Trải nghiệm số/ Podcast Nội dung/ e-Magazine e-Paper 01 02 03 PHẢN BIỆN XÃ HỘI TRÍ TUỆ DẪN DẮT BÁO CHÍ DỮ LIỆU PHỤNG SỰ ĐẤT NƯỚC 1 NỘI DUNG - 3 TRẢI NGHIỆM SỐ Kỷ niệm 101 năm Báo chí CMVN 21/6/1925 - 21/6/2026 Số 08 - 11 (phát hành ngày 10/6/2026) BÁO IN TRUYỀN THỐNG ĐƯỢC SỐ HÓA TOÀN DIỆN kiến tạo tầm nhìn mới Tri thức số
TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH - SỐ HÓA LÀ TƯƠNG LAI - BÁO CHÍ LÀ CẦU NỐI DỄ DÀNG TRUY CẬP Chỉ với một lần quét TƯƠNG TÁC & CHIA SẺ Kết nối không giới hạn LƯU TRỮ TIỆN LỢI Mọi lúc, mọi nơi LAN TỎA TRI THỨC Vì một Việt Nam phát triển TRI THỨC SỐ KIẾN TẠO TẦM NHÌN MỚI ĐỂ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC Nếu trong thời đại công nghiệp, tài nguyên thiên nhiên, vốn và lao động được xem là động lực tăng trưởng chủ yếu thì trong thế kỷ XXI, tri thức đang trở thành nguồn lực chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia. NỘI DUNG TRẢI NGHIỆM SỐ góc nhìn tri thức CƠ QUAN NGÔN LUẬN CỦA LIÊN HIỆP CÁC HỘI KH&KT VIỆT NAM THƯ TÒA SOẠN Kính gửi Quý Bạn đọc! Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026), Báo Tri thức và Cuộc sống trân trọng giới thiệu Số đặc biệt Khoa học và Đời sống với chủ đề: Kính chúc Quý vị sức khỏe, hạnh phúc và thành công! Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần kiến tạo, lưu giữ và lan tỏa tri thức phục vụ sự phát triển của đất nước. Với tinh thần đổi mới sáng tạo, số báo đặc biệt năm nay được triển khai đồng thời trên báo in và nền tảng số, tích hợp công nghệ QR Code kết nối tới hệ sinh thái nội dung đa phương tiện gồm eMagazine, video, podcast, infographic và các sản phẩm báo chí số. Chúng tôi tin rằng mỗi tác phẩm báo chí không chỉ là thông tin của hôm nay mà còn là nguồn dữ liệu tri thức cho tương lai. Ban Biên tập trân trọng cảm ơn sự đồng hành của Quý Bạn đọc và mong tiếp tục nhận được sự tin tưởng, ủng hộ trên hành trình lan tỏa tri thức Việt Nam trong thời đại số. Quét QR để trải nghiệm PHIÊN BẢN ĐIỆN TỬ SỐ ĐẶC BIỆT TRI THỨC SỐ KIẾN TẠO TẦM NHÌN MỚI SỐ ĐẶC BIỆT 21/6/2026 KHOA HỌC VÀ ĐỜI SỐNG BAN BIÊN TẬP https://kienthuc.net.vn/chu-d e/e-magazine-tri-thuc-so-kien -tao-tam-nhin-moi-4252.html Đội ngũ trí thức KH&CN trở thành lực lượng phản biện chiến lược của quốc gia Khi nào doanh nghiệp Việt đủ sức dẫn dắt cuộc chơi toàn cầu? Gọn bộ máy… Mạnh quốc gia NỘI DUNG eMagazine TT&CS Podcast - TikTok TT&CS E-paper KH&ĐS Podcast - TikTok TT&CS NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS
Trong kỷ nguyên cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và giá trị văn hóa, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế hay tiềm lực quân sự mà còn bởi khả năng lan tỏa những giá trị đặc sắc ra thế giới. tri thức & cuộc sống today tầm nhìn việt nam báo chí & công nghệ Khi công nghệ trở thành trụ cột phát triển đất nước NỘI DUNG SỨC MẠNH MỀM VIỆT NAM: TỪ BẢN SẮC VĂN HÓA ĐẾN THƯƠNG HIỆU QUỐC GIA TÒA SOẠN SỐ KIẾN TẠO THÔNG TIN, LAN TỎA TRI THỨC Cuộc đua chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) không dừng lại ở việc thay đổi công nghệ xuất bản, mà còn tái cấu trúc toàn diện từ mô hình quản trị, tư duy sản xuất nội dung nhằm xây dựng một nền báo chí hiện đại, làm chủ công nghệ và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên số hóa. MỘT NGÀY LÀM VIỆC TẠI TÒA SOẠN TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG BUỘC PHẢI... HỌC LẠI NGHỀ 01 02 03 "Đồ nghề số hóa" tác nghiệp của phóng viên: Từ hiện trường tới