Gói thầu xây lắp tiền tỷ và câu chuyện tối ưu hóa ngân sách địa phương
Phát triển hạ tầng giao thông nông thôn luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội tại các địa phương. Tuy nhiên, việc quản lý và sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại các dự án này như thế nào để vừa đảm bảo tiến độ, vừa tối ưu hóa từng đồng ngân sách lại là bài toán đòi hỏi trách nhiệm rất lớn từ phía các cơ quan thực thi và chủ đầu tư. Mới đây, hoạt động lựa chọn nhà thầu tại công trình Mở rộng mặt đường, nâng cấp hệ thống thoát nước đường số 16 thuộc thôn Diom A, xã D'Ran (tỉnh Lâm Đồng) đã hoàn tất quy trình lựa chọn nhà thầu thi công.
Cụ thể, ngày 28/4/2026, Chánh Văn phòng HĐND & UBND xã D'Ran đã chính thức ký Quyết định số 109/QĐ-VP về việc phê duyệt kết quả chỉ định thầu gói thầu số 3: Thi công công trình Mở rộng mặt đường, nâng cấp hệ thống thoát nước đường số 16 thuộc thôn Diom A. Đơn vị được lựa chọn để thực hiện dự án giao thông nông thôn này là Công ty TNHH Thái Sơn Lâm Đồng. Giá trị trúng thầu được phê duyệt tại quyết định là 1.676.821.879 đồng, với thời gian thực hiện hợp đồng trọn gói trong vòng 90 ngày kể từ ngày ký.
Trước đó, vào ngày 21/4/2026, Chủ tịch UBND xã D'Ran đã ký Quyết định số 421/QĐ-UBND nhằm phê duyệt Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng công trình nêu trên. Trong tổng mức đầu tư dự án được ấn định là 1.930.000.000 đồng từ nguồn vốn ngân sách xã thuộc kế hoạch đầu tư công năm 2026, hạng mục chi phí xây lắp (tương ứng với giá gói thầu số 3) được phê duyệt ở mức 1.693.760.000 đồng.
Thực hiện phép tính đối chiếu giữa giá gói thầu được phê duyệt ban đầu (1.693.760.000 đồng) và giá trị hợp đồng được chỉ định cho Công ty TNHH Thái Sơn Lâm Đồng (1.676.821.879 đồng), số tiền ngân sách nhà nước tiết giảm được qua quá trình thương thảo hợp đồng là 16.938.121 đồng. Con số này tương đương với tỷ lệ tiết kiệm chỉ xấp xỉ 1%.
Bức tranh năng lực của nhà thầu
Dữ liệu trích xuất công khai từ Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, Công ty TNHH Thái Sơn Lâm Đồng có mã số doanh nghiệp 5801273022, trụ sở chính của doanh nghiệp tọa lạc tại địa chỉ 162A Phan Đình Phùng, Phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.
Ghi nhận về lịch sử năng lực từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Công ty TNHH Thái Sơn Lâm Đồng sở hữu một bảng thành tích ấn tượng. Cụ thể, tính đến thời điểm hiện tại, doanh nghiệp này đã tham gia tổng cộng 5 gói thầu, trong đó trúng thầu toàn bộ 5 gói (đạt tỷ lệ 100%). Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm cả tư cách tham gia độc lập và liên danh) đạt 4.174.451.861 đồng.
Góc nhìn chuyên gia pháp lý
Trao đổi chuyên sâu dưới góc độ pháp lý, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhận định, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được Quốc hội sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) cùng Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC đã tạo lập một hành lang pháp lý cực kỳ chặt chẽ, chi tiết đối với mọi hình thức lựa chọn nhà thầu, kể cả trong những trường hợp không đấu thầu rộng rãi.
Theo phân tích của chuyên gia, chỉ định thầu là một công cụ pháp lý quan trọng được áp dụng nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án mang tính chất cấp bách, hoặc các gói thầu có quy mô giá trị nhỏ nằm trong hạn mức cho phép của pháp luật hiện hành. Việc Văn phòng HĐND & UBND xã D'Ran áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với một gói thầu xây lắp dưới mức trần là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, Điều 78 và Điều 79 của Nghị định 214/2025/NĐ-CP cũng quy định rất nghiêm ngặt về quy trình, thủ tục chỉ định thầu. Dù bỏ qua khâu tổ chức đấu thầu cạnh tranh, chủ đầu tư vẫn bắt buộc phải có trách nhiệm đánh giá kỹ lưỡng hồ sơ năng lực, kinh nghiệm thực tế của nhà thầu được đề xuất, đồng thời phải tổ chức quá trình thương thảo hợp đồng một cách thực chất, nghiêm túc.
PHÁP LUẬT QUY ĐỊNH THẾ NÀO VỀ CHỈ ĐỊNH THẦU VÀ YÊU CẦU TIẾT KIỆM NGÂN SÁCH?
Nhằm đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế trong hoạt động đấu thầu, Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/8/2025 của Chính phủ (Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu) đã có những quy định rất nghiêm ngặt đối với hình thức Chỉ định thầu.
Cụ thể, tại Khoản 3 Điều 79 quy định về Quy trình chỉ định thầu thông thường, đối với yêu cầu về thương thảo giá và tỷ lệ tiết kiệm trong quá trình hoàn thiện hợp đồng, văn bản pháp luật quy định rõ:
"Trong quá trình hoàn thiện hợp đồng, chủ đầu tư và nhà thầu thương thảo về giá, bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả kinh tế; đối với gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu theo quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 của Nghị định này, chủ đầu tư và nhà thầu thương thảo về giá, bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu."
Bên cạnh đó, việc quyết định áp dụng hình thức chỉ định thầu (kể cả chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu giá trị nhỏ) cũng gắn liền với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu tại Khoản 4 Điều 79 Nghị định 214/2025/NĐ-CP:
"Đối với gói thầu hoặc nội dung mua sắm có giá không quá 50 triệu đồng, thủ trưởng cơ quan, đơn vị mua sắm chịu trách nhiệm quyết định việc mua sắm bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả và tự chịu trách nhiệm về quyết định của mình..."
Quy định này nhấn mạnh, dù áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu nào theo tinh thần của Luật Đấu thầu 22/2023/QH15, mục tiêu tối thượng vẫn là tối ưu hóa nguồn vốn nhà nước. Các chủ đầu tư, bên mời thầu có trách nhiệm đàm phán, thương thảo để mang lại mức tiết kiệm tốt nhất, đảm bảo hài hòa giữa tốc độ triển khai dự án và kỷ luật tài chính ngân sách.