Đậu khế (còn gọi là đậu rồng, đậu vuông, đậu bốn cạnh, tên khoa học Psophocarpus tetragonolobus) là một loài cây họ đậu, có đặc điểm rất dễ nhận biết. Quả đậu có hình dáng dài, bốn cạnh gợn sóng trông giống như hình ngôi sao khi cắt lát giống quả khế nên người dân quen gọi là đậu khế. Khi còn non, vỏ quả xanh mướt, giòn ngọt; khi già, quả chuyển sang màu vàng ngà, bên trong có hạt tròn nhỏ như đậu nành.

Cây đậu khế thuộc dạng dây leo, thường mọc vươn dài, có tua cuốn bám vào hàng rào, giàn tre hay cây cối xung quanh. Lá kép xanh đậm, hoa có màu xanh nhạt đến tím nhạt, rất đẹp mắt. Không chỉ lấy quả làm rau, các bộ phận khác của cây như lá non, hoa, thậm chí hạt cũng có thể sử dụng làm thực phẩm.

Đậu khế có nguồn gốc từ khu vực Đông Nam Á và Papua New Guinea, sau này được trồng rộng rãi ở nhiều nước nhiệt đới. Ở Việt Nam, loại đậu này xuất hiện từ lâu đời, thường mọc hoang hoặc được người dân quê tận dụng trồng ven hàng rào, bờ ao để vừa che mát vừa có rau ăn quanh năm. Từ một loại rau dân dã gắn liền với ký ức làng quê, nay đậu khế đã trở thành đặc sản được nhiều nhà hàng, chợ đầu mối và siêu thị đưa vào thực đơn.

Nhờ vị giòn ngọt, dễ chế biến thành nhiều món ăn ngon như xào thịt bò, nấu canh chua, làm gỏi hoặc luộc chấm mắm, đậu khế ngày càng được ưa chuộng. Không chỉ ngon miệng, quả còn giàu vitamin A, C, protein và chất xơ, có lợi cho tiêu hóa và sức khỏe.

Hiện nay, tại các chợ thành phố, giá đậu khế dao động từ 20.000 – 40.000 đồng/kg. Vào mùa cao điểm, nhất là dịp Tết hoặc mùa hè nắng nóng khi nhu cầu rau quả tăng, giá còn có thể nhích lên trên 50.000 đồng/kg.

Đậu khế có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, ưa nắng. Ở miền Nam, cây có thể ra trái quanh năm, nhưng rộ nhất là từ tháng 5 đến tháng 10. Miền Bắc trồng đậu khế từ vụ xuân đến hè, quả thu hoạch nhiều vào mùa hạ. Cây cho trái liên tục nếu được chăm sóc tốt, mỗi giàn đậu khế có thể cho sản lượng cao trong 4–6 tháng.

Quả đậu khế có giá trị dinh dưỡng và dược liệu phong phú. Loại quả này được các nước ở Đông Nam Á và châu Âu, châu Mỹ ưa chuộng vì là loại rau tốt cho sức khỏe hiếm có.

Đậu khế chứa nhiều axit amin, trong đó hàm lượng lysine cao hơn đậu nành, được mệnh danh là vua của các loại đậu. Hàm lượng vitamin E, carotene, sắt, canxi, kẽm, phốt pho, kali trong đậu khế nhiều hơn các loại rau khác.

Các tác dụng của quả đậu khế với sức khoẻ

Bồi bổ cơ thể, tăng sức đề kháng

Đậu khế giàu vitamin và khoáng chất giúp nâng cao hệ miễn dịch. Đặc biệt, hàm lượng kẽm dồi dào đóng vai trò như một “lá chắn” tự nhiên, tăng khả năng bảo vệ cơ thể trước các bệnh cảm cúm, giúp bạn ít ốm vặt hơn.

Bảo vệ mạch máu

Trong đậu khế có nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên cùng vitamin E và flavonoid. Những hoạt chất này giúp làm chậm quá trình lão hóa mạch máu, thúc đẩy lưu thông máu và ngăn ngừa nguy cơ xơ cứng động mạch.

Cải thiện thị lực, làm đẹp da

Hàm lượng carotene và vitamin A trong đậu khế rất tốt cho mắt, ngăn ngừa quáng gà và suy giảm thị lực. Không chỉ vậy, loại rau này còn chứa các vitamin có khả năng làm chậm lão hóa, tăng độ đàn hồi da, giúp da sáng khỏe và mịn màng hơn.

Kiểm soát đường huyết

Chất xơ trong đậu khế giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, nhờ đó ổn định đường huyết sau bữa ăn. Đây là cơ chế quan trọng giúp phòng ngừa tiểu đường type 2 và hạn chế biến chứng nguy hiểm như tim mạch, đột quỵ, suy thận hay mù lòa.

Tốt cho tim mạch, ngăn ngừa thiếu máu

Đậu khế chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào và thành mạch. Lượng kali cao trong quả còn hỗ trợ kiểm soát huyết áp, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Bên cạnh đó, nhờ giàu sắt, đậu khế giúp tăng cường sản sinh hồng cầu, cải thiện tình trạng thiếu máu và đem lại cảm giác khỏe khoắn, tràn đầy năng lượng.

Củng cố sức khỏe xương

Nguồn canxi, magie và vitamin K dồi dào trong đậu khế là “bộ ba” dưỡng chất cần thiết cho xương. Nhờ đó, việc bổ sung đậu khế vào khẩu phần ăn hằng ngày giúp xây dựng hệ xương chắc khỏe, phòng ngừa loãng xương và các bệnh về khớp.

Hỗ trợ thị lực

Ngoài tác dụng làm đẹp, vitamin A trong đậu khế còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì thị lực, đặc biệt là trong môi trường thiếu sáng. Loại vitamin này còn giúp bảo vệ mắt khỏi tác hại của tia UV và khói bụi ô nhiễm.

Lợi ích cho phụ nữ mang thai

Đậu khế là nguồn folate (axit folic) tự nhiên rất phong phú – vi chất thiết yếu cho sự phát triển của thai nhi. Folate hỗ trợ hình thành ống thần kinh, tiền thân của não bộ và tủy sống, từ đó giảm đáng kể nguy cơ dị tật bẩm sinh nếu mẹ bầu bổ sung đầy đủ trong 3 tháng đầu thai kỳ.