Tai nạn ngập nước tại mỏ than hé lộ hóa thạch người cổ 100.000 năm tuổi

Sự cố ngập nước tại một mỏ than năm 2005 vô tình giúp giới khảo cổ tiếp cận di chỉ Linh Tỉnh (ở Trung Quốc), nơi phát hiện hóa thạch người cổ đặc biệt quý giá.

Tai nạn mỏ than mở ra cơ hội khảo cổ bất ngờ

Năm 2005, một sự cố ngập nước xảy ra tại mỏ than ở khu vực gần trấn Linh Tỉnh, thành phố Hứa Xương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Sự việc tưởng chừng chỉ là một tai nạn khai thác thông thường nhưng lại tạo ra thay đổi bất ngờ đối với hoạt động nghiên cứu khảo cổ tại địa phương.

Theo các tài liệu nghiên cứu, nước ngầm tại khu vực di chỉ Linh Tỉnh trước đó thường xuyên dâng cao, khiến những lớp trầm tích chứa di vật cổ bị ngập nước và gây khó khăn cho công tác khai quật. Sau sự cố ngập nước tại mỏ than vào tháng 4/2005, dòng nước suối trong khu vực đột ngột ngừng chảy, sau đó nước ngầm rút xuống, làm lộ ra những tầng địa chất nguyên sinh vốn bị che phủ.

Nhận thấy đây là cơ hội hiếm có để nghiên cứu các lớp trầm tích cổ, Viện Nghiên cứu Khảo cổ và Văn vật tỉnh Hà Nam đã xin phép cơ quan quản lý di sản, phối hợp với đơn vị văn vật thành phố Hứa Xương triển khai khai quật di chỉ Linh Tỉnh từ tháng 6/2005.

Địa điểm này từng được phát hiện từ năm 1965, khi các chuyên gia thuộc Viện Cổ sinh vật có xương sống và Cổ nhân loại học Trung Quốc thu thập được hóa thạch động vật, công cụ đá nhỏ và đá ghè đẽo trong lớp đất do người dân đào giếng đưa lên. Những phát hiện ban đầu cho thấy nơi đây có thể lưu giữ dấu tích hoạt động của con người từ thời tiền sử.

anh-chup-man-hinh-2026-11-2538.png
Hiện trường khai quật khảo cổ tại di chỉ Linh Tỉnh (Hứa Xương, Hà Nam, Trung Quốc). Ảnh: Viện Di tích Văn hóa và Khảo cổ học Hà Nam.

Hơn 30.000 hiện vật hé lộ đời sống tiền sử

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ phát hiện một lượng lớn di vật thuộc thời đại Đồ đá cũ. Chúng bao gồm công cụ đá, công cụ xương và hóa thạch động vật, với tổng số hơn 30.000 hiện vật theo thống kê ban đầu.

Các công cụ đá được chế tác từ nhiều loại nguyên liệu, chủ yếu là thạch anh mạch và đá lửa. Một số hiện vật có dấu vết ghè đẽo, tạo cạnh sắc để phục vụ hoạt động cắt, nạo và gia công vật liệu. Bên cạnh đó, những công cụ bằng xương cho thấy cư dân cổ tại đây không chỉ biết tận dụng đá mà còn có khả năng lựa chọn, xử lý xương động vật để chế tạo dụng cụ.

Hóa thạch động vật cũng cung cấp thông tin quan trọng về môi trường sống trong quá khứ. Các nhà nghiên cứu ghi nhận nhiều loài thú lớn từng sinh sống tại khu vực, giúp tái dựng phần nào cảnh quan tự nhiên và nguồn thức ăn của con người thời tiền sử.

Di chỉ Linh Tỉnh gồm nhiều lớp trầm tích thuộc các giai đoạn lịch sử khác nhau. Đặc biệt, tầng địa chất phía dưới cùng chứa nhiều di vật có niên đại hàng chục nghìn đến hơn 100.000 năm, trong khi tầng phía trên lưu giữ công cụ đá nhỏ và những dấu tích thuộc giai đoạn muộn hơn. Sự phân bố này giúp các nhà khảo cổ nghiên cứu quá trình thay đổi kỹ thuật chế tác công cụ qua các giai đoạn thời gian.

Phát hiện hộp sọ người cổ

Phát hiện quan trọng nhất tại Linh Tỉnh diễn ra ngày 17/12/2007. Khi khai quật hố thăm dò số 9 ở độ sâu khoảng 5 m, các nhà khảo cổ phát hiện một mảnh xương có hình dạng gần giống chiếc bát úp ngược. Quan sát kỹ, họ nhận thấy trên rìa xương xuất hiện những đường khớp đặc trưng của hộp sọ người.

Sau khi mở rộng khu vực khai quật, nhóm nghiên cứu thu được tổng cộng 16 mảnh xương sọ người cổ. Dù đã vỡ thành nhiều phần trước khi được chôn vùi, các mảnh xương vẫn bảo tồn tương đối tốt, không có dấu hiệu biến dạng nghiêm trọng.

Các chuyên gia tiến hành thu thập toàn bộ mẫu hóa thạch, gia cố và vận chuyển đến Viện Cổ sinh vật có xương sống và Cổ nhân loại học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc tại Bắc Kinh để làm sạch, phục hồi và nghiên cứu chuyên sâu.

Sau khi ghép nối, những mảnh xương tạo thành một hộp sọ người tương đối hoàn chỉnh. Đặc điểm nổi bật gồm gờ trên ổ mắt nhô rõ, vùng trán thấp và dẹt, phần xương chẩm nhô ra, thành xương sọ tương đối dày. Các đặc điểm này cho thấy cá thể được phát hiện có hình thái khác biệt so với người hiện đại.

