CƠ QUAN CỦA LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT VIỆT NAM
Bạ n đọc quý mến! Xuyên suốt chiều dài lịch sử, 98 năm qua (21/6/1925 - 21/6/2023), Báo chí Cach mạng không ngừng lớn m nh, luôn đồng hành cùng sự phat triển của đất nước; là phương tiện tuyên truyền trên mặt trận tư tưởng văn hóa c a Đảng, kênh thông tin thi t y u củ a Nha nươc, món ăn tinh thần không th thi u đối với Nhân dân. Đi qua mỗi giai đo n khó khăn, báo chí càng khẳng định đượ c vai trò định hướng xã hội, t o d ng niềm tin vữ ng chắ c cho s phát tri n. Nhiều nhà báo không quản gian nan, vât va, sẵn sang dân thân vao những nơi nguy hiểm, tìm mọi cach “khắc phục kho khăn, hoan thanh nhiệm vụ” trên măt trân thông tin đượ c Đang, Nha nươc va Nhân dân tin tương giao pho. Bước vào thế giơi “phăng” thông qua nhữ ng man hình may tinh kế t nôi mạ ng Internet, các cơ quan bao chi phai ĐA NĂNG để BỨ T PHÁ trong THỜ I CÔNG NGHỆ SỐ . Và như môt xu hương tât yếu, chuyển đôi sô đa va đang len lỏi vao tưng toa soạ n, chạ m đến tưng ngõ ngach tư duy củ a ngườ i câm bú t. Bao Tri thứ c va Cuôc sông, vơi loạ i hình in và đi n tử tưng ngay, tưng giờ nô lự c thay đổ i tư tư duy đến cach lam bao, để phụ c vụ công chú ng tôt hơn trên môi trườ ng sô. Đặc san kỷ ni m 98 năm Ngày Báo chí Cách m ng Vi t Nam vơi chủ đê ĐA NĂNG, BỨT PHÁ THỜ I CÔNG NGHỆ SỐ củ a Bao Tri thứ c va Cuôc sông la mon qua tri ân bạ n đọ c, đông thời cũng giúp mỗi nhà báo, ngư i làm báo tự nhắc nhơ bản thân luôn nâng cao bản lĩnh chính trị, năng l c chuyên môn và đặc bi t là “tâm sáng, lòng trong, b t s c”. P. TỔ NG BIÊN TẬP PHỤ TRÁ CH Nguyễn Thi Mai Hương
“NGHỀ BÁO KHÔNG TỒN TẠI TỰ NÓ, CHO NÓ MÀ... VÌ XÃ HỘI” CHUYỂN ĐỔI SỐ BÁO CHÍ PHẢI BẮT ĐẦU TỪ THAY ĐỔI TƯ DUY PHÓ TỔNG BIÊN TẬP PHỤ TRÁCH: NGUYỄN THỊ MAI HƯƠNG PHÓ TỔNG BIÊN TẬP: NGUYỄN DANH CHÂU IN TẠI: CÔNG TY CỔ PHẦN IN VÀ THƯƠNG MẠI TIÊN PHONG TRÌNH BÀY: NGUYỄN TIẾN THỰC TRỤ SỞ: 53 NGUYỄN DU, QUẬN HAI BÀ TRƯNG, HÀ NỘI CHỦ TỊCH VUSTA PHAN XUÂN DŨNG: PHÓ TỔNG GIÁM ĐỐC ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM PHẠM MẠNH HÙNG: 8 10 30 CÔNG NGHỆ KHÔNG THỂ THAY THẾ ĐƯỢC CON NGƯỜI! 10 phát ngôn để đời về nghề báo 122 CHỦ TỊCH TRÍ TRI GROUP LÝ TRƯỜNG CHIẾN:
ĐIỂM SÁNG KINH TẾ VIỆT NAM “TÔI MONG ĐƯỢC NHÌN NHẬN TÀI NĂNG, CHỨ KHÔNG CHỈ NHAN SẮC” Giáo dục vị nhân sinh! Du lịch Việt Nam bứt phá ngoạn mục từ sao Michelin và… các điểm đến tuyệt vời Báo chí với Trí tuệ nhân tạo: Cơ hội, thách thức và đạo đức Xu hướng công nghệ bùng nổ năm 2023 86 90 16 135 C O N T E N T S ĐẶT MUA BÁO VÀ QUẢNG CÁO: 024 6 254 3519 Email: quangcao.trithuccuocsong@gmail.com GIÁ: 68.000 Đ XUẤT BẢN THEO GIẤY PHÉP SỐ: 75/GP-XBĐS NGÀY 29/5/2023 CỦA CỤC BÁO CHÍ - BỘ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG VĂN PHÒNG GIAO DỊCH TẠI HÀ NỘI: 70 TRẦN HƯNG ĐẠO, PHƯỜNG TRẦN HƯNG ĐẠO, QUẬN HOÀN KIẾM, HÀ NỘI. VĂN ĐẠI DIỆN TẠI TẠI TP HCM: SỐ 54 PHẠM HUY THÔNG, PHƯỜNG 7, QUẬN GÒ VẤP, TP HCM BAO GIỜ VIỆT NAM HẾT DỊCH BỆNH COVID-19? THỨ TRƯỞNG BỘ Y TẾ NGUYỄN THỊ LIÊN HƯƠNG: TS CẤN VĂN LỰC: Á HẬU PHƯƠNG NHI: 118 106 50
8 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 CHỦ TỊCH VUSTA PHAN XUÂN DŨNG: SỨ MỆNH CỦA BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM LÀ RẤT VẺ VANG, ĐÁNG TỰ HÀO; LUÔN ĐƯỢC ĐẢNG, NHÀ NƯỚC VÀ NHÂN DÂN ĐÁNH GIÁ CAO, TRÂN TRỌNG NHỮNG ĐÓNG GÓP LỚN LAO CỦA NHÀ BÁO, NHỮNG NGƯỜI LÀM BÁO. VŨ ANH (ghi) “Nghề báo không tồn tại tự nó, cho nó mà... vì xã hội” Nhân kỷ niệm 98 năm kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2023), Báo Tri thức và Cuộc sống có cuộc trò chuyện với TSKH Phan Xuân Dũng, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA). Nhiệm vụ của người làm báo là quan trọng và vẻ vang l Chủ tịch Hồ Chí Minh khai sinh và đặt nền móng vững chắc cho Báo chí Việt Nam không ngừng lớn mạnh, góp phần tích cực trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Lời dạy của Bác Hồ đối với người làm báo luôn trường tồn với thời gian, thưa Chủ tịch? Tại Đại hội lần thứ II, Hội Nhà báo Việt Nam vào ngày 16/4/1959, Bác Hồ căn dặn: “Tất cả những người làm báo (người viết, người in, người sửa bài, người phát hành, v.v…) phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được. Cho nên báo chí của ta phải có đường lối chính trị đúng”. “Nhiệm vụ của người làm báo là quan trọng và vẻ vang. Muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ ấy thì phải cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, đứng vững trên lập trường giai cấp vô sản; phải nâng cao trình độ văn hóa, phải đi sâu vào nghiệp vụ của mình”. TSKH Phan Xuân Dũng, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam NHÀ QUẢN LÝ, NHÀ BÁO
