Dự thảo sửa đổi Luật Điện lực đề xuất áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi đáp ứng đủ điều kiện kỹ thuật. Tuy nhiên, nhiều người dân băn khoăn về quy định này, còn đại biểu Quốc hội thì lưu ý cần thận trọng, bởi giờ cao điểm cũng chính là thời gian các gia đình có nhu cầu sử dụng điện thiết yếu lớn nhất.

Giờ cao điểm trùng giờ cơm tối, sinh hoạt của người dân

Trong dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chính phủ đề xuất tạo cơ sở áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt khi đủ điều kiện kỹ thuật, đồng thời giao Bộ Công Thương xây dựng lộ trình thực hiện.

Theo khung giờ mới của hệ thống điện vừa được ban hành, giờ cao điểm kéo dài từ 17h30 đến 22h30, từ thứ Hai đến thứ Bảy; giờ thấp điểm từ 0h đến 6h hằng ngày. Dù biểu giá cụ thể và lộ trình áp dụng đối với điện sinh hoạt chưa được xác định rõ, đề xuất này đã khiến nhiều hộ gia đình băn khoăn về khả năng phát sinh thêm chi phí điện.

Lý do nằm ở chỗ, khung giờ cao điểm buổi tối trùng với thời gian sinh hoạt chủ yếu của phần lớn gia đình. Sau giờ làm việc, người lớn trở về nhà, trẻ em đi học về, các thành viên cùng nấu ăn, tắm giặt, học tập, bật điều hòa và sử dụng nhiều thiết bị điện thiết yếu.

Nếu điện sử dụng vào khoảng thời gian này có giá cao hơn, những hộ gia đình khó thay đổi lịch sinh hoạt sẽ phải đối mặt với nguy cơ tăng hóa đơn tiền điện. Trong khi đó, khả năng điều chỉnh thời gian sử dụng điện giữa các hộ không giống nhau, phụ thuộc vào điều kiện công việc, số lượng thành viên, độ tuổi và nhu cầu sinh hoạt.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để khuyến khích người dân sử dụng điện tiết kiệm mà không khiến những nhu cầu thiết yếu hằng ngày trở thành gánh nặng chi phí.

Không thể áp dụng tư duy sản xuất cho mọi gia đình

Bàn về nội dung trên được nêu trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên đồng tình với mục tiêu khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, giảm phụ tải vào giờ cao điểm, nhưng cho rằng cần “hết sức thận trọng” khi mở rộng cơ chế giá điện theo giờ sang hộ gia đình.

Theo đại biểu Tạ Thị Yên, giờ cao điểm buổi tối cũng chính là thời gian sinh hoạt bình thường của phần lớn các gia đình.

“Một nhà máy có thể bố trí lại ca sản xuất, nhưng một gia đình rất khó chuyển bữa tối sang 11h đêm hoặc bảo trẻ nhỏ đợi hết giờ cao điểm mới học, mới tắm”, bà Yên nêu quan điểm.

Nhận định này đặt ra vấn đề đáng chú ý trong thiết kế chính sách, đó là không phải mọi nhu cầu sử dụng điện đều có thể dịch chuyển theo tín hiệu giá. Với doanh nghiệp, việc điều chỉnh giờ sản xuất có thể được tính toán dựa trên quy trình vận hành và chi phí. Nhưng với hộ gia đình, những hoạt động như nấu ăn, tắm giặt, học tập hay nghỉ ngơi thường gắn với lịch làm việc, học tập và sinh hoạt cố định.

Nếu biểu giá không được thiết kế phù hợp, chính sách khuyến khích tiết kiệm điện có thể khiến những hộ ít có khả năng thay đổi thời gian sử dụng điện phải chịu thêm chi phí, trong khi khả năng giảm phụ tải của họ lại hạn chế.

Đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị chưa áp dụng đại trà ngay đối với tất cả hộ sinh hoạt. Việc triển khai cần căn cứ vào nhóm khách hàng, mức độ tiêu thụ điện, khả năng dịch chuyển phụ tải, điều kiện công tơ và hạ tầng kỹ thuật; đồng thời phải có lộ trình và đánh giá đầy đủ tác động trước khi mở rộng.

“Tiết kiệm điện là trách nhiệm của người sử dụng, nhưng cơ chế giá cũng phải tính đến những nhu cầu sinh hoạt thiết yếu mà người dân khó có thể dịch chuyển được”, đại biểu Yên nhấn mạnh.

Đây cũng là điểm cần được cân nhắc khi xây dựng chính sách, hiệu quả điều tiết phụ tải không chỉ phụ thuộc vào việc phân chia các khung giờ giá điện, mà còn phụ thuộc vào khả năng thực tế của người dân trong việc thay đổi hành vi sử dụng điện.

Cải cách giá điện phải đi cùng bảo đảm an sinh

Cùng quan tâm đến tác động của chính sách giá điện, đại biểu Trần Vũ Khiêm, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Trị ủng hộ quy định theo hướng giá điện phản ánh đúng các chi phí hợp lý, hợp lệ và có lợi nhuận để nhà đầu tư yên tâm bỏ vốn. Tuy nhiên, ông cho rằng việc xây dựng cơ chế giá cũng cần lưu ý đến yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội.

Theo đại biểu Trần Vũ Khiêm, cử tri lo lắng về áp lực tăng giá điện, đặc biệt là tác động của biểu giá theo thời gian sử dụng trong ngày đối với sinh hoạt và hoạt động sản xuất nhỏ.

Ông cho rằng việc áp dụng cơ cấu biểu giá điện theo thời gian trong ngày đối với khách hàng sinh hoạt chỉ nên thực hiện thí điểm, đồng thời đánh giá kỹ tác động đối với các hộ gia đình thu nhập thấp và có giải pháp hỗ trợ chuyển đổi thiết bị tiết kiệm điện.

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đà Nẵng) cũng nhấn mạnh cải cách giá điện phải đi đôi với bảo đảm khả năng chi trả của người dân.

Những ý kiến này cho thấy, bên cạnh mục tiêu sử dụng điện hiệu quả và bảo đảm tính hợp lý của giá điện, chính sách còn phải tính đến sự khác biệt về thu nhập, điều kiện sống và khả năng tiếp cận các thiết bị tiết kiệm điện giữa các nhóm dân cư.

Một hộ gia đình có điều kiện đầu tư thiết bị thông minh, máy giặt hẹn giờ hoặc hệ thống điều khiển điện có thể dễ dàng điều chỉnh thời gian sử dụng hơn so với hộ thu nhập thấp phải sử dụng các thiết bị cơ bản và phụ thuộc vào lịch sinh hoạt cố định. Nếu không có giải pháp hỗ trợ phù hợp, cơ chế giá theo giờ có nguy cơ tạo ra sự chênh lệch về khả năng thích ứng giữa các nhóm khách hàng.

Vì vậy, trước khi triển khai rộng rãi, cần làm rõ biểu giá cụ thể, cách tính tiền điện, nhóm khách hàng áp dụng, điều kiện kỹ thuật và cơ chế hỗ trợ các hộ dễ bị tổn thương. Việc thí điểm cũng cần có tiêu chí đánh giá minh bạch, xem xét cả hiệu quả giảm phụ tải lẫn mức tăng, giảm chi phí thực tế của từng nhóm hộ gia đình.

Mục tiêu cuối cùng của cải cách giá điện không chỉ là khuyến khích người dân sử dụng điện vào giờ thấp điểm, mà còn phải bảo đảm chính sách có tính khả thi và công bằng. Bởi tiết kiệm điện là cần thiết, nhưng người dân không thể vì muốn giảm hóa đơn mà phải đảo lộn những nhu cầu sinh hoạt cơ bản của gia đình.