Tham dự có các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện lãnh đạo một số hội thành viên và đơn vị trực thuộc VUSTA.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Tổng Thư ký VUSTA Nguyễn Quyết Chiến nhận định, thực hiện dân chủ ở cơ sở là một trong những phương thức quan trọng để phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, bảo đảm quyền được biết, được tham gia ý kiến, được quyết định những vấn đề theo quy định của pháp luật và được kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện. Đây không chỉ là yêu cầu của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, mà còn là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của Nhân dân, tăng cường đồng thuận xã hội, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng hoạt động của các cơ quan, tổ chức.

Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, có hiệu lực từ ngày 01/7/2023, đã tạo cơ sở pháp lý tương đối toàn diện cho việc thực hiện dân chủ tại xã, phường, cộng đồng dân cư, cơ quan, đơn vị và tổ chức có sử dụng lao động. Luật từng bước đưa các yêu cầu về công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, tiếp nhận và giải quyết kiến nghị của người dân vào khuôn khổ pháp luật; qua đó góp phần nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và hạn chế tình trạng dân chủ hình thức.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng đặt ra những yêu cầu mới. Quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và phát huy vai trò của các tổ chức trong hệ thống chính trị đòi hỏi pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở phải tiếp tục được hoàn thiện, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) lần này có nhiều nội dung đổi mới đáng chú ý. Theo thông tin công bố về dự thảo trình Quốc hội, việc cơ cấu lại các quy định theo hướng tinh gọn, giảm số điều từ 91 xuống còn 65 điều, đồng thời kế thừa những nội dung còn phù hợp, thể hiện yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, quy định rõ những nguyên tắc, trách nhiệm cơ bản và tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Đáng quan tâm, dự thảo bổ sung các quy định gắn thực hiện dân chủ với tăng cường kỷ luật, kỷ cương và pháp quyền; chú trọng bảo đảm điều kiện thực hiện dân chủ cho các nhóm đối tượng, địa bàn còn khó khăn; thúc đẩy thực hiện dân chủ trên nền tảng số; hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Những nội dung này có ý nghĩa thiết thực, góp phần đưa dân chủ đi vào thực chất, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân gắn với trách nhiệm, trật tự và hiệu quả thực thi pháp luật.

Đặc biệt, dự thảo lần này bổ sung quy định về trách nhiệm của các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đây là bước phát triển có ý nghĩa, phù hợp với yêu cầu tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ (như VUSTA) trong tình hình mới.

“Việc xác định rõ vị trí, vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp của các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ không chỉ có ý nghĩa đối với VUSTA, mà còn góp phần phát huy tốt hơn tiềm năng, thế mạnh của các hội thành viên, các tổ chức KH&CN và các tổ chức xã hội nói chung trong xây dựng nền dân chủ thực chất, rộng mở và có trách nhiệm”, ông Nguyễn Quyết Chiến cho biết.

Tổng Thư ký Nguyễn Quyết Chiến đề nghị các đại biểu tập trung phân tích những nội dung mới; đánh giá tính hợp lý, tính khả thi của các quy định; đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện trách nhiệm, cơ chế phối hợp, giám sát và phản hồi kiến nghị, nhất là đối với các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ.

Tại hội thảo, các đại biểu tham dự hội thảo đều nhất trí về sự cần thiết sửa đổi luật nhằm thay thế văn bản năm 2022 và đánh giá cao bố cục dự thảo gồm 6 chương, 65 điều là tương đối phù hợp.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, các chuyên gia đề nghị cần bổ sung rõ điều khoản về "đối tượng áp dụng" bên cạnh phạm vi điều chỉnh hiện có. Đặc biệt, nhiều ý kiến nhận định, dự thảo chưa thể hiện rõ nội hàm "dân thụ hưởng", qua đó đề xuất cần bổ sung quy định này để thể chế hóa trọn vẹn phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng". Ngoài ra, việc điều chỉnh vị trí các quy định về quản lý nhà nước (Điều 60) và cân đối quyền, trách nhiệm giữa khối cơ quan nhà nước với khu vực doanh nghiệp cũng được đặt ra.

Về các nội dung đổi mới, hội thảo dành nhiều thời gian thảo luận về cơ chế thực hiện dân chủ trên nền tảng số, yêu cầu phải bảo đảm tính an toàn thông tin và hiệu quả thực tiễn. Bên cạnh việc đề xuất quy định linh hoạt giữa các hình thức họp trực tiếp, trực tuyến và bỏ phiếu để phù hợp với địa bàn đông dân cư, các đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao vai trò, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc cấp cơ sở. Các đại biểu đánh giá cao việc dự thảo lần này bổ sung quy định về trách nhiệm của các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở, song kiến nghị cần tiếp tục cụ thể hóa cơ chế, cách thức thực hiện để tránh dừng lại ở mức quy định chung chung.

Nhằm khắc phục tình trạng dân chủ hình thức, các ý kiến đóng góp cho rằng, dự thảo cần làm rõ cơ chế tiếp nhận, phản hồi thông tin và tạo hành lang pháp lý để người dân dễ dàng bày tỏ nguyện vọng; phát huy vai trò của báo chí trong giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở. Để giải quyết các mâu thuẫn, xung đột phát sinh ngay từ địa bàn dân cư, các đại biểu đề nghị tăng cường hiệu quả hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, lựa chọn những nhân sự đủ năng lực, uy tín nhằm phát huy vai trò giám sát cộng đồng một cách thực chất.

Nhìn nhận dưới góc độ kỹ thuật xây dựng pháp luật, một số đại biểu thẳng thắn chỉ ra việc dự thảo có tới 14/65 điều giao Chính phủ quy định chi tiết là tỷ lệ quá lớn. Các chuyên gia kiến nghị Ban soạn thảo cần rà soát để luật hóa tối đa các nội dung đã rõ, hạn chế phụ thuộc vào văn bản dưới luật. Đồng thời, công tác rà soát ngôn ngữ, câu từ phải được thực hiện kỹ lưỡng để bảo đảm tính rõ ràng, dễ hiểu, hiểu thống nhất một cách, cũng như bảo đảm tính liên thông, đồng bộ với toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành...

Phát biểu kết luận hội thảo, Tổng Thư ký Nguyễn Quyết Chiến đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các đại biểu và cho biết, VUSTA sẽ tổng hợp thành văn bản chính thức gửi tới các cơ quan có thẩm quyền, các đại biểu quốc hội trong hệ thống VUSTA phục vụ quá trình Quốc hội xem xét, thảo luận dự án Luật tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đang diễn ra từ ngày 17/10/2026.