây dựng môi trường kinh doanh đủ an toàn” để doanh nghiệp yên tâm phát triển lâu dài.

“Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là các nguồn lực của nền kinh tế vẫn chưa được vận hành thông suốt, hiệu quả, bị mắc kẹt ở các khâu thể chế và thực thi. Nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn phản ánh rằng chi phí vốn còn cao, khả năng tiếp cận tín dụng chưa thực sự thuận lợi, trong khi các thủ tục liên quan tới đầu tư, đất đai hay xây dựng ở một số nơi vẫn còn kéo dài. Ngoài ra, một vấn đề rất quan trọng nữa là tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách, doanh nghiệp có thể chấp nhận cạnh tranh thị trường, nhưng điều họ cần là một môi trường pháp lý đủ ổn định để có thể xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn”, ông Hiếu nói.

“Đường băng” rộng để kinh tế tư nhân “cất cánh”

Trong hơn một năm qua kể từ khi Nghị quyết 68 được ban hành, Chính phủ và Quốc hội đã có nhiều nỗ lực nhằm thể chế hóa chủ trương, chính sách thông qua việc sửa đổi, bổ sung một số Luật, xây dựng các chương trình hành động về phát triển kinh tế tư nhân... Từ đó, một số chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh hay đào tạo đội ngũ doanh nhân đã được triển khai...

Theo TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, kinh tế tư nhân muốn trở thành động lực tăng trưởng thì điều quan trọng nhất vẫn là tạo dựng niềm tin đối với cộng đồng doanh nghiệp, trong đó vấn đề cốt lõi là cải cách thể chế và tư duy quản lý.

“Chúng ta đã nói nhiều tới cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh để kinh tế tư nhân bứt phá, nhưng cuối cùng vẫn quay về vấn đề phải thay đổi tư duy làm chính sách, nâng cao năng lực thực thi cũng như sự đồng bộ khi triển khai chính sách. Những năm qua chúng ta chủ yếu tập trung cải cách kinh tế nhưng chưa cải cách đồng bộ cơ chế quản trị và phương thức điều hành. Trong khi đó ở nhiều quốc gia phát triển, bộ máy quản lý đã chuyển mạnh sang tư duy phục vụ doanh nghiệp. Tại Việt Nam doanh nghiệp cần được nhìn nhận là đối tượng phục vụ chứ không phải là đối tượng quản lý”, ông Nghĩa phân tích.

Có thể thấy, Nghị quyết 68 đã tạo ra một “đường băng” rộng mở để kinh tế tư nhân thuận lợi “cất cánh” nhưng sự sẵn sàng vào “đường đua” của doanh nghiệp lại vẫn chậm. Theo khảo sát của Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), cứ 10 doanh nghiệp thì có khoảng 7 doanh nghiệp vẫn mang tâm lý thận trọng hoặc tiêu cực về triển vọng kinh doanh, ông Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho rằng, hiệu ứng tích cực từ Nghị quyết 68 đang lan tỏa không đồng đều. Ban đầu cộng đồng doanh nghiệp khá hào hứng, nhưng theo thời gian, tâm lý tích cực bị giảm dần. Doanh nghiệp lớn hân hoan nhiều hơn doanh nghiệp nhỏ và vừa, khu vực hộ kinh doanh vẫn chưa cảm nhận rõ lợi ích.

“Hiện tư duy cải cách còn thiếu tính tổng thể, phần lớn bộ, ngành nào cũng cho rằng lĩnh vực của mình là đặc thù và cần được giữ lại các điều kiện quản lý riêng. Nhiều chính sách quan trọng vẫn triển khai chậm hoặc chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Các cơ chế hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi hay gói hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp đầu tư xanh và đổi mới công nghệ đến nay vẫn chưa tạo được tác động rõ nét. Cải cách phải đi kèm với phân cấp phân quyền rõ ràng, xác định trách nhiệm cụ thể thì mới có lợi cho doanh nghiệp; cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa và tạo được niềm tin khi tác động được tới lớp doanh nghiệp phía dưới, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa thay vì chỉ tạo thuận lợi cho nhóm doanh nghiệp lớn”, ông Minh cho hay.

Sau hơn 1 năm thực hiện, Nghị quyết 68 được đánh giá đã tạo ra nhiều chuyển biến quan trọng từ tư duy nhìn nhận đến việc ban hành cơ chế, chính sách dành cho khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên đi cùng với kỳ vọng lớn thì vẫn còn không ít những thách thức, rào cản chưa được tháo gỡ triệt để. Để làm được điều đó, cải cách thể chế chính là điều kiện tiên quyết mà tới đây cần được khẩn trương và cấp bách thực hiện quyết liệt để kinh tế tư nhân đúng nghĩa là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia như Nghị quyết 68 đã khẳng định.