9 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 Trải qua gần 60 năm hoạt động, Bác Hồ đã sử dụng 150 bút danh và viết báo bằng nhiều thứ tiếng, tạo nên những tác phẩm báo chí xuất sắc đăng trên nhiều tờ báo trong và ngoài nước, với hơn 2.000 bài báo các loại, gần 300 bài thơ, gần 500 tranh truyện, ký và ký họa. Nói về làm báo và viết báo, Người cho rằng: “Tờ báo chỉ là giấy trắng mực đen mà thôi. Nhưng với giấy trắng mực đen ấy, người ta có thể viết nên những bức tối hậu thư, người ta có thể viết những bức thư yêu đương” (trả lời phỏng vấn báo chí năm 1946). Bác Hồ cho là: “Ngòi bút của các bạn (PV - người làm báo) cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà”. Nhà báo không dấn thân, không yêu nghề thì rất khó thành công l Báo chí cách mạng Việt Nam là công cụ sắc bén của sự nghiệp cách mạng, của Đảng và Nhà nước, là diễn đàn của Nhân dân, định hướng dư luận, tuyên truyền, cổ vũ khối đại đoàn kết toàn dân tộc... Chủ tịch nhìn nhận thế nào về quan điểm này? Sứ mệnh của Báo chí Cách mạng Việt Nam rất vẻ vang, đáng tự hào; luôn được Đảng, Nhà nước và Nhân dân đánh giá cao, trân trọng những đóng góp lớn lao của nhà báo, những người làm báo. Nghề báo không tồn tại tự nó và cho nó, mà tồn tại vì xã hội và bởi xã hội. Nhà báo không dấn thân, không yêu nghề thì rất khó thành công. Với vai trò vừa là một phóng viên, một nhà báo phân tích, một người bình giải và thậm chí “đóng vai” như một người tham gia vào tiến trình lịch sử của thời đại, ngòi bút của các nhà báo trở thành vũ khí sắc bén trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa. l Phải có tri thức mới làm báo giỏi. Điều này được hiểu đơn giản là nhà báo, người làm báo phải có sự hiểu biết vượt trội về nhiều lĩnh vực, gồm cả tự nhiên và xã hội? Đúng thế! Nhà báo, người làm báo đúng nghĩa là phải hiểu biết và biết đem tri thức, kinh nghiệm tích lũy vào áp dụng thực tế, thông qua các bài viết tạo hiệu ứng sâu rộng trong cộng đồng, có tính chất phổ biến kiến thức, tư vấn và phản biện xã hội đối với các vấn đề thiết thực, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước, nền kinh tế tri thức và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Phải tiếp cận, sử dụng hiệu quả những thành tựu khoa học - công nghệ l Hướng tới mục tiêu Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, vậy đòi hỏi nào được đặt ra đối với đội ngũ nhà báo, người làm báo? Trong kỷ nguyên mới hội nhập và phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy truyền thống và thực hiện tốt lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nghề làm báo; làm cho báo chí nước nhà luôn luôn xứng đáng là diễn đàn của Nhân dân, tiếng nói của Đảng và Nhà nước trong điều kiện mới. Đội ngũ người làm báo không chỉ cần tinh thông nghề nghiệp, có bản lĩnh chính trị, có đạo đức nghề nghiệp trong sáng mà còn phải tiếp cận và sử dụng hiệu quả những thành tựu của khoa học - công nghệ, đặc biệt là các thiết bị kỹ thuật báo chí đa phương tiện để sáng tạo ra những sản phẩm nội dung có giá trị về tư tưởng và hình thức trình bày phong phú, hấp dẫn. l Là “Thuyền trưởng” của hệ thống báo chí Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Chủ tịch có định hướng và kỳ vọng gì với Báo Tri thức và Cuộc sống? Chắc chắn phải là cơ quan tư tưởng, tiếng nói chính thống của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam. Các cơ quan báo và tạp chí phải bám sát đường lối, chủ trương của Đảng; hoạt động đúng quy định của Đảng, Nhà nước, đúng tôn chỉ mục đích và quy định của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, đó là phổ biến kiến thức, tư vấn, giám sát, phản biện xã hội trên tất cả các lĩnh vực, nhất là công tác nghiên cứu khoa học, chuyển giao, ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao phục vụ đời sống, kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng an ninh của đất nước. l Trân trọng cám ơn Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Phan Xuân Dũng!n TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và TSKH Đặng Vũ Minh, Chủ tịch Danh dự Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.