Newsroom Báo chí “Xanh”... trong kỷ nguyên chuyển đổi Xanh Tòa soạn AI thay đổi toàn bộ chuỗi sản xuất nội dung?! Bộ công cụ nào sẽ định hình nghề báo? 01 02 03 NỘI DUNG 04 NỘI DUNG NỘI DUNG Hóa giải “bẫy” thu nhập trung bình bằng đột phá thể chế Từ Net Zero đến quốc gia Xanh: Cơ hội bứt phá và hành trình chuyển đổi toàn diện “Vaccine lừa đảo” cho người tiêu dùng thông minh 04 Podcast - TikTok TT&CS Podcast - TikTok TT&CS NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS Podcast - TikTok TT&CS NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS Trong làn sóng chuyển đổi số hiện nay, cuộc cạnh tranh giữa các cơ quan báo chí không còn đơn thuần là cuộc đua về tốc độ đưa tin hay quy mô tòa soạn. Đó đã trở thành cuộc đua về năng lực công nghệ, dữ liệu và khả năng làm chủ các nền tảng trí tuệ nhân tạo. CƠ QUAN BÁO CHÍ LÀM CHỦ HẠ TẦNG SỐ… SẼ DẪN ĐẦU HAY BỊ PHỤ THUỘC? NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS Podcast - TikTok TT&CS
dấu ấn vusta ĐẠI HỘI IX KHƠI DẬY TINH THẦN ĐOÀN KẾT, ĐỔI MỚI, SÁNG TẠO VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA TRÍ THỨC HƯỚNG TỚI ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LIÊN HIỆP CÁC HỘI KH&KT VIỆT NAM LẦN THỨ IX, NHIỆM KỲ 2026-2031 Trước “Giờ” khai mạc Đại hội IX AGRIBANK chuyển đổi số gắn với ESG: Từ các Kiosk thông minh đến khát vọng “số hóa” vùng biên EVNHANOI thúc đẩy văn hoá sử dụng điện thông minh bằng nền tảng số VINAMILK chào đón kỷ niệm 50 năm với 5 giải thưởng quốc tế tại hội nghị sữa toàn cầu 2026 Herbalife sản phẩm chất lượng và an toàn được đón nhận mạnh mẽ trên toàn cầu CEO TECHCOMBANK JENS LOTTNER: Tái định nghĩa lợi thế cạnh tranh nhờ chiến lược “AI-FIRST” Bac A Bank tiếp tục phát hành trái phiếu ra công chúng – thu hút khách hàng tích lũy an toàn, sinh lời tối ưu Trạm Công dân số: Mô hình đột phá được Chính phủ đưa vào lộ trình phổ cập toàn quốc Đơn hàng đầu tiên giữa KITA Group và Chery Commercial Vehicle: Cơ hội mới cho phân khúc xe thương mại điện VPSHOW và chiến lược tăng trưởng khách hàng qua những sự kiện đỉnh cao của VPBANK Dự án Thủy điện Trà Khúc 2 quyết tâm đưa vào vận hành trong năm 2026 Toyota tiếp tục khẳng định vị thế khó lung lay trên thị trường Việt Nam với loạt khuyến mãi kích cầu Điều hoà Funiki Power AI 2026 đạt nhãn năng lượng 5 sao, hoạt động ổn định từ 80V đến 265V Căn hộ thương mại dịch vụ tại Đà Nẵng bứt tốc nhờ lực cầu thuê nhà cao cấp tăng mạnh SeABank ra mắt 3 tính năng mới dành cho Khách hàng Ưu tiên trên SeAMobile ROX30 Concert - Khi thương hiệu kể chuyện bằng nghệ thuật Hàng trăm khách “săn” quỹ căn hoàn thiện Đảo Ngọc với cam kết thuê 21% trong 3 năm Lập hattrick tại The Asian Banker 2026: Dấu ấn công nghệ của TPBank trong dòng chảy kinh tế số HLV Guillaume Graechen được vinh danh tại Ngày hội bóng đá Nhí Nutifood 2026 HDBank: Tăng trưởng ấn tượng song hành cùng trách nhiệm cộng đồng Tiên phong chuẩn hóa an toàn, bảo mật đón đầu Thông tư 77 Capital Square hưởng lợi từ xu hướng phát triển mới của đô thị trung tâm Đà Nẵng Sunshine Bay Retreat: Đặc quyền riêng tư định vị lại giá trị BĐS nghỉ dưỡng 10 dấu ấn nổi bật khóa VIII TÒA SOẠN: KHOA HỌC VÀ ĐỜI SỐNG ẤN PHẨM CỦA BÁO TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG TRỤ SỞ: 70 TRẦN HƯNG ĐẠO, PHƯỜNG CỬA NAM, TP.HÀ NỘI VĂN PHÒNG ĐẠI DIỆN TẠI TP.HCM: 590/24 PHAN VĂN TRỊ, PHƯỜNG HẠNH THÔNG, TP.HCM HOTLINE: 096 523 7756/035 249 5588 (TÒA SOẠN HÀ NỘI) - 091 122 12 22 (VPĐD TP.HCM) EMAIL: