Chỉ định thầu tỷ đồng, ngân sách dôi dư chưa tới một nghìn đồng

Công tác quản lý, sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực đầu tư công, mua sắm công luôn là vấn đề được dư luận và các cơ quan quản lý nhà nước đặc biệt quan tâm. Đặc biệt, từ khi Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 cùng hệ thống các văn bản sửa đổi, hướng dẫn thi hành có hiệu lực, yêu cầu về tính Cạnh tranh, Công bằng, Minh bạch và Hiệu quả kinh tế càng được đặt lên hàng đầu. Thế nhưng, tại dự án Nâng cấp và Xây mới tường rào 4 thôn: Xuân Cam, Xuân Thọ, Xuân Trang và Xuân Ninh do chính quyền xã Vạn Hưng (tỉnh Khánh Hòa) quản lý, những con số và quy trình phê duyệt lại đang mang đến những góc nhìn đầy suy ngẫm.

Căn cứ vào dữ liệu hồ sơ công khai, ngày 23/3/2026, Quyết định số 519/QĐ-UBND đã được Chủ tịch UBND xã Vạn Hưng ký phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình nêu trên. Dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách xã năm 2026, có tổng mức đầu tư được ấn định là 2.099.985.771 đồng. Trong đó, chi phí xây dựng sau thuế chiếm tỷ trọng lớn nhất với 1.849.330.895 đồng.

Sẽ không có gì đáng bàn nếu như quy trình tìm kiếm nhà thầu được thực hiện một cách cẩn trọng, tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhằm thu hút nhiều đơn vị có năng lực cạnh tranh, từ đó giảm giá thành, tiết kiệm tối đa cho ngân sách. Tuy nhiên, mọi diễn biến tiếp theo lại diễn ra theo một kịch bản vô cùng "thần tốc".

Chỉ đúng một ngày sau khi dự án được phê duyệt, vào ngày 24/03/2026, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Vạn Hưng đã ban hành Quyết định số 19/QĐ-VHXH về việc phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu (giai đoạn thực hiện đầu tư). Tại quyết định này, Gói thầu số 02: Thi công xây dựng, với giá trị đúng bằng chi phí xây dựng là 1.849.330.895 đồng, đã được chủ đầu tư quyết định áp dụng hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" thay vì đấu thầu rộng rãi. Thời gian tổ chức lựa chọn nhà thầu được gói gọn trong 05 ngày.

Thậm chí, thời gian 05 ngày dường như cũng không cần thiết. Bởi ngay trong cùng ngày 24/03/2026, Phòng Văn hóa – Xã hội xã Vạn Hưng tiếp tục ban hành văn bản mang tính chất quyết định: Quyết định số 20/QĐ-VHXH phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Cái tên được xướng lên để đảm nhận khối lượng công việc trị giá gần 1,85 tỷ đồng này là Công ty TNHH Tư vấn và Thiết kế Tân Long (có địa chỉ trụ sở tại 75 Nguyễn Huệ, Tổ Dân Phố 3, xã Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa).

Chi tiết gây bất ngờ và thu hút sự chú ý mạnh mẽ nhất chính là giá trị trúng chỉ định thầu. Tại Quyết định số 20/QĐ-VHXH, giá trị trúng thầu của Công ty TNHH Tư vấn và Thiết kế Tân Long được phê duyệt tròn trịa ở mức 1.849.330.000 đồng, loại hợp đồng trọn gói với thời gian thực hiện cực ngắn: 30 ngày. Làm một phép trừ toán học cơ bản giữa giá dự toán gói thầu (1.849.330.895 đồng) và giá trúng thầu (1.849.330.000 đồng), số tiền mà ngân sách nhà nước tiết kiệm được thông qua hoạt động lựa chọn nhà thầu này là 895 đồng.

Đối với một dự án nâng cấp công trình hạ tầng cơ sở có giá trị gần 2 tỷ đồng, mức tiết kiệm chưa mua nổi một ly trà đá (tương đương tỷ lệ 0%) đã phản ánh một thực tế: Ngân sách đã phải chi trả ở mức tối đa so với dự toán. Bài toán về "hiệu quả kinh tế" trong quản lý vốn đầu tư công tại xã Vạn Hưng đang bị đặt trước một dấu hỏi lớn.

Hồ sơ năng lực của nhà thầu và lăng kính pháp lý về hạn mức chỉ định

Việc một doanh nghiệp được chủ đầu tư tin tưởng, giao phó gói thầu xây lắp tỷ đồng thông qua hình thức chỉ định thầu rút gọn, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đó phải sở hữu năng lực thi công, tài chính và nhân sự đặc biệt xuất sắc, vượt trội hơn các đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Vậy Công ty TNHH Tư vấn và Thiết kế Tân Long có bề dày thành tích như thế nào?