10 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 THEO ÔNG PHẠM MẠNH HÙNG, PHÓ TỔ NG GIÁM ĐỐC ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM (VOV), UY VIÊN ĐẢNG ĐOÀN HỘI NHÀ BÁO VIÊT NAM, CHUYỂN Đ I SỐ LÀ XU HƯỚNG TẤT YẾU VỚI BÁO CHÍ. TIỀN, CÔNG NGHỆ, NHÂN LỰC ĐỀU QUAN TRỌNG TRONG “CUỘC CHƠI LÂU DÀI” NÀY, NHƯNG TRƯỚC HẾT PHẢI BẮT ĐẦU TỪ THAY Đ I TƯ DUY, TRONG ĐÓ VAI TRÒ CỦA LÃNH ĐẠO CƠ QUAN BÁO CHÍ RẤT QUAN TRỌNG. ÔNG PHẠM MẠNH HÙNG - PHÓ TỔNG GIÁM ĐỐC ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM: Có thể xây dựng nền tảng số chung cho cơ quan báo chí l Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, 2023 là năm các cơ quan báo chí, nhà xuất bản trở thành những nền tảng số. Kỳ vọng này sẽ thành hiện thực, thưa ông? - Có thể nói chuyển đổi số là xu hướng bắt buộc, không thể cưỡng lại đối với tất cả cơ quan báo chí. Hiện tại, đó là xu hướng tác động lớn đến xã hội và cũng là một trong những trọng tâm ưu tiên phát triển của Việt Nam. Chính phủ, các bộ, ngành, trong đó gồm Bộ Thông tin và Truyền thông, có những chỉ đạo rất quyết liệt. Bộ Thông tin và Truyền thông đã phát động chương trình chuyển đổi số báo chí và được các cơ quan báo chí từ Trung ương đến địa phương Chuyển đổi số báo chí phải bắt đầu từ thay đổi tư duy LINH THI
11 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 hưởng ứng, tích cực tham gia, trên cơ sở điều kiện, hoàn cảnh đặc thù của cơ quan mình về nhân sự, tài chính, công nghệ… Chúng ta thấy, hiện nay, hầu hết nội dung của các cơ quan báo chí đã được đưa lên môi trường số. Báo in truyền thống cũng “di chuyển” sang phiên bản điện tử, nhằm tiếp cận đa dạng bạn đọc hơn. Công chúng có thể đọc báo qua điện thoại thông minh rất nhanh chóng, thuận tiện. Tất nhiên, mỗi cơ quan, đơn vị có cách làm khác nhau, tùy thuộc tôn chỉ, mục đích và nội lực của mình. Tuy nhiên, dưới góc độ tổng thể, để thực hiện tốt chuyển đổi số báo chí, tôi thấy cần lưu ý một số vấn đề. Thứ nhất, chúng ta phải thay đổi được nhận thức của đội ngũ phóng viên, biên tập viên, đặc biệt là cán bộ làm công tác quản lý báo chí. Nếu nhận thức được xu hướng, nhu cầu tất yếu khách quan, người làm báo sẽ thay đổi XÂY DỰNG CƠ QUAN BÁO CHÍ THEO HƯỚNG CHUYÊN NGHIỆP, HIỆN ĐẠI Ngày 6/4, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa ký quyết định số 348/QĐ-TTg, phê duyệt chiến lược “Chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”. Theo đó, chuyển đổi số báo chí nhằm mục tiêu xây dựng các cơ quan báo chí theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; làm tốt sứ mệnh thông tin tuyên truyền phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng, sự nghiệp đổi mới của đất nước; đảm bảo vai trò dẫn dắt, định hướng dư luận xã hội, giữ vững chủ quyền thông tin trên không gian mạng; đổi mới hiệu quả trải nghiệm của độc giả; tạo nguồn thu mới; thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp nội dung số. Mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ quan báo chí đưa nội dung lên các nền tảng số (ưu tiên các nền tảng số trong nước). 90% cơ quan báo chí sử dụng nền tảng phân tích, xử lý dữ liệu tổng hợp tập trung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa hoạt động. 100% cơ quan báo chí hoạt động, vận hành mô hình tòa soạn hội tụ và các mô hình phù hợp với sự phát triển của khoa học, công nghệ tiên tiến trên thế giới, sản xuất nội dung theo các xu hướng báo chí số. Các cơ quan báo chí tối ưu hóa nguồn thu, trong đó 50% cơ quan báo chí tăng doanh thu tối thiểu 20%. Ngày 5/6, Bộ Thông tin và Truyền thông công bố thành lập Trung tâm Hỗ trợ Chuyển đổi số báo chí (trực thuộc Cục Báo chí), có nhiệm vụ hỗ trợ các cơ quan báo chí thực hiện hiệu quả mục tiêu chuyển đổi số trong Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. tư duy và cách làm nghề cho phù hợp. Thứ hai, việc đào tạo đội ngũ phóng viên, biên tập viên giỏi nghiệp vụ, có kỹ năng sản xuất nội dung để phân phối trên môi trường số rất quan trọng. Nếu như trước đây, với một vấn đề, phóng viên chỉ xử lý cho phát thanh, thì bây giờ, nội dung đó cần được xử lý để đăng tải trên các nền Tác nghiệp tại trường quay của Báo Điện tử VOV. ẢNH: TRUNG HIẾU
12 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 tảng số, phải tính xuất bản nội dung ở đâu trước, có sự nối tiếp nhau như thế nào. Dây chuyền sản xuất, mô hình quản trị cũng phải thay đổi so với trước. tảng khác, như báo điện tử, truyền hình, thậm chí báo in hay để tương tác ở mạng xã hội. Điều này đòi hỏi người làm báo phải “nghĩ khác, làm khác”, sáng tạo hơn so với cách làm truyền thống. Thứ ba, một phần rất quan trọng là công nghệ. Đây cũng là bài toán thách thức của không ít cơ quan báo chí khi thực hiện chuyển đổi số. Nhiều tòa soạn hiện chưa tự chủ được công nghệ. Thực tế cho thấy, một số báo có nền tảng công nghệ tốt, hoặc đối tác là những công ty công nghệ mạnh, thường phát triển rất nhanh trên môi trường số. Họ có đội ngũ viết code, chủ động về kỹ thuật, thường xuyên cập nhật công nghệ mới, hệ thống hạ tầng đảm bảo… nên rất thuận lợi trong việc tiếp cận công chúng. Trong khi đó, những đơn vị thuần báo chí, mặc dù tiềm năng nội dung lớn, vẫn gặp không ít khó khăn khi đa dạng kênh phân phối trên nền tảng số. Lãnh đạo tòa soạn có nhận ra vấn đề công nghệ không? Có chứ! Nhưng cái khó là tiềm lực để thu hút nhân tài trong lĩnh vực công nghệ, trong bối cảnh kinh tế báo chí ở nhiều đơn vị còn rất khó khăn. Tại buổi làm việc của Thủ tướng Phạm Minh Chính với Hội Nhà báo Việt Nam sáng 13/6, nhân kỷ niệm 98 năm Ngày Báo chí Cách mạng, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, sẽ hỗ trợ những cơ quan báo chí có quy mô vừa và nhỏ, báo địa phương, gặp khó khăn về tài chính, công nghệ. Có thể xây dựng những nền tảng công nghệ chung cho báo chí. Vấn đề bây giờ là tổ chức thực hiện thế nào cho hiệu quả. Thứ tư, đó là thay đổi quy mô và quy trình quản trị, cách thức làm báo. Các cơ quan báo chí truyền thống, bây giờ thêm nền Phải thay đổi được nhận thức của đội ngũ phóng viên, biên tập viên, đặc biệt là cán bộ làm công tác quản lý báo chí. Nếu nhận thức được xu hướng, nhu cầu tất yếu khách quan, người làm báo sẽ thay đổi tư duy và cách làm nghề cho phù hợp. Ngoài chú trọng nhân tố con người, VOV sẽ đầu tư về công nghệ khi chuyển đổi số báo chí. ẢNH: MINH HÀ
