Ở các làng quê Việt Nam, xưa nay có vô vàn loại cây cỏ dại mọc hoang bên bờ rào, ven ruộng, bãi đất trống hay cả sau vườn. Nhiều loại bị xem như cỏ bỏ đi, nhưng cũng có những loài lại trở thành nguyên liệu tạo nên món ăn dân dã, vừa lạ miệng vừa tốt cho sức khỏe. Một trong số đó chính là rau bồ công anh – loại cây vốn chẳng mấy ai để ý, nay bỗng thành đặc sản được người thành phố tìm mua.
Bồ công anh còn được gọi với nhiều cái tên khác như diếp dại, diếp trời, có tên khoa học Lactuca indica L., thuộc họ Cúc. Cây mọc thẳng, thân nhỏ, lá chia thùy hoặc có răng cưa, thường xanh tốt vào mùa mưa. Loại cây này phân bố rộng rãi ở các tỉnh miền Bắc và miền Trung. Trước đây, người dân quê vẫn quen thuộc với hình ảnh bồ công anh mọc um tùm sau vườn, ven đường, chỉ cần bước ra là có thể hái về nấu ăn.
Điểm đặc biệt của bồ công anh nằm ở hương vị. Lá bồ công anh vốn có vị đắng nhẹ, khiến nhiều người lần đầu nếm thử phải nhăn mặt. Thế nhưng, cái đắng ấy lại mang hậu vị ngọt mát, càng ăn càng thấy bùi bùi, khó quên. Nhờ vậy, các món ăn từ bồ công anh có hương vị rất riêng, gợi nhớ ký ức tuổi thơ của nhiều người.
Ở quê, bồ công anh thường được dùng làm nguyên liệu chế biến các món ăn đơn giản. Lá non có thể nấu canh với tôm, thịt bằm, hoặc đem xào tỏi, xào bò. Người thích hương vị đắng lại càng chuộng món này. Một số gia đình còn lấy hoa và cuống hoa bồ công anh để làm nộm. Cuống hoa sau khi tước vỏ, ngâm nước muối và chanh sẽ xoăn lại trông rất đẹp mắt. Khi trộn cùng cà rốt, rau thơm, lạc rang và nước mắm chua ngọt, món nộm cuống hoa bồ công anh mang hương vị giòn mát, chua thanh, rất hợp để ăn kèm trong những bữa cơm ngày hè.
Không chỉ dừng lại ở ẩm thực, bồ công anh còn được biết đến với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe. Theo kinh nghiệm dân gian, loại rau này có tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu và hỗ trợ tiêu hóa. Ngày nay, nhiều nghiên cứu hiện đại cũng chỉ ra bồ công anh chứa nhiều vitamin A, C và khoáng chất có lợi, góp phần tăng sức đề kháng. Chính vì vậy, ngoài chế biến món ăn, người ta còn phơi khô bồ công anh để hãm trà, tạo thành loại thức uống thanh mát, được nhiều người ưa chuộng.
Từ loài rau dại tưởng chừng chẳng có giá trị, bồ công anh giờ đã trở thành đặc sản. Ở một số chợ tại Hà Nội hay trên chợ mạng, rau bồ công anh được bán với giá khoảng 40.000-60.000 đồng/kg. Ngoài lá tươi, bồ công anh còn được chế biến thành trà khô, có giá khoảng 120.000 đồng/kg, phục vụ nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng. Một số nơi còn bắt đầu nhân giống, trồng bồ công anh với quy mô nhỏ để cung cấp cho thị trường, thay vì chỉ hái ngoài tự nhiên.
Giữa vô vàn thực phẩm hiện đại, việc những loại rau dại ngày xưa như bồ công anh được “lên ngôi” cho thấy xu hướng con người tìm về hương vị dân dã, tự nhiên và tốt cho sức khỏe.