Tìm hiểu dữ liệu từ hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Công ty TNHH Tư vấn và Thiết kế Tân Long (mã số thuế 4201546660) chính thức đi vào hoạt động từ tháng 1 năm 2013. Mặc dù có thâm niên hơn một thập kỷ, nhưng dữ liệu lịch sử cho thấy nhà thầu này mới chỉ tham dự tổng cộng 10 gói thầu. Trong đó, công ty trúng 4 gói và trượt tới 6 gói thầu. Tỷ lệ trượt thầu chiếm tới 60% tổng số lần tham dự đấu thầu. Việc một doanh nghiệp có tỷ lệ trượt thầu khá cao lại trở thành sự lựa chọn duy nhất, được chỉ định thầu khẩn trương chỉ trong vòng 24 giờ cho dự án Nâng cấp tường rào 4 thôn khiến dư luận không khỏi băn khoăn về quy trình thẩm định, đánh giá năng lực từ phía Phòng Văn hóa – Xã hội xã Vạn Hưng. Đặc biệt là khi thời gian thi công 30 ngày, một áp lực tiến độ không hề nhỏ đối với các công trình xây lắp.

Theo quy định tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15), cùng với Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 04/8/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu, các hình thức chỉ định thầu được kiểm soát vô cùng khắt khe. Trừ các trường hợp đặc thù như khắc phục sự cố thiên tai, dịch bệnh khẩn cấp, bí mật nhà nước... đối với các gói thầu xây lắp thông thường, pháp luật quy định hạn mức được phép áp dụng chỉ định thầu thường không vượt quá ngưỡng 1 tỷ đồng.

Dự án Nâng cấp và Xây mới tường rào tại 4 thôn (Xuân Cam, Xuân thọ, Xuân Trang, Xuân Ninh) là một công trình dân dụng mang tính chất cải tạo, nâng cấp hạ tầng nông thôn. Gói thầu số 02 có giá trị lên tới hơn 1,84 tỷ đồng. Việc chủ đầu tư phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu bằng hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" cần phải được đối chiếu một cách nghiêm ngặt với các điều khoản tại Điều 23 Luật Đấu thầu hiện hành về các trường hợp được áp dụng chỉ định thầu. Nếu không chứng minh được tính chất cấp bách, đặc thù hoặc thuộc hạn mức quy định, việc áp dụng chỉ định thầu có nguy cơ làm méo mó bản chất của môi trường đấu thầu cạnh tranh.

Góc nhìn đa chiều: Trách nhiệm giải trình và tối ưu hóa nguồn vốn

Đánh giá sự việc dưới lăng kính chuyên môn nghiệp vụ, chuyên gia đấu thầu Lê Hân nhận định: "Triết lý cốt lõi của Luật Đấu thầu hiện hành là khuyến khích đấu thầu qua mạng nhằm mở rộng không gian cạnh tranh, tiết kiệm tối đa cho ngân sách nhà nước. Khi một quyết định phê duyệt dự án, kế hoạch lựa chọn nhà thầu và kết quả chỉ định thầu được thực hiện khép kín chỉ trong 1 đến 2 ngày, với mức tiết kiệm vỏn vẹn 895 đồng cho gói thầu 1,8 tỷ đồng, thì mục tiêu 'hiệu quả kinh tế' đã không đạt được. Đồng thời, sự thần tốc này cũng đòi hỏi trách nhiệm giải trình rất lớn từ phía chủ đầu tư về tính cấp thiết của dự án, lý do tại sao không thể tổ chức đấu thầu rộng rãi để nhân dân được hưởng lợi từ việc tiết kiệm ngân sách".

Đồng quan điểm về việc cần thượng tôn pháp luật trong quản lý ngân sách, Luật sư Nguyễn Thị Hương, Đoàn Luật sư TP HCM chia sẻ: "Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính đã xác định rất rõ trách nhiệm đăng tải thông tin và lựa chọn nhà thầu hoàn toàn thuộc về Chủ đầu tư. Mọi quyết định chi tiêu từ ngân sách, dù là cấp xã, cấp tỉnh hay trung ương, đều là tiền thuế của nhân dân. Pháp luật đã vạch sẵn hành lang pháp lý, quy định rất rõ hạn mức 1 tỷ đồng cho xây lắp thông thường đối với chỉ định thầu. Nếu dự án trị giá 1,84 tỷ đồng này không chứng minh được các điều kiện ngoại lệ đặc biệt theo khoản 1 Điều 23 Luật Đấu thầu 22/2023/QH15, thì việc ký quyết định chỉ định thầu cần phải được rà soát lại. Cơ quan thanh tra, kiểm tra cấp trên cần có cơ chế hậu kiểm định kỳ để duy trì tính minh bạch, đảm bảo không có sự lạm quyền hay lách luật trong các dự án đầu tư công ở cơ sở".

Sự việc tại xã Vạn Hưng, tỉnh Khánh Hòa là một ví dụ điển hình cho thấy, việc phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở tự chủ trong quản lý ngân sách là một chủ trương đúng đắn, giúp đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, sự tự chủ ấy phải luôn song hành với tinh thần trách nhiệm, năng lực quản lý và sự tuân thủ tuyệt đối các quy định của pháp luật về đấu thầu.