13 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 Tôi thấy tín hiệu rất mừng khi tại buổi làm việc với Hội Nhà báo Việt Nam vừa qua, Thủ tướng chỉ đạo giải quyết những bất cập về cơ chế, chính sách, về định mức kinh tế kỹ thuật, cho các loại hình báo chí. Đây là cơ sở để các bộ, ngành, tổ chức đặt hàng báo chí, giúp các tòa soạn khắc phục khó khăn và phát triển. Nhân tố con người quan trọng nhất l Chuyển đổi số không phải bắt đầu từ tiền đầu tư, công nghệ, mà là chuyển đổi tư duy, văn hóa trong tòa soạn và điều quan trọng là tư duy của lãnh đạo cơ quan báo chí. Quan điểm của ông về vấn đề này ra sao? - Ở đâu, lĩnh vực nào, vai trò lãnh đạo cũng quan trọng. Người lãnh đạo không nhận ra và nắm được xu thế mới, tổ chức đó sẽ lỡ cơ hội phát triển. Chuyển đổi số cũng vậy, con người là quan trọng nhất. Trong đó, nhận thức của lãnh đạo góp phần lớn vào thành công. Khi nhận thức đúng vấn đề, người đứng đầu cơ quan báo chí sẽ có định hướng cho cả hệ thống tòa soạn phù hợp điều kiện của cơ quan mình: Ưu tiên nguồn lực nào để bắt kịp xu hướng thời cuộc? Đầu tư mạnh vào đâu nhằm tạo đột phá?... Bên cạnh đó, người đứng đầu sẽ truyền cảm hứng, thúc đẩy đội ngũ phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên. “Thủ trưởng nào, phong trào đấy”. Tư duy lãnh đạo là công nghệ số, nhân viên sẽ phải tìm cách giỏi công nghệ, tư duy số, vì nằm trong dòng chảy chuyên môn của tòa soạn. Vai trò quan trọng của lãnh đạo ở đây chính là thể hiện trong mối quan hệ biện chứng với tổ chức, đội ngũ cán bộ, nhân viên. Do đó, chúng ta phải chú ý cả 2 yếu tố mới đạt được hiệu quả như mong muốn. Giải bài toán khó kinh tế báo chí như thế nào? l Một tòa soạn chuyển đổi số toàn diện có tỷ lệ thuận với việc chuyển đổi mô hình doanh thu? Thực tế hiện nay cho thấy, để tồn tại và phát triển, đa số cơ quan báo chí vẫn gặp khó về cơ chế tự chủ, cơ chế tài chính về đặt hàng cơ quan báo chí từ nguồn ngân sách Nhà nước; vẫn loay hoay, lúng túng giải quyết bài toán kinh tế báo chí? - Báo chí đang trong giai đoạn rất khó khăn khi quảng cáo truyền thống di chuyển sang nền tảng trực tuyến xuyên biên giới như Facebook, Tiktok… Phần còn lại cho báo chí chính thống rất ít. Bên cạnh đó, bản quyền cũng là vấn đề cần nhắc tới. Sau khi được tòa soạn đăng tải, nội dung báo chí lập tức bị các mạng xã hội khai thác miễn phí. Vì vậy, báo gặp khó khăn trong việc tăng doanh thu từ chính sản phẩm của mình. Nếu có nguồn này, họ hoàn toàn có thể quay vòng đầu tư cho chuyển đổi số. Một nguyên nhân khác là tác động của đại dịch Covid-19, kinh tế trong nước và thế giới khó khăn, các doanh nghiệp khó khăn, nên cơ quan báo chí cũng khó khăn, bởi nguồn quảng cáo, tài trợ bị ảnh hưởng. Thực tế hiện tại, duy trì được hoạt động như trước cũng là cố gắng rất lớn của nhiều cơ quan báo chí. Trong bối cảnh ấy, đầu tư chuyển đổi số là câu chuyện không dễ dàng, đặc biệt với những đơn vị tự chủ 100% tài chính. Theo tôi, tòa soạn tự chủ khoảng 30% tài chính sẽ hợp lý, giúp báo chí yên tâm hoạt động, thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích và nhiệm vụ chính trị. Chúng ta hiểu kinh tế báo chí không phải là làm báo để kinh doanh đơn thuần, mà có thu nhập để phục vụ nhiệm vụ chính được Đảng, Nhà nước giao phó. Đến thời điểm nào đó, phải có cơ chế để các hãng viễn thông chia sẻ doanh thu hoặc hỗ trợ báo chí. Các tờ, trang báo sản xuất nội dung, nhà mạng sử dụng dữ liệu đó cung cấp cho công chúng nhưng không có phần chia sẻ cho tòa soạn. Để làm được việc Ông Phạm Mạnh Hùng cho rằng, công nghệ là bài toán thách thức của không ít cơ quan báo chí khi thực hiện chuyển đổi số. ẢNH: MINH HÀ
14 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 này, tất nhiên phải có sự can thiệp ở tầm chính sách vĩ mô và hệ thống quản trị. Chính phủ đã có một hội nghị rất quan trọng về truyền thông chính sách với chủ đề “Nhận thức - Hành động - Nguồn lực” cuối tháng 11/2022, trong đó đề ra những giải pháp khả thi, cụ thể để nâng cao hiệu quả công tác truyền thông chính sách. Báo chí sẽ có cơ chế đặt hàng từ đơn vị chủ quản và cơ quan Nhà nước để truyền thông chính sách, qua đó vừa có nguồn thu chính đáng, vừa thực hiện tốt hơn vai trò tuyên truyền của mình. Tôi thấy tín hiệu rất mừng khi tại buổi làm việc với Hội Nhà báo Việt Nam vừa qua, Thủ tướng chỉ đạo giải quyết những bất cập về cơ chế, chính sách, về định mức kinh tế kỹ thuật, cho các loại hình báo chí. Đây là cơ sở để các bộ, ngành, tổ chức đặt hàng báo chí, giúp các tòa soạn khắc phục khó khăn và phát triển. Bên cạnh đó, cơ quan chủ quản cũng phải có trách nhiệm hỗ trợ, thúc đẩy báo chí, trong đó có lĩnh vực tài chính. Vai trò của chủ quản rất quan trọng, vừa giúp báo chí tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, vừa định hướng hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, phát triển lành mạnh. Không chạy đua mạng xã hội, tập trung báo chí chất lượng cao l Thực tế, không có mô hình chuyển đổi số chuẩn nào áp dụng cho tất cả cơ quan báo chí. Với Đài Tiếng nói Việt Nam, hành trình chuyển đổi số đang bắt đầu từ đâu và diễn ra như thế nào? - Đài tiếng nói Việt Nam là cơ quan báo chí chủ lực quốc gia. Trải qua thời gian dài phát triển, chúng tôi đã xây dựng được cơ quan truyền thông đa loại hình, đa phương tiện, với phát thanh, truyền hình, báo in, báo điện tử. Trong đó, có 8 kênh phát thanh, 16 kênh truyền hình, hai báo điện tử. Thời gian qua, các đơn vị báo chí của Đài nắm bắt rất nhanh xu hướng trên nền tảng số. Hai báo điện tử VOV và VTC News cập nhật tin tức nhanh chóng, chính xác, là kênh chính thống, tin cậy cho độc giả. Chúng tôi cũng phát triển một số ứng dụng riêng như Đài Kỹ thuật số VTC có VTC Now rất Ông Phạm Mạnh Hùng trao đổi với các chuyên gia công nghệ tại Triển lãm Công nghệ Phát thanh Truyền hình (Mỹ).
