Trong môi trường Internet nơi dữ liệu cá nhân có thể bị thu thập, sao chép và khai thác, mã hóa đầu cuối được xem là “ổ khóa” quan trọng nhất để bảo vệ nội dung trao đổi. Tuy nhiên, các ứng dụng nhắn tin hiện nay áp dụng tiêu chuẩn bảo mật rất khác nhau. Sự khác biệt đó buộc người dùng phải tự trang bị nhận thức và lựa chọn công cụ phù hợp để bảo vệ mình trên không gian mạng.
Nhận thức về quyền riêng tư và rủi ro
Nguyên tắc đầu tiên cần ghi nhớ là hãy mặc định môi trường Internet không an toàn. Trước khi gửi bất kỳ thông tin nhạy cảm nào như số thẻ tín dụng, mật khẩu, giấy tờ cá nhân hay hình ảnh riêng tư, người dùng cần tự hỏi ứng dụng mình đang sử dụng có mã hóa đầu cuối hay không. Nếu câu trả lời là không, hãy coi việc gửi thông tin đó giống như đang hét giữa chợ, nơi bất kỳ ai cũng có thể nghe thấy.
Quyền riêng tư trên không gian mạng không tự nhiên tồn tại. Nó chỉ được đảm bảo khi người dùng hiểu rõ rủi ro và chủ động kiểm soát công cụ mình đang sử dụng.
Ai đang thực sự bảo vệ bạn trên môi trường nhắn tin?
Không phải mọi “ổ khóa” trong thế giới số đều giống nhau. Mức độ an toàn của các ứng dụng nhắn tin phụ thuộc trực tiếp vào việc chúng có triển khai mã hóa đầu cuối hay không, và triển khai đến mức nào.
Signal hiện được giới chuyên gia bảo mật toàn cầu coi là “tiêu chuẩn vàng”. Mã hóa đầu cuối được bật mặc định cho mọi tin nhắn và cuộc gọi. Ứng dụng hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận, mã nguồn mở, không quảng cáo và không thu thập hành vi người dùng. Đáng chú ý, Signal đã nâng cấp lên chuẩn mã hóa kháng lượng tử nhằm phòng ngừa nguy cơ bị giải mã bởi các siêu máy tính trong tương lai.
WhatsApp là ứng dụng nhắn tin phổ biến nhất thế giới và sử dụng cùng giao thức bảo mật của Signal. Mã hóa đầu cuối được bật mặc định, giúp nội dung tin nhắn được bảo vệ. Tuy nhiên, người dùng cần cân nhắc yếu tố siêu dữ liệu. Dù nội dung chat an toàn, WhatsApp vẫn thu thập thông tin về việc người dùng liên lạc với ai, tần suất ra sao và vị trí ở đâu để phục vụ hệ sinh thái quảng cáo của công ty mẹ Meta.
Viber được đánh giá là khá an toàn khi mã hóa đầu cuối được bật mặc định cho các cuộc trò chuyện cá nhân và nhóm. Tuy nhiên, các không gian công cộng như Cộng đồng hoặc Kênh lại không được mã hóa đầu cuối. Người dùng cần phân biệt rõ và tránh chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm trong những khu vực này.
Telegram là trường hợp dễ gây hiểu lầm nhất. Nhiều người tin rằng Telegram an toàn hàng đầu, nhưng thực tế các cuộc trò chuyện thông thường được lưu trữ trên máy chủ và nhà cung cấp nắm giữ chìa khóa giải mã. Để có mã hóa đầu cuối, người dùng bắt buộc phải sử dụng tính năng Trò chuyện bí mật. Nếu chat theo cách thông thường, về mặt lý thuyết, nhân viên của Telegram hoặc hacker tấn công được máy chủ đều có thể đọc tin nhắn.
Zalo, ứng dụng nhắn tin “quốc dân” tại Việt Nam, ưu tiên sự tiện lợi của mô hình lưu trữ đám mây hơn là bảo mật riêng tư tuyệt đối. Tính năng mã hóa đầu cuối hoạt động thiếu nhất quán và không phải lúc nào cũng khả dụng trên mọi thiết bị. Cùng với chính sách chia sẻ dữ liệu với bên thứ ba, điều này khiến dữ liệu người dùng đối mặt với rủi ro nếu hệ thống bị xâm nhập.
Với Zalo ở thời điểm hiện tại, người dùng cần thay đổi tư duy sử dụng. Nền tảng này nên được coi như một không gian bán công khai, tương tự quảng trường hoặc bưu thiếp trần, thay vì một phòng kín. Việc gửi ảnh rõ mặt người thân, đặc biệt là trẻ em, cần được hạn chế do nguy cơ bị thu thập dữ liệu sinh trắc học.
Tin nhắn thoại cũng cần cẩn trọng vì đây là nguồn dữ liệu lý tưởng để AI học giọng nói, phục vụ các hình thức lừa đảo giả giọng. Những thông tin nhạy cảm như tài chính, mật khẩu hay hồ sơ y tế tuyệt đối không nên trao đổi. Khi cần sự riêng tư thực sự cho gia đình hoặc công việc, việc chuyển sang các nền tảng có mã hóa đầu cuối mặc định như Signal hoặc WhatsApp là lựa chọn cần thiết, dù có thể gây bất tiện ban đầu.
Đừng đợi dữ liệu bị lộ mới đi tìm ổ khóa
Mã hóa đầu cuối giống như việc dán phong bì thư bằng loại keo đặc biệt mà chỉ người nhận mới có cách mở. Trong một thế giới số đầy rẫy rủi ro, sử dụng các ứng dụng có mã hóa đầu cuối không chỉ là cách bảo vệ bản thân khỏi sự soi mói hay lừa đảo, mà còn là hành động văn minh để bảo vệ thông tin của người thân và đối tác đang trò chuyện cùng mình.
Đừng đợi đến khi dữ liệu bị lộ mới đi tìm ổ khóa. Hãy khóa ngay từ bây giờ.
