Chỉ định thầu tiền tỷ, ngân sách không tiết kiệm được đồng nào

Mới đây, công tác quản lý nguồn vốn ngân sách trong lĩnh vực đầu tư công tại tỉnh Khánh Hòa tiếp tục thu hút sự quan tâm của dư luận thông qua hàng loạt kết quả lựa chọn nhà thầu tại cấp chính quyền cơ sở. Đáng chú ý nhất là dự án Đường BTXM từ máng bà Rồng đi tỉnh lộ 7 và đoạn ông Họa cây Chàm, do UBND xã Bắc Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa làm chủ đầu tư.

Cụ thể, ngày 12/3/2026, Quyết định số 489/QĐ-UBND của UBND xã Bắc Ninh Hòa đã phê duyệt Báo cáo kinh tế - kỹ thuật cho dự án này với tổng mức đầu tư 1.998.841.000 đồng, sử dụng nguồn ngân sách tỉnh bổ sung có mục tiêu năm 2025. Chỉ 5 ngày sau, thông qua Quyết định số 309/QĐ-UBND (ngày 17/3/2026), chủ đầu tư tiếp tục phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, trong đó Gói thầu số 3: Thi công xây dựng công trình có giá trị 1.730.349.000 đồng được áp dụng hình thức "Chỉ định thầu".

Đến ngày 20/3/2026, Quyết định số 348/QĐ-UBND chính thức phê duyệt kết quả chỉ định thầu rút gọn cho Gói thầu số 3. Đơn vị được "chọn mặt gửi vàng" là Công ty TNHH Việt Đức (địa chỉ tại 168 đường 2/4 phường Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa). Giá trúng thầu được công bố là 1.730.349.000 đồng, trùng khớp tuyệt đối đến từng chữ số so với giá dự toán gói thầu. Việc trúng thầu bằng đúng giá trị gói thầu đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước không tiết kiệm được bất kỳ đồng nào thông qua hoạt động đấu thầu này. Thời gian thực hiện hợp đồng theo đơn giá trọn gói là 90 ngày.

Năng lực nhà thầu

Tìm hiểu hồ sơ và dữ liệu lịch sử đấu thầu cho thấy, Công ty TNHH Việt Đức (MST: 4200272336) không phải là một cái tên xa lạ trong giới nhà thầu tại địa phương. Được thành lập ngày 08/01/2016, doanh nghiệp này đã và đang thiết lập mối quan hệ với ít nhất 7 bên mời thầu.

Đáng chú ý, kịch bản trúng thầu sát giá hoặc tiết kiệm 0 đồng dường như là "đặc sản" quen thuộc của doanh nghiệp này trong suốt quá trình tham gia thị trường mua sắm công. Các dữ liệu lịch sử ghi nhận, Công ty TNHH Việt Đức từng thi công gói thầu tại UBND xã Ninh Thắng với giá trị 933.656.000 đồng (tỷ lệ giá 100% so với dự toán); gói thầu tại UBND xã Ninh Bình trị giá 872.672.000 đồng (tỷ lệ 100%); thậm chí tại UBND xã Ninh Thân gói thầu trị giá 693.903.000 đồng còn ghi nhận mức 100%).

Bên cạnh đó, doanh nghiệp này cũng góp mặt tại dự án do Trung tâm Phát triển quỹ đất phường Ninh Hòa (nay trực thuộc chính quyền tỉnh Khánh Hòa sau sắp xếp) mời thầu với giá trị 1.779.887.000 đồng, tỷ lệ giá đạt 97,09%.

Góc nhìn pháp lý và chuyên gia về tính cạnh tranh, minh bạch

Để đảm bảo hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) cùng Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã có những quy định rất chặt chẽ về hạn mức và điều kiện áp dụng chỉ định thầu. Đối với các gói thầu xây lắp thông thường không thuộc các trường hợp cấp bách, bí mật nhà nước hay phục vụ phòng chống thiên tai, hạn mức để áp dụng chỉ định thầu thường được giới hạn ở mức 1 tỷ đồng. Việc gói thầu số 3 tại xã Bắc Ninh Hòa có giá trị hơn 1,7 tỷ đồng nhưng vẫn được áp dụng hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" là một chi tiết cần được đối chiếu kỹ lưỡng với các quy định về tính chất đặc thù của nguồn vốn hoặc dự án.

Nhìn nhận vấn đề này dưới lăng kính chuyên môn, chuyên gia đấu thầu Lê Hân nhận định: "Mục tiêu tối thượng của đấu thầu, dù là hình thức nào, vẫn phải đảm bảo bốn yếu tố: Cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Khi một gói thầu có giá trị hàng tỷ đồng được thực hiện qua hình thức chỉ định thầu rút gọn và tỷ lệ tiết kiệm bằng 0, tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế rõ ràng đang bị đặt dấu hỏi lớn. Cơ quan quản lý nhà nước cần có sự giám sát chặt chẽ đối với các quyết định phê duyệt tại cấp cơ sở để ngăn chặn nguy cơ lãng phí".

Đồng quan điểm trên, Luật sư Nguyễn Thị Hương, Đoàn Luật sư TP HCM chia sẻ góc nhìn pháp lý: "Pháp luật đấu thầu, từ Luật 22/2023/QH15 đến Thông tư 79/2025/TT-BTC, đều hướng tới việc mở rộng đấu thầu qua mạng nhằm gia tăng tính minh bạch. Tuy nhiên, nếu lạm dụng các kẽ hở hoặc áp dụng hình thức chỉ định thầu không đủ cơ sở pháp lý vững chắc, thì mục tiêu thượng tôn pháp luật sẽ bị suy giảm. Hoạt động kiểm tra, thanh tra định kỳ của cơ quan chức năng cấp trên đối với các gói thầu cấp xã là cực kỳ cần thiết để duy trì trách nhiệm giải trình của những người trực tiếp ký quyết định phê duyệt ngân sách".