baotrithuccuocsong@kienthuc.net.vn/tkts@kienthuc.net.vn CHỊU TRÁCH NHIỆM SẢN XUẤT Phạm Thị Mai Anh Ninh Nhật Minh Trần Tuấn Anh Nguyễn Việt Dũng Nguyễn Anh Sơn TỔNG BIÊN TẬP NGUYỄN THỊ MAI HƯƠNG GIẤY PHÉP XUẤT BẢN: SỐ 536/GP-BTTTT NGÀY 19/11/2020 IN TẠI: CÔNG TY CỔ PHẦN IN VÀ THƯƠNG MẠI TIÊN PHONG TRÌNH BÀY: DUY TUẤN - QUỐC VIỆT GS.VS Châu Văn Minh đưa khoa học Việt vươn tầm thế giới NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS NỘI DUNG Podcast - TikTok TT&CS CÔNG TY TNHH XNK VINH QUANG BAN MÊ [SPONSORED - eMAGAZINE] [SPONSORED - SPOTLIGHT] TRI THỨC SỐ KIẾN TẠO TẦM NHÌN MỚI QUÉT QR ĐỂ TRUY CẬP eMAGAZINE CÁC BÀI VIẾT TRÊN NỀN TẢNG SỐ
5 Kính gửi: Quý Bạn đọc và các Nhà quản lý, Nhà khoa học, Chuyên gia, Doanh nhân, Đối tác, Cộng tác viên! Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026), hướng tới Ngày hội của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam (9-10/7/2026) chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Báo Tri thức và Cuộc sống trân trọng giới thiệu tới Quý vị Số đặc biệt Khoa học và Đời sống với chủ đề: “TRI THỨC SỐ KIẾN TẠO TẦM NHÌN MỚI” Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, báo chí không chỉ là cầu nối thông tin, mà còn là lực lượng tiên phong lan tỏa tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hình thành tư duy phát triển và khơi dậy khát vọng vươn lên của dân tộc. Với sứ mệnh là cơ quan báo chí của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam, Báo Tri thức và Cuộc sống luôn kiên định theo đuổi các giá trị cốt lõi: Chính xác – Khách quan – Nhân văn – Phản biện xây dựng – Phụng sự sự phát triển của đất nước và cộng đồng. Số báo đặc biệt Khoa học và Đời sống năm nay là sự kết tinh của nhiều tác phẩm báo chí được đầu tư công phu, phản ánh những vấn đề thời sự, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, giáo dục, môi trường, sức khỏe và các xu hướng phát triển mới của xã hội. Thông qua góc nhìn của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đội ngũ phóng viên, biên tập viên, Báo Tri thức và Cuộc sống/Khoa học và Đời sống mong muốn mang đến cho Quý vị những thông tin có chiều sâu, những luận cứ khoa học xác đáng và những góc nhìn đa chiều, góp phần mở rộng tri thức và kiến tạo tầm nhìn cho tương lai. Điểm đặc biệt của ấn phẩm là việc triển khai đồng thời phiên bản báo in truyền thống sáng tạo và phiên bản điện tử e-Paper được số hóa toàn diện. Lần đầu tiên, toàn bộ nội dung số báo được tích hợp công nghệ số trên hệ thống mã QR, giúp bạn đọc dễ dàng kết nối giữa không gian báo chí truyền thống và môi trường số. Trên 04 trang bìa của ấn phẩm, các mã QR được bố trí khoa học, cho phép Quý vị thao tác quét đơn giản là có thể truy cập trực tiếp tới từng tác phẩm, chuyên mục, video, infographic, e-Magazine, podcast và các nội dung đa phương tiện được xuất bản trên hệ sinh thái số của Báo Tri thức và Cuộc sống. Mô hình này không chỉ mở rộng trải nghiệm tiếp nhận thông tin, mà còn góp phần gia tăng khả năng tương tác, lưu trữ, chia sẻ và lan tỏa giá trị của các sản phẩm báo chí trong kỷ nguyên số. Ban Biên tập trân trọng cảm ơn sự đồng hành, tin tưởng của Quý Bạn đọc, các Nhà quản lý, Nhà khoa học, Chuyên gia, Đối tác, Khách hàng và Cộng tác viên trong suốt thời gian qua. Sự quan tâm và ủng hộ của Quý vị là động lực để chúng tôi tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung, phát triển các sản phẩm báo chí hiện đại và lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa những giá trị của tri thức Việt Nam trong thời đại số. Kính chúc Quý vị sức khỏe, hạnh phúc và thành công! BAN BIÊN TẬP Thư tòa soạn
