Nhắc đến ông Vũ Văn Dung ở xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, người ta không gọi ông là lão nông, cũng chẳng gọi là thợ sửa xe. Người dân ở đây trân trọng gọi ông bằng cái tên: “kỹ sư chân đất”. Người đàn ông sinh năm 1964 này là minh chứng sống động cho việc những sáng tạo khoa học có thể bắt nguồn từ chính thực tiễn lao động, sự quan sát, tìm tòi tinh thần cống hiến không phụ thuộc vào bằng cấp.

"Kho báu" nông cụ bước ra từ đống đồng nát

Bất cứ ai ghé thăm xưởng cơ khí của ông Vũ Văn Dung cũng đều ngỡ ngàng trước những loại máy móc có hình thù lạ mắt nhưng tính ứng dụng cực cao. Tất cả đều được chế tạo từ linh kiện xe máy cũ, nhông xích bỏ đi và sắt vụn. Sáng chế đầu tay và làm nên tên tuổi của ông là chiếc máy tời lúa đa năng.

Sinh ra và lớn lên ở vùng quê thuần nông, ông Dung sớm gắn bó với công việc đồng áng. Không có điều kiện học tập dài lâu, ông tìm đến nghề sửa chữa máy móc để vừa mưu sinh, vừa học hỏi kỹ thuật. Quá trình thường xuyên tiếp xúc với máy móc, thiết bị cơ khí đã khơi dậy trong ông niềm say mê sáng tạo.

Bước ngoặt đến vào năm 2014, khi quê hương Yên Mạc xảy ra mưa lớn đúng thời điểm người dân đang thu hoạch lúa vụ Đông Xuân. Những cánh đồng trũng trở nên lầy lội, máy gặt khó tiếp cận, nhiều người dân phải gặt thủ công, bó lúa rồi lội ruộng vận chuyển lên bờ.

Trực tiếp trải qua khó khăn ấy và chứng kiến cảnh bà con vất vả, ông Dung trăn trở phải làm thế nào để đưa máy móc vào hỗ trợ sản xuất, giảm bớt sức lao động của người nông dân. “Tôi nghĩ, phải làm gì đó giúp nông dân tăng năng suất lao động, tiết kiệm sức người trong khi thu hoạch lúa”, ông Dung tâm sự.

Từ suy nghĩ đó, ông bắt tay nghiên cứu, lên ý tưởng chế tạo chiếc máy tời lúa. Không qua trường lớp đào tạo chuyên môn, ông Dung tự tìm hiểu nguyên lý vận hành, phân tích những ưu điểm, hạn chế của các loại máy tời đã có trên thị trường để điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện đồng ruộng địa phương.

Sau hơn hai tháng nghiên cứu, chiếc máy tời lúa đầu tiên ra đời. Sản phẩm giúp việc vận chuyển lúa trở nên thuận tiện hơn, thay vì mất nhiều thời gian lao động thủ công. Với ba sào lúa, chỉ cần sử dụng máy tời do ông chế tạo là có thể hoàn thành công việc nhanh chóng hơn. Máy có thiết kế gọn nhẹ, dễ di chuyển, đồng thời được bổ sung thêm ống vòi để có thể tận dụng làm máy bơm.

Sản phẩm ban đầu nhanh chóng nhận được sự ủng hộ của người dân. Trong vòng một năm, hàng trăm chiếc máy tời được bán ra, vừa góp phần giảm sức lao động cho nông dân, vừa tạo nguồn thu nhập ổn định cho gia đình ông.

Thành công từ chiếc máy tời lúa tiếp tục trở thành động lực để ông Dung nghiên cứu thêm nhiều sản phẩm mới. Năm 2015, ông chế tạo máy cấy lúa không động cơ từ những vật liệu tận dụng của xe máy, xe đạp cũ, hỏng.

Chiếc máy cấy do ông sáng tạo có nhiều ưu điểm như không tiêu tốn nhiên liệu, giúp mạ cấy thẳng hàng, khoảng cách giữa các gốc mạ được cố định. Máy có trọng lượng khoảng 25-30 kg, thuận tiện trong vận chuyển, sửa chữa, có thể sử dụng trên nhiều loại đồng đất và mỗi giờ cấy được một sào.

Hành trình của người thợ cơ khí chưa hết lớp 5

Từ một người nông dân chỉ học hết lớp 5, ông Vũ Văn Dung đã từng bước khẳng định khả năng sáng tạo bằng những sản phẩm xuất phát từ nhu cầu thực tế của sản xuất nông nghiệp.

Trong giai đoạn 2015-2016, sáng chế máy cấy lúa không động cơ đã mang về cho ông nhiều phần thưởng, trong đó có Bằng khen của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; được tôn vinh là một trong 17 nông dân có sáng chế, sáng kiến trong lĩnh vực nông nghiệp. Sở Khoa học và Công nghệ Ninh Bình cũng công nhận đây là sáng kiến cấp tỉnh.

Không dừng lại ở đó, ông Dung tiếp tục tham gia các cuộc thi sáng tạo và đạt thêm nhiều giải thưởng như Giải thưởng Khuyến tài - Nhân tài Đất Việt năm 2017; giải thưởng tại Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh Ninh Bình lần thứ VIII với sản phẩm máy cày đa chức năng.

Từ kinh nghiệm tích lũy trong quá trình sửa chữa máy móc và thực tế sản xuất, ông tiếp tục cho ra đời nhiều loại nông cụ khác như máy bơm đa năng, máy cắt thức ăn gia súc, máy thái chuối...

Trong căn nhà của ông Vũ Văn Dung luôn có hàng chục chiếc xe máy cũ được xếp lại. Đây là những chiếc xe ông thu mua từ nhiều nơi, sau đó tháo rời, tận dụng từng bộ phận còn sử dụng được để chế tạo thành các loại máy phục vụ sản xuất như máy bơm nước, máy làm gạch, máy cắt cỏ...

Theo ông Dung, những linh kiện từ xe máy cũ nếu chỉ bán phế liệu thường không có nhiều giá trị, nhưng khi được tận dụng, cải tiến và lắp ghép vào các thiết bị khác lại có thể phát huy hiệu quả. Nhờ tận dụng nguồn vật liệu này, những sản phẩm do ông chế tạo vừa có độ bền, vừa bảo đảm độ chính xác trong quá trình vận hành.

Các loại máy do ông Dung sáng chế dần được người dân đón nhận bởi tính tiện dụng và phù hợp với nhu cầu thực tế. Với ông, đó là niềm hạnh phúc. “Tôi không mơ làm giàu từ những chiếc máy, chỉ cần bà con dùng tốt, đỡ vất vả, thế là tôi vui”, ông chia sẻ.