15 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 đông người xem. Khối phát thanh có ứng dụng VOV Live, VOV Media. Nội dung được ưu tiên phân phối trên báo điện tử, âm thanh vốn là thế mạnh. Ví dụ, Đọc truyện đêm khuya có hàng triệu người nghe trên YouTube. Đặc biệt, tác phẩm Con hẻm nhỏ của Báo Điện tử VOV đoạt giải Xuất sắc hạng mục Truyền thông số của Hiệp hội Phát thanh Truyền hình châu Á - Thái Bình Dương (ABU) năm 2022. Các đơn vị thuộc VOV đã hình thành được hệ sinh thái tương đối tốt. Tuy nhiên, về lâu dài, cần có một chiến lược bài bản và sự đầu tư lớn hơn để Đài Tiếng nói Việt Nam phát huy được vai trò của cơ quan báo chí Trung ương. Đặc biệt, chúng tôi sẽ ưu tiên đầu tư vào công nghệ. l Đài Tiếng nói Việt Nam đã áp dụng trí thuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động xuất bản báo chí thế nào? Ưu điểm và hạn chế của “người máy làm báo” là gì? Đài có kế hoạch ứng dụng công cụ GPT vào sản xuất nội dung không? Nhiều báo điện tử đã áp dụng AI vào sản xuất nội dung. Vấn đề quan tâm của VOV rộng hơn là áp dụng AI thế nào cho hệ thống dữ liệu rất lớn của các kênh phát thanh, truyền hình. Tức là làm sao hệ thống hóa dữ liệu để tối ưu hóa được kênh phân phối trên các nền tảng. Đây là câu chuyện Đài đang tập trung tìm hướng giải quyết. Nếu hệ thống của mình tốt, bạn đọc có thể tiếp cận rất nhiều dữ liệu liên quan, chứ không chỉ xem một bài báo. Có thể thấy mặt tích cực của AI trong việc sản xuất, phân phối nội dung là giúp công chúng “ăn” món mình thích, thông qua việc phân tích hành vi của người dùng. Nhưng nó cũng làm cho cho người đọc lười hơn, không đa dạng hóa thông tin ở lĩnh vực khác. Quá trình áp dụng AI cũng phải chú ý tính 2 mặt của vấn đề này. l Từng giữ vị trí Tổng biên tập Báo điện tử VOV, ông có thể chia sẻ về mô hình doanh thu và tòa soạn tập trung vào khâu nào để bứt phá? - Báo chí không nên đơn thuần chạy theo nhu cầu thông tin và đua tốc độ với mạng xã hội. Báo chí cần tận dụng thế mạnh của mình, đi sâu vào sản phẩm chất lượng, uy tín, đẩy mạnh báo chí dữ liệu, báo chí đa chiều, báo chí giải pháp…, là kênh tin cậy cho người dân. Họ xem thông tin trên mạng xã hội nhưng phải đọc báo để xác tín. Với thông tin méo mó, xuyên tạc, chống phá chính quyền trên các nền tảng mạng, báo chí có trách nhiệm đấu tranh, vạch trần luận điệu, giúp người dân hiểu bản chất vấn đề, từ đó có nhận thức đúng đắn. Nếu biết đầu tư nguồn lực và tận dụng được thế mạnh của mình, các báo sẽ có những sản phẩm chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu của đông đảo công chúng trên các nền tảng số. Những sản phẩm đó có sức sống lâu bền hơn “chạy đua tin tức”, vì nó lý giải được xu hướng, hiện tượng trong xã hội, phân tích chuyên sâu, đa chiều, phỏng vấn các chuyên gia uy tín… Muốn vậy, tòa soạn phải có nguồn nhân lực chất lượng, người làm báo có trình độ, hiểu biết, nhạy bén, chứ AI sẽ khó làm thay. Về kinh tế báo chí, như nói ở trên, là vấn đề không dễ. Mỗi báo sẽ có hướng đi phù hợp cho mình. Muốn giải được bài toán này trong điều kiện hiện nay, phải áp dụng tổng thể nhiều giải pháp, trong đó có sự nỗ lực của từng cơ quan báo chí và cả cơ chế hỗ trợ từ Nhà nước. l Xin cảm ơn ông.n Ông Phạm Mạnh Hùng (giữa) tại hội thảo quốc tế về “phát triển nguồn thu cho các đài phát thanh, truyền hình trong xu hướng chuyển đổi số”. ẢNH: MINH HÀ
16 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 CƠ HỘI, THÁCH THỨC VÀ ĐẠO ĐỨC Nhà báo Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam: Đừng phấn khích quá… cũng đừng sợ hãi quá mức Một số cơ quan báo chí trên thế giới đã nhanh chóng áp dụng ChatGPT, cũng như công nghệ lõi mới nhất của OpenAI là GPT-4 vào quá trình tác nghiệp. Tuy nhiên, trang tin công nghệ CNET bị phát hiện là có đến gần một nửa số tin bài do AI tạo ra có sai sót. Cũng có nhiều ý kiến về việc các hệ thống AI vi phạm bản quyền khi viết nội dung hoặc tạo ra hình ảnh. Đó là chưa kể đến việc sẽ ghi tên tác giả thế nào nếu AI tham gia một phần hoặc toàn bộ vào quá trình sản xuất nội dung. Thêm nữa, AI cũng có thể tạo TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN THÔNG, TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) THỂ HIỆN RÕ SỰ ẢNH HƯỞNG SÂU RỘNG, ĐẶT CÁC CƠ QUAN BÁO CHÍ TRƯỚC NHỮNG CƠ HỘI, THÁCH THỨC VÀ CẢ VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC. NGHỀ NGHIỆP. BÁO CHÍ VỚI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO: Nhà báo Lê Quốc Minh LÊ XUÂN THỌ