Hóa thạch được xác định có niên đại khoảng 105.000–125.000 năm và được đặt tên là “Người Hứa Xương”. Đây là một trong những phát hiện quan trọng của ngành cổ nhân loại học Trung Quốc, bổ sung bằng chứng về sự đa dạng hình thái của con người tại Đông Á trong Kỷ Pleistocene muộn.

Hộp sọ thứ hai mở rộng hiểu biết về tiến hóa loài người

Nghiên cứu tại Linh Tỉnh không dừng lại ở phát hiện năm 2007. Tháng 4/2014, các nhà khảo cổ tiếp tục tìm thấy 27 mảnh hóa thạch hộp sọ người cổ tại tầng địa chất số 11. Những mảnh xương bao gồm phần xương chẩm, xương đỉnh, gờ trên ổ mắt, xương mặt và một số bộ phận nền sọ.

Sau quá trình phục hồi, mẫu hóa thạch này được gọi là hộp sọ Người Hứa Xương số 2. Hai hộp sọ được phát hiện ở vị trí tương đối gần nhau và thuộc cùng một tầng địa chất, tạo điều kiện để các nhà khoa học so sánh, kiểm chứng đặc điểm hình thái và quá trình tiến hóa.

Kết quả nghiên cứu sau cùng cho thấy Người Hứa Xương mang tổ hợp đặc điểm hình thái từng được ghi nhận ở một số nhóm người cổ tại Trung Quốc, đồng thời có những nét tương đồng với người Neanderthal ở châu Âu.

Nhóm nghiên cứu cho rằng những đặc điểm này phản ánh một nhánh người cổ có hình thái đặc biệt, chưa thể xếp hoàn toàn vào bất kỳ nhóm người cổ đã biết nào. Phát hiện góp phần làm rõ sự phức tạp trong lịch sử tiến hóa của con người tại Đông Á, đồng thời cung cấp thêm dữ liệu để nghiên cứu mối quan hệ giữa các nhóm người cổ ở những khu vực khác nhau.

Kiệt tác luyện kim cổ: Thanh kiếm của Câu Tiễn vẫn sáng bóng sau 2.500 năm

Được khai quật sau hơn hai thiên niên kỷ nằm dưới lòng đất, một thanh kiếm đồng cổ đại khiến giới khảo cổ kinh ngạc bởi tình trạng bảo tồn gần như nguyên vẹn.

Thanh kiếm Câu Tiễn (Việt Vương Câu Tiễn kiếm) là một trong những bảo vật khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc. Hiện vật được tìm thấy năm 1965 tại lăng mộ số 1 thuộc khu mộ Vọng Sơn, Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc. Thanh kiếm có niên đại khoảng thế kỷ V trước Công nguyên, gắn với Câu Tiễn, vị vua nổi tiếng trong lịch sử Xuân Thu với câu chuyện nằm gai nếm mật.

Điều đáng kinh ngạc là sau khoảng 2.500 năm nằm trong lòng đất, thanh kiếm vẫn giữ được vẻ ngoài sáng bóng, lưỡi sắc và hầu như không có dấu hiệu ăn mòn đáng kể. Khi được khai quật, nó vẫn nằm trong bao kiếm bằng gỗ sơn mài. Hiện vật có chiều dài khoảng 55,7 cm, rộng 4,6 cm và nặng khoảng 875 g.

Người xưa chế tạo giường gấp thông minh từ hơn 2.300 năm trước

Hai chiếc giường gấp được khai quật tại Hồ Bắc (Trung Quốc) khiến giới khảo cổ bất ngờ bởi thiết kế thông minh, kết cấu linh hoạt và kỹ thuật chế tác tinh xảo.

Năm 1986, trong quá trình khai quật một khu mộ cổ ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, các nhà khảo cổ phát hiện hai chiếc giường gấp bằng gỗ có thiết kế đặc biệt. Phát hiện này thu hút sự chú ý bởi đây không chỉ là những món đồ nội thất phục vụ sinh hoạt, mà còn phản ánh trình độ chế tác gỗ, tư duy thiết kế và quan niệm về đời sống của người xưa.

Theo đó, hiện vật được gọi là giường gấp bằng gỗ Bao Sơn. Dù đã trải qua thời gian dài nằm dưới lòng đất, khiến chất liệu gỗ bị mục ruỗng và hư hại, những dấu tích còn lại vẫn cung cấp nhiều thông tin có giá trị. Nhờ công tác nghiên cứu và phục dựng của các chuyên gia, hình dáng cũng như một số đặc điểm kết cấu của chiếc giường đã được tái hiện.

Truyền thuyết kho báu dưới lòng sông hé lộ sự thật sau 400 năm

Cuộc khai quật dưới lòng sông Mân Giang (Trung Quốc) giúp xác thực truyền thuyết kho báu của Trương Hiến Trung, đồng thời hé lộ nhiều bí mật lịch sử cuối thời Minh.

Truyền thuyết kho báu hàng trăm năm

“Rồng đá đối hổ đá, vàng bạc hàng vạn lạng, ai nhìn thấu bí mật, mua được cả phủ Thành Đô”. Câu dân ca lưu truyền tại huyện Bành Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, từ lâu đã khơi gợi trí tò mò về kho báu được cho là chôn giấu dưới lòng sông Mân Giang.

Đọc nhiều nhất

Tin mới