6
7
8 Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Báo Tri thức và Cuộc sống trân trọng giới thiệu toàn văn bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số. Sau hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển rất mới, rất khác trên hầu hết các phương diện. Không gian số đã trở thành một thành tố thiết yếu của đời sống thực hằng ngày. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đã làm thay đổi tận gốc cách thông tin được tạo ra, phân phối, tiếp nhận và kiểm chứng. Ngày nay, người dân học tập, làm việc, giao tiếp, mua bán, giải trí, bày tỏ quan điểm và tham gia các vấn đề xã hội qua các nền tảng trực tuyến. Dòng chảy thông tin nhanh và đa dạng đem lại cơ hội lớn cho phổ biến tri thức, cho dân chủ xã hội và đổi mới sáng tạo. Các chủ trương lớn của Đảng, chính sách mới của Nhà nước, các thông tin tích cực có thể đến cùng lúc với hàng chục triệu người bằng nhiều hình thức, phương tiện khác nhau. Công nghệ giúp báo chí gần người dân hơn và nhận phản hồi nhanh hơn. Tuy nhiên, môi trường mạng cũng khiến đời sống thông tin phức tạp hơn, dễ bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời, tin sai lệch, thao túng thuật toán và những hoạt động tán phát thông tin có chủ đích. Tin giả, tin nửa đúng nửa sai, mập mờ, hình ảnh và âm thanh giả mạo, nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra, xâm phạm bản quyền, tấn công mạng và đánh cắp dữ liệu diễn ra ngày càng tinh vi. Thông tin sai có thể lan xa trước khi sự thật kịp được kiểm chứng. Tình trạng phát ngôn bị cắt ghép có thể làm tổn hại uy tín cá nhân, tổ chức, thậm chí ảnh hưởng đến niềm tin của Nhân dân vào chính sách của Đảng và Nhà nước. Trong trật tự truyền thông mới, báo chí không còn giữ vị trí gần như độc quyền phát tin. Đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet, tương đương 84,2% dân số, và khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Theo thống kê gần nhất, tổng số tài khoản người Việt sử dụng mạng xã hội trong nước khoảng 110 triệu, trong khi tài khoản trên các mạng xã hội nước ngoài khoảng 203 triệu. Môi trường số như vậy giúp báo chí vừa có cơ hội tiếp cận công chúng rộng hơn bao giờ hết, vừa phải cạnh tranh trực tiếp với dòng nội dung khổng lồ do các nền tảng và người dùng tạo ra từng giờ, từng phút. Trên không gian số, hầu như mọi cá nhân đều có thể đưa tin. Các tài khoản mạng xã hội đều có thể tạo ảnh hưởng trong một cộng đồng nhất định. Tuy nhiên, sự thay đổi đó không làm giảm vai trò của báo chí cách mạng. Trái lại, khi thông tin quá nhiều, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì còn phải kiểm chứng, điều gì chỉ là cảm xúc đám đông hoặc sự sắp đặt có chủ ý. Điều đó đòi hỏi sự chuyên nghiệp, thái độ lao động nghề nghiệp nghiêm túc và bản lĩnh trước mọi sức ép. Báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng. Xã hội cần nơi tin cậy để hiểu đúng sự thật. Người dân cần biết việc gì đã xảy ra, vì sao xảy ra, tác động đến ai, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở. Không gian số cũng cần có những tác phẩm báo chí giàu về dữ liệu, đa dạng về nội dung, phong phú cách diễn đạt, sâu về phân tích chính sách. Nhiều vấn đề hiện nay, từ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, cải cách hành chính, chính sách an sinh đến biến động kinh