17 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 ra nội dung mang tính định kiến, vì xét cho cùng, AI đang tổng hợp những ý kiến, quan điểm của con người thông qua rất nhiều nguồn được đăng tải trên Internet. Như vậy, AI hoàn toàn có thể dẫn đến nội dung sai lệch, những vấn đề mang tính đạo đức, và khi đó thì ai sẽ chịu trách nhiệm: Cơ quan báo chí sở hữu công cụ AI, nhà báo sử dụng công cụ AI hay hãng công nghệ tạo ra hệ thống AI đó? Tuy AI đang dần được đón nhận và áp dụng tại một số cơ quan báo chí, nhưng áp dụng nó tới mức độ nào, ở công đoạn nào là điều mỗi lãnh đạo tòa soạn phải cân nhắc. Theo tôi, các tòa soạn cần lưu tâm một số vấn đề như sau: Đừng phấn khích quá nhưng cũng đừng sợ hãi quá mức với AI. Cả hai thái độ ở hai thái cực đều là không nên. Cần phải mạnh dạn thử nghiệm nhưng chưa nên thử nghiệm ở công đoạn sản xuất nội dung. Nhận thức rõ về rủi ro đối với AI, cũng giống như với bất kỳ công nghệ mới nào, để có giải pháp phòng tránh. Các cơ quan báo chí chớ nên đánh liều với uy tín của mình và niềm tin của độc giả khi chưa đảm bảo xử lý được những rủi ro mà AI có thể gây ra. AI mang lại cơ hội phục vụ độc giả hiệu quả hơn. Đừng nghĩ AI chỉ để viết bài hộ con người. Thực tế, nó có thể được sử dụng hiệu quả để giúp viết tiêu đề hay chọn hình ảnh phù hợp, giúp gợi ý thông tin mang tính cá nhân hóa cho người dùng, giúp tin tức tiếp cận được đông đảo người đọc hơn, thậm chí giúp hiểu rõ người dùng và tăng doanh thu. Các cơ quan báo chí nên chủ động soạn thảo quy định và quy tắc nội bộ về sử dụng AI. Điều quan trọng là phải có một quy trình minh bạch - minh bạch trong tòa soạn, minh bạch với độc giả - để tăng tính trách nhiệm của tòa soạn, cũng như cá nhân nhà báo và đảm bảo tính xác tín của thông tin mà cơ quan báo chí cung cấp tới công chúng. Nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn, Tổng biên tập Báo Thanh Niên: Báo chí phải chuyển mình cùng Trí tuệ nhân tạo Từ tháng 5/2021, Báo Thanh Niên đã chuyển mình, tiên phong trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực báo chí. Khi đó, chúng tôi cho ra mắt Dự án trợ lý ảo tích hợp trí tuệ nhân tạo để xử lý ngôn ngữ tự nhiên giúp tìm kiếm và đọc tin tức trên báo điện tử. Sản phẩm “báo thông minh” này tạo ra trải nghiệm đột phá về cách tương tác với hệ quản trị nội dung báo điện tử, đáp ứng nhu cầu của bạn đọc muốn đa dạng hóa, cá nhân hóa phương thức tiêu thụ tin tức hằng ngày. Ứng dụng AI đọc báo giúp giải quyết hai vấn đề, đó là đáp ứng lập tức nhu cầu của độc giả theo hướng cá nhân hóa tốt nhất và giúp bạn đọc tiết kiệm thời gian. Không lâu sau khi triển khai AI, chúng tôi ghi nhận kết quả khả quan Nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn
18 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 Việt Nam”, thuộc Chương trình Cuộc sống tương lai Cafetek, phát trên kênh HTV9. Với phóng sự đó, thay vì cần biên tập viên để viết nội dung, chúng tôi thử cho AI viết kịch bản về chính công nghệ này tại Việt Nam. Kết quả, AI có thể sản xuất 5 phần chính trong kịch bản, tự viết hơn 500 chữ cho mỗi phần. Không dừng lại ở đó, AI còn đề xuất những chuyên gia cần phỏng vấn để bổ sung vào phóng sự. Từ bài viết của AI, chúng tôi đưa đi đọc và lồng tiếng, hậu kỳ và dựng clip. Khi hoàn thành các công đoạn, phóng sự AI viết dễ nghe, đủ thông tin và đúng bố cục từng phần đối với một phóng sự cơ bản, thông qua kiểm duyệt nội dung để chính thức phát sóng. Phóng sự đó không quá hay, nhưng đầy đủ thông tin và góc nhìn để phục vụ khán giả. Một kịch bản như vậy, phải cần biên tập viên có 1-2 năm tuổi nghề và hoàn thành trong khoảng 60 phút, nhưng với AI, chỉ mất khoảng 8 phút. Tuy vậy, nội dung mà AI xây dựng không có tính người, không có sự nhấn mạnh yếu tố nào. Thời gian chúng tôi sửa tốn hơn so với việc tự viết kịch bản. Dù thế, chúng ta vẫn phải thử nghiệm để thấy AI đã được ứng dụng đến đâu trong báo chí hiện nay. Tôi cho rằng AI/ ChatGPT sẽ là công cụ gợi ý tưởng tuyệt vời khi lượng người dùng tính năng “báo thông minh” tăng lên gần 16.000 tài khoản. Trong đó, số lượng tương tác với AI rất cao, có thời điểm đạt 15.000 yêu cầu. Mỗi tháng có thêm khoảng 4.000 người dùng mới và khoảng 6.000 lượt yêu cầu tương tác mỗi tuần. AI đang thay đổi cách chúng ta sản xuất, tổ chức, phân loại, xuất bản cũng như chia sẻ tin tức, từ đó thay đổi và nâng cao trải nghiệm người dùng cả nội dung lẫn hình thức. Tôi cho rằng không riêng gì báo Thanh Niên mà tất cả cơ quan báo chí phải chuyển mình cùng AI thông qua việc nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng các mô hình AI từ thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp để không bị bỏ lại phía sau xu hướng phát triển công nghệ này. Cũng cần xác định ứng dụng AI vào báo chí là hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), sử dụng nguồn lực lớn về tài chính và nhân lực công nghệ trình độ cao. Đây lại là những nút thắt của các cơ quan báo chí hiện thời, rất cần được cơ quan quản lý và tự thân cơ quan báo chí tính toán, tìm hướng tháo gỡ, hỗ trợ một cách hiệu quả trong thời gian tới. Nhà báo Ngô Trần Thịnh, Đài Truyền hình TP HCM: AI/ ChatGPT sẽ là công cụ gợi ý tưởng cho nhà báo Tháng 2/2023, chúng tôi có phóng sự chủ đề “Xu hướng phát triển trí thông minh nhân tạo tại Nhà báo Ngô Trần Thịnh
