Ở vùng đất trung du Phú Thọ, cây cọ từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong đời sống người dân. Thoạt nhìn bề ngoài, quả cọ trông khá giống quả trám. Nhưng nhìn kỹ sẽ thấy sự khác biệt bởi quả trám hình thoi còn quả cọ có hình cầu.

Quả cọ có màu tím đen khi chín, bên trong là lớp cùi vàng óng, béo ngậy, vị bùi như bơ. Ngày trước, trong những bữa cơm đạm bạc, quả cọ được xem là nguồn thực phẩm giúp người dân chống đói. Dù có vẻ bề ngoài trông khá bắt mắt nhưng cọ lại có vị rất chát nếu như ăn luôn khi hái trên cây xuống. Vậy nên nhiều người phải mang đi "ỏm" (tức làm chín) để cọ chín mềm. Khi đó, cọ sẽ bớt chát hơn nhiều và mang đến cho người ăn một hương vị khá lạ miệng. Cọ luộc chấm muối, cọ kho với mỡ, hay cọ muối dưa đều trở thành ký ức không thể nào quên đối với những ai từng lớn lên trên vùng đất Phú Thọ.

Ngày nay, từ một loại quả dân dã, cọ đã vươn mình thành đặc sản. Vào mùa, quả cọ được bán với giá khá cao, thậm chí có thời điểm lên đến 150 nghìn đồng/kg mà vẫn khan hiếm. Người sành ăn tìm mua bằng được những quả cọ nếp dày cùi, vàng ươm để thưởng thức và nhớ lại hương vị quê xưa. Đặc biệt, những món như cọ om, cọ kho cá, hay xôi cọ đều khiến thực khách phương xa phải tò mò và say mê.

Ngoài loại cọ tươi thì rất nhiều người cũng bán cọ đã "ỏm" sẵn, thực khách chỉ cần mang về ăn luôn. Giá sẽ cao hơn cọ tươi từ 10.000-20.000 đồng.

Tuy nhiên, diện tích trồng cọ ở Phú Thọ ngày càng thu hẹp do nhường chỗ cho cây ăn quả khác hoặc xây nhà cửa. Cọ lại chỉ cho quả một mùa, nếu hái sớm thì chát, muộn thì sâu ăn, nên càng làm cho loại quả này thêm hiếm. Chính vì thế, cọ ngon trở thành của hiếm, có tiền chưa chắc đã mua được.

Quả cọ không chỉ là đặc sản mang hương vị bùi ngậy mà còn là “kho dinh dưỡng” quý giá. Trong quả cọ, hàm lượng vitamin E chiếm tới 70% ở dạng tocotrienol, có hoạt tính sinh học cao gấp gần 60 lần so với vitamin E thông thường, giúp chống oxy hóa mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, cọ còn giàu vitamin A, đặc biệt là tiền vitamin A với hàm lượng cao gấp 15 lần so với cà rốt, rất tốt cho thị lực và hệ miễn dịch. Thành phần chất béo trong quả cọ cũng đa dạng, gồm chất béo bão hòa, chất béo không bão hòa đơn và chất béo không bão hòa đa, mang lại nguồn năng lượng dồi dào. 

Các tác dụng của quả cọ với sức khỏe

Chống oxy hóa

Trong quả cọ có nhiều hoạt chất quý như squalene, axit phenolic và axit oleic, giúp ngăn chặn sự tấn công của các gốc tự do. Nhờ đó, quả cọ không chỉ bảo vệ tế bào mà còn mang lại hiệu quả làm đẹp, giúp làn da luôn tươi trẻ và khỏe mạnh.

Kháng khuẩn tốt

Thành phần axit lauric và capric có trong quả cọ tạo nên khả năng kháng khuẩn tự nhiên rất cao. Chính vì vậy, quả cọ từ lâu đã được coi như một biện pháp hỗ trợ sát trùng, giúp phòng ngừa viêm nhiễm và bảo vệ sức khỏe.

Tăng cường sức khỏe mắt

Với hàm lượng vitamin A cao gấp 15 lần so với cà rốt, quả cọ được xem là nguồn bổ sung tuyệt vời cho thị lực. Ăn cọ thường xuyên không chỉ cải thiện đôi mắt sáng khỏe mà còn góp phần nâng cao sức đề kháng cho cơ thể.

Ổn định thần kinh

Quả cọ cung cấp nguồn năng lượng dồi dào, giúp hệ thần kinh hoạt động ổn định và hỗ trợ duy trì huyết áp ở mức cân bằng, rất có lợi cho sức khỏe tim mạch và trí não.

Dùng làm thuốc

Ngoài vị ngọt, bùi béo xen chút chát đặc trưng, quả cọ còn được dùng trong dân gian như một vị thuốc. Người ta thường ngâm rượu cọ hoặc chế biến thành các món ăn hằng ngày. Đặc biệt, quả cọ được cho là có tác dụng tốt đối với người mắc các bệnh về mũi, thanh quản hay thực quản.

Lưu khi khi ăn quả cọ

Kông nên sử dụng quá nhiều quả cọ vì dễ gây nên tình trạng “say cọ”. Ngoài ra, do quả cọ có chất chát nên ăn nhiều có thể gây táo bón, vón cục thức ăn trong ruột. Những người có vấn đề về đường tiêu hóa như bị đầy bụng, khó tiêu, hay táo bón không nên ăn loại quả này.