Chiều 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Luật nuôi con nuôi (sửa đổi).

Cần thêm cơ chế phát hiện nguy cơ

Phát biểu ý kiến, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP HCM) cho rằng, nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em. Do đó, không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em.

Đánh giá cao dự thảo đã bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, xác minh trẻ bị bỏ rơi và bảo vệ trẻ khi hủy quyết định nuôi con nuôi, song ông Trung cho rằng, với một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ, cần phải thiết kế thêm cơ chế để phát hiện nguy cơ trước khi trẻ được giao nhận, đưa ra khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.

"Không nên suy diễn rằng mọi trường hợp nhận nuôi đều có nguy cơ bị lợi dụng. Nhưng luật phải lường trước kịch bản xấu nhất, bởi hậu quả đối với một đứa trẻ có thể không khắc phục được", ông Trung nói.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung rõ tại Điều 5 về Các hành vi bị nghiêm cấm: "nghiêm cấm lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể; nghiêm cấm gắn việc nhận nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật nào".

Về điều kiện của người nhận con nuôi, ông cho rằng, cần quy định rõ "người đã bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi. Việc thẩm tra phải áp dụng với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò thực tế trong việc chăm sóc trẻ".

Đối với quy định hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, ông Nguyễn Vũ Trung cho rằng, phải đảm bảo khi phát hiện sai phạm, trẻ được bảo vệ ngay nhưng không bị đẩy vào một khoảng trống chăm sóc.

"Cần có nơi ở an toàn, người chăm sóc, hỗ trợ tâm lý và cơ chế xem xét độc lập; trẻ không thể phải gánh hậu quả từ hành vi của người lớn hay sai sót của cơ quan giải quyết hồ sơ", ông nói.

Theo đại biểu đoàn TP HCM, những yêu cầu này không nhằm tạo thêm giấy tờ cho mọi gia đình. Đây là các chốt kiểm soát do cơ quan nhà nước thực hiện, tập trung vào trường hợp có rủi ro; hồ sơ điện tử và dữ liệu sẵn có phải được khai thác, không bắt người dân nộp đi nộp lại.

"Một bộ hồ sơ có thể bị làm giả, một quyết định có thể bị lợi dụng. Nhưng nếu luật buộc xác minh độc lập, nhận diện dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời, chúng ta có thể chặn nguy cơ trước khi trẻ bị tổn hại. Đó phải là chuẩn bảo vệ của Luật Nuôi con nuôi sửa đổi", đại biểu Nguyễn Vũ Trung phát biểu.

Bảo đảm tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em thực sự được tôn trọng

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP. Huế) cơ bản nhất trí với những quy định của dự thảo Luật về bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em trong quá trình giải quyết việc nuôi con nuôi. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vấn đề quan trọng không chỉ là ghi nhận trẻ em có những quyền gì, mà còn phải thiết kế được cơ chế để những quyền đó thực sự được thực hiện, tôn trọng và có thể kiểm tra, giám sát trong thực tế.

"Một quyết định nuôi con nuôi có thể chỉ được ban hành tại một thời điểm, nhưng những hệ quả pháp lý, tình cảm và tâm lý của quyết định đó có thể theo một con người suốt cuộc đời", bà Sửu nói.

Góp ý cụ thể, bà Sửu nêu rõ, phải bảo đảm tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em thực sự được tôn trọng trong việc đồng ý và lựa chọn gia đình nhận nuôi.

Đồng tình với quy định phải xem xét ý kiến, nguyện vọng, tình cảm, thái độ của trẻ theo độ tuổi và mức độ trưởng thành; trẻ từ đủ 9 tuổi trở lên phải có sự đồng ý. Tuy nhiên, bà Sửu cho rằng có một vấn đề cần suy nghĩ: Một văn bản có chữ ký đồng ý đã đủ chứng minh rằng trẻ thực sự tự nguyện hay chưa?

"Đối với trẻ em từng bị bỏ rơi, có hoàn cảnh tâm lý phức tạp, trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, việc lấy ý kiến phải được thực hiện bằng phương pháp phù hợp, trong điều kiện an toàn, không bị tác động bởi những người có quyền và lợi ích liên quan", bà Sửu nói.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: Việc lấy ý kiến trẻ phải được thực hiện trực tiếp, riêng tư, phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng giao tiếp và hoàn cảnh tâm lý. Ý kiến, nguyện vọng và kết quả tư vấn phải được ghi nhận trong hồ sơ. Đối với trẻ có dấu hiệu bị tác động, ép buộc hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, cơ quan có thẩm quyền phải bảo đảm có người làm công tác xã hội hoặc người có chuyên môn phù hợp tham gia hỗ trợ.