19 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 cho nhà báo, chứ không thể làm thay chức năng, nhiệm vụ sáng tạo nội dung chuẩn. Do đó, nhà báo chỉ nên tham khảo công cụ này để có những đề tài phong phú, góc nhìn rộng mở hơn trong nghề. Nhà báo Phạm Linh, Báo điện tử VnExpress: Nhà báo không cần lo sợ AI Trong giới công nghệ, mọi người hay nói về những công nghệ đang gây sốt bằng hai từ là hype (sự thổi phồng) và buzzword (từ vốn là từ chuyên môn nhưng bị thời trang hóa). Trước đây, người ta nói về blockchain và web3, metaverse như những công nghệ sẽ thay đổi cả thế giới với sự thổi phồng hóa và thời trang hóa như hiện nay. Kết quả ra sao, chúng ta đều rõ. AI cũng là từ khóa hot rơi vào tình trạng trên, nghĩa là bị ví như chiếc đũa thần kỳ hoặc mối hiểm nguy ghê gớm. Với những gì đã trải nghiệm và tự nghiên cứu, tôi cho rằng AI sẽ là công nghệ hữu dụng, giúp tăng năng suất. Với ngành báo chí, các nhà báo có thể dùng công cụ hoàn toàn miễn phí là Bing Chat với tính năng chat (trả lời của Bing Chat sẽ dẫn nguồn để người dùng kiểm chứng lại) và soạn bài với những chủ đề có sẵn tài liệu, thông tin trên Internet. Công cụ sẽ rất tốt khi nhà báo đang trong tình trạng “bí” chữ hoặc ý tưởng, tất nhiên kết quả của nó vẫn cần chỉnh sửa và kiểm chứng. Tuy nhiên, công cụ này cũng như ChatGPT và các AI tạo sinh khác không thể là “cô thư ký” có thể giúp các nhà báo giải quyết hết mọi việc. Đặc biệt, nó không thể thay thế những cây bút phóng sự, điều tra mang tính hiện trường hay những bình luận, kiến giải. Vì thế, tôi nghĩ không cần phải lo sợ nó như một đối thủ trên thị trường lao động, mà có thể theo dõi sự tiến bộ của công nghệ để áp dụng vào công việc.n Nhà báo Phạm Linh
20 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 “HƠN 30 NĂM ĐỒNG HÀNH VỚI BIẾT BAO VUI, BUỒN, VẤT VẢ VÀ GIỜ ĐÂY THẢNH THƠI RONG CHƠI, NGẮM THÀNH QUẢ”, LÀ DÒNG CHIA SẺ GẦN ĐÂY CỦA NGUYÊN TBT THỜI BÁO NGÂN HÀNG NGUYỄN LAN ANH TRÊN FACEBOOK CÁ NHÂN. GIỜ ĐÂY, CUỘC SỐNG CỦA BÀ BƯỚC SANG CHẶNG ĐƯỜNG MỚI. CHẶNG ĐƯỜNG DÀNH CHO GIA ĐÌNH, BẢN THÂN VÀ SẴN SÀNG TƯ VẤN, GIÚP ĐỠ BẠN BÈ BẰNG NHỮNG KIẾN THỨC CHUYÊN NGÀNH NHIỀU NĂM TRONG NGHỀ. CẨM LINH NGUYÊN TBT THỜI BÁO NGÂN HÀNG NGUYỄN LAN ANH: “NẾU ĐƯỢC CHỌN LẠI, TÔI VẪN SẼ LÀM BÁO”
21 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 Trong hơn một tiếng đồng hồ trò chuyện, nguyên TBT Thời báo Ngân hàng say mê trải lòng về quá trình từ lúc chân ướt chân ráo vào nghề đến gánh vác vai trò lãnh đạo báo 12 năm. Nhìn lại quãng đường đã qua, nhà báo Lan Anh không giấu được niềm tự hào khi kể về những ngày tháng đồng hành cùng “anh em” - danh xưng thân thương bà nhắc tới các cộng sự tại Thời báo Ngân hàng. Được làm nghề là hạnh phúc l Ngược về quá khứ một chút, bà có thể chia sẻ câu chuyện bén duyên nghề báo, cũng như bật mí người truyền cảm hứng, dẫn đường bà trong suốt quá trình làm nghề? - Tôi may mắn sinh ra trong gia đình có truyền thống làm báo. Ông nội tôi là nghệ sĩ nhiếp ảnh, bố tôi làm ở Đài Truyền hình Việt Nam, nên từ bé chị em tôi đã được tiếp cận với máy ảnh, máy quay phim. Tôi còn nhớ như in, ông nội từng hướng dẫn chúng tôi chọn góc như thế nào để ánh sáng tự nhiên có thể đánh vào ven tóc cho đẹp v.v... Và đặc biệt là câu chuyện làm nghề của thế hệ ông cha, cũng như được chứng kiến, lắng nghe các cuộc trao đổi của bố tôi với đồng nghiệp, nghề báo cứ mỗi ngày ngấm vào tâm tưởng của chị em tôi lúc nào không hay. Khi trưởng thành, bố là người định hướng cho tôi thi vào báo chí. Thời đó, thi vào trường Tuyên giáo Trung ương I (bây giờ là Học viện Báo chí và Tuyên truyền), thế hệ của tôi có lẽ là lứa đầu tiên tuyển một số ít học sinh, còn lại phần lớn là cán bộ của các đài, báo Trung ương và địa phương cử đi học. Từ đó nghề báo đã trở thành nghiệp của tôi đến tận lúc nghỉ hưu. Tôi luôn nghĩ, nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ làm báo! l Từ những bỡ ngỡ của một cô sinh viên mới ra trường bước chân vào báo ngành ngân hàng, phương châm làm việc xuyên suốt của bà là gì? Phương châm đó được áp dụng thế nào tại Thời báo Ngân hàng dưới thời bà làm TBT? - Nói phương châm thì hơi to tát! Tôi tâm niệm, được làm nghề đã hạnh phúc rồi. Cho nên, khi còn là phóng viên tôi đã làm nghề rất nghiêm túc và nhiệt huyết. Đến lúc trở thành lãnh đạo báo, tôi cũng luôn nhắc nhở và chỉ đạo anh em phải làm nghề nghiêm túc. Phóng viên yêu nghề sẽ khai thác được ở nhiều khía cạnh mới. Có khi dù chỉ là những con số khô khan nhưng khi biết cách phân tích sẽ tạo ra bài báo thú vị. l Theo bà, một nữ lãnh đạo sẽ được - mất những gì? - Khó mô tả được bằng lời cái được – mất khi làm một nữ lãnh đạo cơ quan báo chí. Đôi khi có những cái mất lại chính là yếu tố tiền đề tạo ra nhiều cái được khác. Không thể phủ nhận nữ lãnh đạo khó cân bằng hơn so với nam giới. Đối với nữ lãnh đạo báo chí, muốn cân bằng được giữa công việc và cuộc sống cần sự thông cảm, chia sẻ từ người bạn đồng hành. Tôi vô cùng biết ơn gia đình là chỗ dựa vững chắc để tôi luôn yên tâm làm nghề. Chuyển đổi số báo chí là tất yếu l Với xu hướng chuyển đổi số trên cả nước và ngành Ngân hàng đã đi tiên phong, vậy theo bà báo chí cần tiếp thu điều gì và vận dụng sáng tạo như thế nào cho phù hợp? - Tôi nghĩ, trong tương lai số hoá nói chung và chuyển đổi số báo chí nói riêng là một tất yếu và buộc các báo phải có những thay đổi rất căn cơ trong các khâu từ đầu tư đến triển khai, thực hiện. Với Thời báo Ngân hàng thì đây là cơ hội để phát huy tốt hơn nữa. Việc các ngân hàng áp dụng mục tiêu phát triển ngân hàng số kéo theo số hoá của Thời báo Ngân hàng cũng phải được cải tiến. Điển hình là mới đây, báo Ngân hàng đã thay đổi giao diện gắn kết và gần gũi hơn với bạn đọc. Đối với báo in, tôi đánh giá cao việc gắn mã QR code nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin của bạn đọc trên các thiết bị thông dụng. Thời báo Ngân hàng là cầu nối giúp cho hoạt động ngân hàng gần với người dân hơn.
