Loạt hóa thạch từng làm đảo lộn hiểu biết của nhân loại về lịch sử sự sống

Từ một chiếc lông vũ hóa đá đến bộ xương tổ tiên loài người, những phát hiện nhỏ bé đã nhiều lần đảo lộn hiểu biết của nhân loại.

Năm 1861, tại Đức, một hóa thạch kỳ lạ khiến giới khoa học phải suy nghĩ lại về nguồn gốc của chim. Đó là Archaeopteryx, sinh vật sống cách đây khoảng 150 triệu năm, mang cả đặc điểm của khủng long lẫn chim hiện đại. Nó có lông vũ và cánh, nhưng đồng thời sở hữu hàm răng sắc nhọn, móng vuốt và chiếc đuôi xương dài. Phát hiện này trở thành một biểu tượng quan trọng trong nghiên cứu tiến hóa, đặc biệt khi Charles Darwin vừa công bố lý thuyết chọn lọc tự nhiên vài năm trước đó.

Ảnh: Wikimedia Commons

Hơn một thế kỷ sau, năm 1974, tại Ethiopia, nhà cổ nhân học Donald Johanson và cộng sự phát hiện bộ hóa thạch nổi tiếng mang tên Lucy. Có niên đại khoảng 3,2 triệu năm, bộ xương thuộc loài Australopithecus afarensis này không hoàn chỉnh, nhưng đủ để hé lộ khả năng đi bằng hai chân của một họ hàng xa xưa của con người. Lucy còn có cánh tay dài và những ngón tay cong thích nghi với việc leo trèo, cho thấy tổ tiên chúng ta từng kết hợp cả đời sống trên mặt đất lẫn trên cây. Phát hiện này góp phần làm sáng tỏ một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử tiến hóa của loài người.

Ảnh: washingtonpost.com

Một hóa thạch khác, được công bố năm 2006, giúp giải đáp câu hỏi lớn hơn: động vật có xương sống đã chuyển từ nước lên cạn như thế nào? Đó là Tiktaalik roseae, sinh vật sống khoảng 375 triệu năm trước tại vùng Bắc Cực thuộc Canada ngày nay. Nó có vây và vảy như cá, nhưng đồng thời sở hữu chiếc cổ linh hoạt, xương sườn chắc khỏe và cấu trúc trong vây tương tự những phần xương ở chi động vật bốn chân. Tiktaalik không nhất thiết là tổ tiên trực tiếp của động vật trên cạn, nhưng cung cấp bằng chứng quý giá về những bước chuyển tiếp trong tiến hóa.

Ảnh: anspblog.org

Không phải hóa thạch làm thay đổi khoa học nào cũng thuộc về một cá thể duy nhất. Năm 1909, tại dãy núi Rocky của Canada, Charles Doolittle Walcott phát hiện tầng đá Burgess Shale chứa vô số sinh vật biển hơn 500 triệu năm tuổi. Điều đặc biệt là nhiều mẫu vật bảo tồn được cả những phần cơ thể mềm vốn rất hiếm khi hóa thạch. Những sinh vật kỳ dị như Opabinia với năm mắt và Hallucigenia với hình dáng khác thường cho thấy sự đa dạng đáng kinh ngạc của động vật trong kỷ Cambri. Chúng buộc các nhà khoa học xem xét lại cách phân loại và lịch sử hình thành những nhóm động vật hiện đại.

Ảnh: X

Các hóa thạch ấy không đưa ra mọi câu trả lời. Chúng thường chỉ là những mảnh ghép rời rạc, cần được kết hợp với địa chất, giải phẫu học và công nghệ phân tích hiện đại. Nhưng chính nhờ những mảnh ghép đó, lịch sử sự sống không còn chỉ là phỏng đoán: từng lớp đá đang lưu giữ bằng chứng về một thế giới đã biến đổi qua hàng trăm triệu năm.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

Bức tượng Hy Lạp cổ đại có đôi mắt như người thật làm giới khảo cổ kinh ngạc

Giữa vô số tượng đồng Hy Lạp cổ đại đã thất lạc, một chàng đánh xe vẫn đứng lặng lẽ sau hơn 2.400 năm, với ánh mắt "có hồn" như thể đang sống.

Được tìm thấy năm 1896 tại Delphi, Hy Lạp, Tượng người đánh xe Delphi (Charioteer of Delphi) là một trong những tác phẩm điêu khắc bằng đồng cổ đại được bảo tồn tốt nhất. Bức tượng cao khoảng 1,82 m, được tạo tác vào khoảng năm 478–474 trước Công nguyên, hiện trưng bày tại Bảo tàng Khảo cổ Delphi. Hiện vật từng thuộc một nhóm tượng lớn gồm người đánh xe, cỗ xe và những con ngựa, nhưng ngày nay những cỗ xe và những con ngựa chỉ còn lại các mảnh vỡ.

'Kho báu Priam' và bí mật khiến giới khảo cổ tranh cãi hơn 150 năm

Hơn 4.000 năm nằm dưới lòng đất, kho báu bằng vàng từng được Heinrich Schliemann gọi là “của cải của vua Priam” lại ẩn chứa một sự thật bất ngờ.

Năm 1873, nhà khảo cổ nghiệp dư người Đức Heinrich Schliemann tuyên bố đã tìm thấy một kho báu kỳ vĩ tại Hisarlik, vùng đất mà ông tin chính là thành Troy trong sử thi của Homer. Schliemann đặt tên cho phát hiện ấy là “Kho báu Priam”, theo tên vị vua thành Troy trong Iliad. Nhưng trớ trêu thay, ngày nay cái tên nổi tiếng ấy gần như chắc chắn là một sự nhầm lẫn lịch sử.

Hiện vật từ công trình quân sự triều Nguyễn dưới chân đèo Hải Vân

Dấu tích kiến trúc và di vật khảo cổ góp phần làm rõ quy mô, cấu trúc, niên đại và giá trị của hai công trình quân sự triều Nguyễn.

Những dấu tích kiến trúc và di vật khảo cổ góp phần bổ sung nguồn tư liệu khoa học có giá trị, phục vụ việc nghiên cứu, nhận diện rõ hơn về quy mô, cấu trúc, tính chất, niên đại và giá trị lịch sử, văn hóa của hai công trình quân sự của triều Nguyễn.

Ngày 5/10, Bảo tàng Đà Nẵng và Ban Quản lý Di tích và Danh thắng thành phố Đà Nẵng đã tổ chức lễ bàn giao hiện vật sau khai quật khảo cổ tại Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn (phường Hải Vân, TP Đà Nẵng) - hai công trình quân sự tiêu biểu thuộc hệ thống phòng thủ ven biển Đà Nẵng dưới triều Nguyễn.

Đọc nhiều nhất

Tin mới