Thài lài là loại thân thảo mọc bò, cao khoảng 20 - 60cm, thường sinh trưởng ở những nơi đất ẩm như bờ mương, ruộng vườn, hay dưới tán cây thưa. Loại cây này đặc biệt phát triển mạnh vào mùa mưa, chỉ cần một cơn mưa đổ xuống là thài lài lại mọc um tùm, xanh mướt. Thân cây chứa dịch nhớt nhẹ, lá dài thon, nhọn ở đầu, hoa nhỏ có màu xanh tím hoặc xanh lơ.
Thài lài là cây mọc dại khắp nơi ở các miền quê Việt Nam
Dù từng bị coi là cỏ hoang gây phiền toái cho người dân quê vì mọc nhanh, bò lan thành dây và rễ tua tủa, nhưng chính sức sống mãnh liệt và khả năng thích nghi cao ấy đã giúp thài lài trở thành một loại rau trồng lý tưởng, dễ gieo, nhanh thu hoạch, ít tốn công chăm.
Trước đây, thài lài chủ yếu được dùng làm thức ăn chăn nuôi cho lợn, thỏ, dê, gà… hoặc tận dụng làm phân xanh giữ ẩm trong vườn cây ăn trái. Nhưng vài chục năm trở lại đây, người dân Nam Bộ bắt đầu hái thài lài về ăn như một món rau sạch tự nhiên. Thân và lá non của cây được luộc, xào tỏi, nấu canh với tôm, cua hoặc thịt băm, tạo nên những món ăn vừa thanh vừa ngọt, mang hương vị dân dã nhưng khó quên.
Ở nhiều vùng quê, thài lài còn được xem là món rau quý dùng để đãi khách. Người sành ăn thường hái thài lài vào buổi sáng sớm khi lá còn đọng sương, chọn những ngọn non cao tầm 3-4cm có 2-3 lá để chế biến. Chỉ cần hái một lúc là có rổ rau đầy, đem về rửa sạch là có thể nấu đủ món ngon.
Ngọn non của thài lài từ xưa đã được bà con sử dụng để làm rau ăn, vừa lạ miệng vừa thanh mát
Thài lài cũng góp mặt trong bát canh tập tàng, món canh tổng hợp nhiều loại rau vườn như rau sam, mảnh bát, rau dền… Mỗi loại rau một vị, nhưng hòa quyện lại tạo nên bát canh ngọt thanh, giải nhiệt mùa hè hiệu quả.
Theo nghiên cứu, trong thài lài chứa 7,8% protein, gần 1% chất béo, nhiều chất xơ, chất khoáng và hợp chất chống oxy hóa như delphin, commelinin, awobanin… Đặc biệt, với tỷ lệ dẫn xuất phi protein lên tới gần 60%, thài lài được đánh giá là loại rau bổ mát, có khả năng thanh nhiệt, giải độc và tốt cho hệ tiêu hóa.
Không chỉ bổ dưỡng, thài lài còn rất dễ trồng. Chỉ cần ngắt vài cành cắm vào đất ẩm là cây bén rễ. Thài lài ưa ẩm, nhưng cũng chịu được khô hạn nhẹ. Cây không đòi hỏi nhiều phân bón, chỉ cần tưới nước sáng sớm và bón phân hữu cơ pha loãng mỗi tháng một lần là đủ. Chu kỳ sinh trưởng nhanh, chỉ khoảng 35 ngày là có thể thu hoạch.
Giờ đây, thài lài không chỉ có mặt ở chợ quê mà còn xuất hiện trong các quầy rau sạch ở thành phố hay gian hàng trên mạng. Giá dao động 50.000 – 70.000 đồng/kg, nhưng vẫn được nhiều người ưa chuộng nhờ độ sạch, dễ chế biến và vị ngon tự nhiên không thua kém các loại rau thông thường.
Theo khảo sát, tại một số chợ ở Hà Nội có bán thứ rau dại này nhưng phải đặt hàng trước mới có. Chị Nga (tiểu thương bán rau ở chợ Ngã Tư Sở) chia sẻ: "Thỉnh thoảng tôi mới có vài kg rau trai mang bán, khách mua ngay lập tức. Ai muốn lấy thêm phải đặt trước mới có. 1kg rau trai có giá khoảng 70.000 đồng/kg".