22 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 l Ở góc độ nguyên lãnh đạo báo chí, bà nhìn nhận như thế nào về sự phát triển của ngành báo chí nước nhà? - Xu hướng báo chí đa phương tiện và tòa soạn hội tụ giúp bạn đọc được thưởng thức nhiều loại hình trên cùng một nền tảng và thông tin được cập nhật nóng hổi. Điều đó, buộc mỗi tờ báo phải chuyển mình. Thực tế, mô hình báo chí đa phương tiện không mới lạ, tuy nhiên, để trở thành xu hướng bắt buộc báo chí phải trải qua từng bước một. Thời điểm tôi mới làm nghề hầu như chỉ có báo in. Sau đó, đưa tin bài lên nền tảng online, chúng tôi từng cảm thấy thỏa mãn khi thông tin được cập nhật nhanh 24/7. Hiện tại, báo chí sống động hơn nữa trong xu thế đa phương tiện, đa nền tảng. Chính sự thay đổi này buộc người lãnh đạo cơ quan báo chí cũng phải đổi mới tư duy, góc nhìn để đưa tờ báo thích ứng đến phát triển bứt phá. l Cụ thể, người lãnh đạo nên làm gì để đưa cơ quan báo chí vượt khó, thích ứng, thưa bà? - Phần lớn lãnh đạo báo chí hiện nay trẻ và sẵn có sự năng động, nhiệt huyết, thích ứng nhanh nhạy với các xu hướng. Cái khó nhất là phải làm như thế nào để tờ báo có thể trụ được, nuôi được anh em trong giai đoạn kinh tế khó khăn. Bởi nền kinh tế đang khó khăn thì báo chí cũng không khoẻ được. Dù vậy, tôi vẫn luôn tin rằng “trong cái khó ló cái khôn”, người đứng đầu các tờ báo sẽ tìm ra giải pháp vượt khó, thích ứng và phát triển. Tôi vui và hạnh phúc khi chứng kiến anh em làm nghề say mê và yêu nghề. Tập thể Thời báo Ngân hàng
23 TRI THỨC & CUỘC SỐNG Số 21-6-2023 l Còn đội ngũ phóng viên phải làm gì để thích ứng, không bị đào thải? - Phóng viên phải thay đổi từ khâu phát hiện, khai thác đến tác nghiệp để tạo ra tác phẩm vừa phục vụ nhu cầu, vừa hấp dẫn. Xu hướng báo chí đa phương tiện, đa nền tảng hiện nay buộc lực lượng này phải năng động, linh hoạt áp dụng đa phương tiện hay phân tích sâu cho từng vấn đề. Do đó, phóng viên phải thay đổi mạnh mẽ, bởi họ là đội ngũ trực tiếp sản xuất ra những bài báo hay. Chính những bài báo hay đó mới góp phần xây dựng thương hiệu tờ báo uy tín. Cột mốc đáng nhớ l Báo ngành ngân hàng nói riêng có đặc thù gì khác biệt báo chí nói chung? Những đặc thù đó tác động thế nào đối với người làm báo, thưa bà? - Tất cả báo ngành đều có đặc thù riêng, mang đậm dấu ấn, kiến thức và hoạt động của ngành, Thời báo Ngân hàng cũng vậy. Trước đây, người dân chưa thực sự cần và quan tâm dịch vụ ngân hàng như thanh toán, vay, tiết kiệm. Thời báo Ngân hàng lúc đó phục vụ chủ yếu cho cán bộ, nhân viên ngân hàng và các doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn. Khi kinh tế phát triển, nhu cầu sử dụng các dịch vụ ngân hàng ngày càng lớn. Khi đó, Thời báo Ngân hàng là cầu nối giúp cho hoạt động ngân hàng gần với người dân hơn. Những câu hỏi, người dân – bạn đọc cần gì và Thời báo Ngân hàng phải phục vụ điều gì luôn được chúng tôi đặt ra để xác định thước đo, mục tiêu làm kim chỉ nam xuyên suốt trong hoạt động tác nghiệp, nhằm đáp ứng nhu cầu của bạn đọc. Người làm báo Ngân hàng phải biết cách phân tích, chuyển hoá kiến thức ngân hàng thành thông tin phổ cập, gần gũi giúp người dân dễ tiếp cận. Đồng thời, Thời báo Ngân hàng cũng tiếp nhận và kết hợp với các Vụ, Cục của Ngân hàng Nhà nước và các Ngân hàng thương mại để giải đáp những ý kiến thắc mắc của người dân, doanh nghiệp. Đó cũng là cách chúng tôi mang những hoạt động ngân hàng đến gần với người dân, doanh nghiệp và xã hội l Trong suốt chặng hành trình đồng hành cùng Thời báo Ngân hàng, đâu là cột mốc đáng nhớ nhất? - Tôi nghỉ hưu sau thời gian gắn bó 28 năm với Thời báo Ngân hàng, trong đó có 12 năm làm Tổng biên tập, có lẽ, cột mốc đáng nhớ nhất trong hành trình của tôi là quá trình chuyển từ tờ báo hoàn toàn bao cấp sang cơ chế tài chính tự chủ một phần. Lúc đầu, nhiều anh em lo ngại và thú thật bản thân tôi cũng rất lo lắng. Tuy nhiên, tôi tin rằng tờ báo sẽ thay đổi theo hướng tích cực. Chính sự thay đổi này đã thúc đẩy anh em phóng viên năng động hơn, tiêu chí cập nhật thông tin cũng được mở rộng, bởi ngành Ngân hàng là then chốt trong nền kinh tế. Có thể nói, sự thay đổi này đã tạo ra bước ngoặt trong quá trình phát triển chung của tờ báo. Tôi vui và hạnh phúc khi chứng kiến anh em làm nghề say mê, yêu nghề trong một môi trường làm báo chuyên nghiệp. Bây giờ tôi yêu nghề ở một vị trí khác – trở thành bạn đọc.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==