Nhắc đến cây cúc tần, nhiều người sẽ nhớ ngay đến những hàng rào xanh rì ven đường làng, từng gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ ở miền Bắc và miền Trung. Cây mọc ven bờ rào, nơi vườn nhà, có khi phủ rợp lối đi, tỏa bóng mát và hương thơm ngai ngái đặc trưng. Ít ai biết rằng, lá và ngọn non cúc tần có thể làm rau ăn, trở thành một phần hương vị thân quen trong bữa cơm quê và hiện nay nhiều người thành phố tò mò tìm mua về thưởng thức.

Cúc tần vốn mọc dại ở ven đường, bờ rào

Cúc tần có tên khoa học là Pluchea indica, thuộc họ Cúc, có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới như Malaysia, Ấn Độ. Khi du nhập vào Việt Nam, cây phát triển mạnh ở vùng đồng bằng, ven sông, bờ ao và các đồi núi thấp. Cây cao khoảng 1–2 mét, thân mềm, có lớp lông mịn bao phủ, mùi thơm rất đặc trưng. Lá cúc tần mọc so le, hình răng cưa, gần như không có cuống, và có thể dùng làm rau. Tới mùa, hoa cúc tần nở thành chùm nhỏ màu tím nhạt, tạo điểm nhấn bắt mắt.

Ngày trước, cây cúc tần thường được trồng thành hàng rào xanh mướt quanh vườn nhà. Thế nhưng cùng với sự phát triển của nông thôn mới, nhiều nơi đã thay thế hàng rào cây bằng tường gạch hay hàng rào sắt, khiến hình ảnh cây cúc tần dần thưa vắng. Dù vậy, nhiều người vẫn không thể quên những món ăn giản dị nhưng lạ miệng, thơm ngon từ lá và ngọn non của cây cúc tần.

Cúc tần có mùi thơm riêng biệt, không nhầm lẫn với các loại rau truyền thống

"Lá cúc tần có vị hơi nhẩn đắng, nhưng càng ăn lại càng thấy hậu ngọt và mùi thơm lạ miệng, hơi giống lá ngải cứu. Người dân thường hái ngọn cúc tần non để luộc, xào trứng, xào với lòng gà, lòng lợn, hay nấu canh với tôm, thịt băm. Ở đồng bằng Bắc Bộ, nhiều gia đình còn dùng lá cúc tần để kho cá.

Một số gia đình sáng tạo hơn còn làm bánh nếp nhân lá cúc tần, hoặc hầm lá với óc heo như một món bồi bổ cơ thể. Lá non sau khi chần sơ có thể vắt khô, trộn với lạc rang, mè rang và rau thơm thành món nộm mộc mạc, dễ làm, lại tốt cho sức khỏe. Nhiều người ăn thử các món từ cúc tần đều mê mẩn ngay từ lần đầu tiên", chị Loan (ở Ninh Bình) chia sẻ.

Cây cúc tần trồng 1 lần có thể hái lá bán quanh năm

Hiện nay, tại chợ quê hay trên chợ mạng thỉnh thoảng có người rao bán lá và ngọn non của cây cúc tần với giá khoảng 50.000 đồng/kg. "Cúc tần bây giờ ít người dùng làm hàng rào, nhưng vì lá này có thể làm thành món ăn ngon và bán được nên một số hộ dân vẫn trồng trong vườn nhà, thỉnh thoảng hái ra chợ quê bán. 

Cây cúc tần dễ trồng và có thể hái lá quanh năm, chỉ cần tưới nước chứ không phải chăm sóc cầu kỳ bởi đây vốn là cây mọc dại. Một số nhà hàng cũng mua lá cúc tần để chế biến món ăn lạ miệng đãi khách. Vào mùa hè, bát canh cúc tần nấu thịt băm hoặc tôm có vị ngọt mát, đưa cơm khiến ai ăn thử cũng thích mê mẩn", chị Loan nói thêm.