Một trăm năm trước, vào khoảng giữa thập niên 1920, thế giới chỉ có khoảng 2 tỷ người và danh sách những quốc gia đông dân nhất phản ánh một trật tự rất khác so với hiện nay. Khi đó, Trung Quốc và Ấn Độ đã là hai "gã khổng lồ" về dân số, nhưng phần còn lại của bảng xếp hạng chủ yếu thuộc về các cường quốc châu Âu hoặc những quốc gia có tốc độ tăng trưởng dân số nhanh nhờ quá trình công nghiệp hóa.
Đến năm 2026, dân số toàn cầu đã vượt mốc 8 tỷ người và cán cân dân số nghiêng rõ rệt về châu Á và châu Phi. Ấn Độ hiện là quốc gia đông dân nhất thế giới với hơn 1,4 tỷ người, vượt Trung Quốc sau nhiều thập kỷ nước này áp dụng chính sách kiểm soát sinh. Trung Quốc vẫn duy trì quy mô dân số khổng lồ nhưng đang đối mặt với tình trạng già hóa và số dân bắt đầu suy giảm.
Hoa Kỳ vẫn giữ vị trí trong nhóm dẫn đầu suốt cả thế kỷ, song khoảng cách với hai nước đông dân nhất ngày càng lớn. Indonesia tiếp tục là quốc gia đông dân nhất Đông Nam Á và nằm trong nhóm năm nước đứng đầu thế giới, nhờ tỷ lệ sinh tương đối cao cùng diện tích rộng lớn trải dài trên hàng nghìn hòn đảo.
Điều đáng chú ý nhất là sự trỗi dậy của châu Phi. Nigeria, với tốc độ tăng dân số thuộc hàng nhanh nhất hành tinh, đã vươn lên nhóm đầu và được nhiều dự báo sẽ vượt Hoa Kỳ trong vài thập kỷ tới. Ethiopia cũng tăng dân số gấp nhiều lần so với một thế kỷ trước, trở thành một trong những quốc gia đông dân nhất châu Phi.
Trong khi đó, nhiều nước châu Âu từng nằm trong nhóm dẫn đầu đã rời khỏi bảng xếp hạng. Đức, Vương quốc Anh, Pháp hay Ý từng có vị thế rất cao vào đầu thế kỷ XX, nhưng tỷ lệ sinh thấp kéo dài khiến quy mô dân số tăng chậm, thậm chí suy giảm. Nhật Bản cũng là ví dụ điển hình: từng lọt nhóm 10 nước đông dân nhất, nhưng hiện đã rời khỏi danh sách vì dân số liên tục giảm trong hơn một thập kỷ.
Danh sách 10 quốc gia đông dân nhất hiện nay gồm Ấn Độ, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Indonesia, Pakistan, Nigeria, Brazil, Bangladesh, Nga và Ethiopia. Sự thay đổi này phản ánh quá trình chuyển dịch trọng tâm dân số toàn cầu từ châu Âu sang châu Á và đặc biệt là châu Phi.
Các nhà nhân khẩu học dự báo, đến cuối thế kỷ XXI, châu Phi sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng dân số lớn nhất thế giới. Điều đó không chỉ làm thay đổi bảng xếp hạng các quốc gia đông dân, mà còn tác động sâu sắc đến kinh tế, nguồn lao động, đô thị hóa, nhu cầu lương thực và cán cân quyền lực toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.