tế quốc tế, đều khó nắm bắt nếu chỉ đọc những mẩu tin rời rạc. Vì vậy, trách nhiệm của báo chí không chỉ là nhanh hơn, mà trước hết phải đúng hơn, sâu sắc hơn, có ích hơn. Từ yêu cầu đó, chuyển đổi số báo chí không thể hiểu đơn giản là lập thêm trang điện tử, mở tài khoản mạng xã hội hay trang bị thiết bị hiện đại. Đó phải là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp. Báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới, mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới. Trong tòa soạn, mỗi tác phẩm cần được nhìn như một sản phẩm thông tin có mục tiêu rõ ràng. Mọi hình thức thể hiện phải cùng tuân thủ một chuẩn mực: chính xác, nhân văn, có kiểm chứng, có trách nhiệm. Cần tránh tình trạng nghiêm túc trên trang chính nhưng dễ dãi trên nền tảng phụ. Báo chí càng đa nền tảng, càng phải thống nhất chuẩn mực. Trong thời đại số, dữ liệu là một trụ cột của báo chí. Dữ liệu không chỉ là con số; đó là nền tảng của kiểm chứng và phương tiện để xây dựng và chuyển tải các tác phẩm báo chí một cách thuyết phục hơn, toàn diện hơn. Các cơ quan thông tấn, báo chí lớn, uy tín trên thế giới hiện đều đầu tư rất lớn cho việc xây dựng dữ liệu và dành nguồn nhân lực đáng kể cho công tác dữ liệu. Khi dữ liệu được xây dựng và quản trị tốt, báo chí sẽ tăng sức thuyết phục và có khả năng phát hiện vấn đề từ sớm. Một vấn đề lớn khác là quyền chủ động trước các nền tảng xuyên biên giới. Báo chí cần tiếp cận được nơi công chúng hiện diện qua mọi nền tảng, nhưng không thể để lệ thuộc vào thuật toán bên ngoài. Nếu chỉ chạy theo lượt xem và cơ chế đề xuất, cơ quan báo chí dễ mất dữ liệu độc giả, mất quyền phân phối, mất bản sắc và chịu rủi ro khi thuật toán thay đổi. Làm chủ không gian số nghĩa là biết khai thác các nền tảng toàn cầu, đồng thời xây dựng kênh riêng, cộng đồng độc giả riêng, dữ liệu riêng và thương hiệu tin cậy riêng. Vì vậy, chủ quyền thông tin quốc gia cần được nhận thức đầy đủ hơn. Báo chí cách mạng phải là lực lượng chủ lực trong bảo vệ chủ quyền ấy. Bảo vệ chủ quyền thông tin không có nghĩa là khép kín. Việt Nam cần một nền báo chí đối ngoại số mạnh, đa ngôn ngữ, đa phương tiện, có khả năng chuyển tải thông điệp của Việt Nam với thế giới bằng ngôn ngữ hiện đại và bản sắc Việt Nam. Thành tựu đổi mới, văn hóa dân tộc, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác, phát triển cần được trình bày bằng sản phẩm hấp dẫn, dữ liệu thuyết phục. Để hoàn thành sứ mệnh đó, báo chí cần nguồn lực phát triển bền vững. Kinh tế báo chí số không đối lập với mục tiêu và các định hướng của báo chí cách mạng. Một nền báo chí thiếu nguồn lực sẽ khó đầu tư công nghệ, bảo vệ bản quyền, đào tạo nhân lực và giữ chân người giỏi. Tuy nhiên, kinh tế báo chí phải phục vụ sứ mệnh báo chí, không dẫn dắt báo chí vào giật gân, câu khách, khai thác đời tư, thương mại hóa thông tin chính trị - xã hội. Báo chí cần nguồn thu mới từ thuê bao số, bản quyền, dữ liệu và sản Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Báo chí Cách mạng phải giữ vai trò nòng cốt bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia, đồng thời đổi mới toàn diện để làm chủ không gian số. Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại buổi gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu đoạt Giải Báo chí Quốc gia qua các năm, nhân dịp Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026) vào chiều 16/6. Ảnh: Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam
9 phẩm chuyên sâu. Nếu không xây dựng được mô hình kinh tế báo chí số lành mạnh, báo chí sẽ khó giữ vững năng lực đầu tư cho nội dung chất lượng cao, điều tra, phân tích, kiểm chứng và bảo vệ bản quyền. Bản quyền báo chí trong môi trường số và môi trường AI cũng phải được bảo vệ nghiêm túc. Nội dung báo chí là kết quả của lao động sáng tạo, tác nghiệp, kiểm chứng, biên tập, đầu tư tài chính và trách nhiệm pháp lý. Việc sao chép, cắt ghép, khai thác, tổng hợp, thương mại hóa sẽ làm suy yếu nền tảng kinh tế của báo chí. Bảo vệ bản quyền là bảo vệ lao động chân chính và chất lượng thông tin trong xã hội. Vấn đề cuối cùng vẫn là con người. Mọi định hướng, chiến lược đều phụ thuộc vào con người. Nhà báo trong kỷ nguyên số phải biết làm việc với dữ liệu, công cụ số, mạng xã hội, nguồn tin mở và các chuẩn mực an toàn thông tin. Càng nhiều công cụ, nhà báo càng cần bản lĩnh. Cần tránh tình trạng đăng trước kiểm chứng sau hay để mạng xã hội dẫn dắt. Người làm báo không được phép đánh đổi uy tín để tăng lượt xem. Trước khi đăng một tác phẩm báo chí, người làm báo cần trả lời ba câu hỏi: có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không? Lãnh đạo cơ quan báo chí cũng phải thay đổi. Tổng biên tập trong tòa soạn số không chỉ là người duyệt nội dung, mà còn phải kiến tạo chiến lược sản phẩm, dữ liệu, công chúng, công nghệ và nhân lực. Cơ quan báo chí cần một văn hóa làm việc mới: chuyên nghiệp, kỷ luật trong kiểm chứng, nhanh nhạy trong phản ứng, cởi mở với đổi mới, sẵn sàng thử nghiệm nhưng không dễ dãi với chuẩn mực. Đào tạo lại đội ngũ phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên, tập trung vào kiểm chứng số, an toàn dữ liệu, báo chí đa nền tảng, đạo đức AI và tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh Luật Báo chí số 126/2025/QH15 sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, việc hoàn thiện thể chế báo chí số là hết sức cần thiết. Thể chế phải bảo vệ quyền tác nghiệp đúng pháp luật, khuyến khích đổi mới sáng tạo, tạo hành lang cho tòa soạn số, kinh tế báo chí số, báo chí dữ liệu, bảo vệ bản quyền và sử dụng AI có trách nhiệm. Đồng thời, kỷ cương báo chí phải được giữ nghiêm; các sai phạm về thông tin, đạo đức nghề nghiệp, lợi dụng báo chí để trục lợi phải được xử lý kịp thời. Một nhiệm vụ cấp thiết là hình thành năng lực vì vậy phải kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị và năng lực công nghệ, giữa lý tưởng cách mạng và tư duy đổi mới, giữa tính chiến đấu và tính nhân văn, giữa trách nhiệm quốc gia và khả năng hội nhập. Làm chủ không gian số không thể chỉ bằng khẩu hiệu mà phải bắt đầu từ từng tòa soạn, từng quy trình kiểm chứng, từng kho dữ liệu, từng sản phẩm báo chí, từng lớp đào tạo và từng ứng xử của nhà báo trước công chúng. Nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, tôi mong rằng các cơ quan báo chí và mỗi nhà báo sẽ biến truyền thống cách mạng thành động lực cho đổi mới. Các cơ quan báo chí cần trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của nhân dân. Các nhà báo tiếp tục là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa - thông tin số, vững bản lĩnh, trong sáng đạo đức, sâu sắc nhân văn, tinh thông công nghệ. Với định hướng đó, tôi tin tưởng rằng báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân trong thời đại số. Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại sự kiện gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu đoạt Giải Báo chí Quốc gia qua các năm. Ảnh: Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam kiểm chứng thông tin ở quy mô quốc gia. Cần có sự kết nối chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, cơ quan báo chí chủ lực, chuyên gia công nghệ, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp nền tảng và cộng đồng để phát hiện, xác minh, cảnh báo, phản bác tin giả, giả mạo phát ngôn, giả mạo hình ảnh cơ quan nhà nước và các hoạt động tán phát gây nhiễu thông tin. Mạng lưới đó phải vận hành nhanh, có quy trình rõ ràng, dùng dữ liệu và chứng cứ để thuyết phục công chúng. Trong toàn bộ quá trình đổi mới nền báo chí, phải đặt công chúng ở vị trí trung tâm. Công chúng số hiện nay không chỉ tiếp nhận thông tin mà thường xuyên phản hồi, đặt câu hỏi, kiểm chứng ngược, góp ý, cung cấp dữ liệu và đòi hỏi báo chí minh bạch hơn. Báo chí phải biết lắng nghe nhưng không chạy theo mọi cảm xúc tức thời, tôn trọng tranh luận nhưng tuyệt đối không dung dưỡng thông tin độc hại. Với giới trẻ, báo chí có thể đổi mới để tiếp cận tốt hơn bằng ngôn ngữ, định dạng, nền tảng phù hợp nhưng không được hạ thấp chuẩn mực. Báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các nhà báo tiêu biểu. Ảnh: TTXVN
10 GÓC NHÌN TRÍ THỨC Nếu trong thời đại công nghiệp, tài nguyên thiên nhiên, vốn và lao động được xem là động lực tăng trưởng chủ yếu thì trong thế kỷ XXI, tri thức đang trở thành nguồn lực chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển bùng nổ của dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và kết nối số đang làm thay đổi căn bản cách thức con người tạo ra giá trị. “Dữ liệu không còn đơn thuần là những con số hay thông tin rời rạc. Khi được xử lý, kiểm chứng và hệ thống hóa, dữ liệu trở thành tri thức. Và khi tri thức được số hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả, nó hình thành nên nguồn lực mới mang tên Tri Thức Số”, TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) nhấn mạnh. Khi dữ liệu trở thành sức mạnh của quốc gia Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển, mà năng lực tạo lập và quản trị tri thức sẽ trở thành yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng. Theo Chủ tịch VUSTA Phan Xuân Dũng, nhiều quốc gia phát triển hiện nay không còn cạnh tranh chủ yếu bằng nguồn tài nguyên hữu hình, mà bằng năng lực tạo lập kho tri thức quốc gia. Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải xây dựng được hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tri thức và hạ tầng đổi mới sáng tạo đồng bộ. “Muốn kiến tạo một tầm nhìn mới cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số, trước hết cần xây dựng nền tảng tri thức số của Việt Nam hôm nay”, TSKH Phan Xuân Dũng nhìn nhận. Tri thức số là tài nguyên mới của nền kinh tế tri thức PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA chia sẻ: Khái niệm tri thức số đang xuất hiện ngày càng nhiều trong các chiến lược phát triển quốc gia trên thế giới, được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau: dữ liệu khoa học và công nghệ, dữ liệu giáo dục và đào tạo, dữ liệu quản lý nhà nước, dữ liệu văn hóa và di sản, dữ liệu doanh nghiệp và thậm chí, cả dữ liệu báo chí, truyền thông. Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, dữ liệu báo chí được xem là một thành phần đặc biệt. Mỗi ngày, hàng nghìn tác phẩm báo chí phản ánh mọi mặt của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, xã hội... được xuất bản; theo thời gian, sẽ trở thành một kho tư liệu khổng lồ phản ánh sự phát triển của đất nước. “Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành tri thức phục vụ ra quyết định. Kho dữ liệu càng lớn, nhưng không được khai thác hiệu quả thì vẫn chỉ là nguồn tài nguyên chưa được đánh thức. Dữ liệu báo chí theo thời gian cho thấy không chỉ ghi chép lịch sử đương đại, mà còn đang tạo ra một cơ sở dữ liệu xã hội có giá trị rất lớn. Nếu được số hóa, gắn kết và khai thác bằng AI, thì đây sẽ là nguồn tri thức đặc biệt phục vụ nghiên cứu, hoạch định chính sách và giáo dục thế hệ tương lai”, Phó Chủ tịch Phạm Ngọc Linh cho biết. Tri thức số kiến tạo tương lai, mang đến tầm nhìn mới để phát triển quốc gia Lịch sử cho thấy những quốc gia có khả năng dự báo tốt thường là những quốc gia có nền tảng tri thức mạnh. Trong kỷ nguyên số, năng lực dự báo không còn dựa chủ yếu vào kinh nghiệm cá nhân, mà dựa trên dữ liệu, bằng chứng và công nghệ phân tích. TS.LS Đặng Văn Cường, Văn phòng Luật sư Chính pháp thuộc Đoàn luật sư Hà Nội đưa quan điểm: “Nền kinh tế tri thức không được xây dựng bằng các tòa nhà hay nhà máy, mà được xây dựng bằng dữ liệu, công nghệ và con người có khả năng sáng tạo tri thức mới. Đối với Việt Nam, tri thức số không chỉ là công cụ phục vụ quản trị, mà còn là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045”. Ông Bùi Trung Hiếu, chuyên gia công nghệ thông tin thuộc Công ty TNHH Giải pháp phần mềm MFITE cho rằng, trí tuệ nhân tạo (AI) không thể thay thế hoàn toàn con người trong hoạch định chính sách, nhưng có thể giúp các nhà quản lý nhìn thấy những xu hướng, mà phương pháp truyền thống khó phát hiện. Theo ông Hiếu, từ biến đổi khí hậu, già hóa dân số, chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu đến các biến động TRI THỨC SỐ KIẾN TẠO TẦM NHÌN MỚI ĐỂ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC VŨ ANH
11 GÓC NHÌN TRÍ THỨC kinh tế - xã hội, mọi quyết sách lớn của quốc gia đều đòi hỏi nền tảng dữ liệu và tri thức đủ mạnh. Nhiều quốc gia trên thế giới đang đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng các kho dữ liệu mở, thư viện số quốc gia, hệ sinh thái AI và các nền tảng tri thức số. Báo chí số và sứ mệnh kiến tạo tri thức xã hội Nếu dữ liệu là tài nguyên của nền kinh tế số, thì dữ liệu báo chí chính là tài nguyên tri thức của xã hội số. Trong nhiều năm qua, báo chí Việt Nam đã trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình truyền thống sang mô hình đa nền tảng. Đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn Đại biểu QH tỉnh Đồng Tháp cho rằng, vai trò của báo chí hiện nay không dừng lại ở việc đưa tin. Báo chí đang trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái tri thức quốc gia khi thực hiện đồng thời ba nhiệm vụ: tạo lập thông tin, xác thực thông tin và lưu giữ tri thức. Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, giá trị của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Bởi AI chỉ có thể tạo ra những kết quả đáng tin cậy khi được nuôi dưỡng bởi nguồn dữ liệu chính xác, có kiểm chứng và có trách nhiệm xã hội. “Báo chí chính thống đang sở hữu nguồn dữ liệu chất lượng cao, mà bất kỳ hệ thống AI nào cũng cần. Đây là lợi thế chiến lược của báo chí trong tương lai”, ông Hòa nhận định. Trách nhiệm của báo chí trong kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định, kỷ niệm 101 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam, chúng ta càng thấy rõ hơn trách nhiệm của báo chí trong hành trình mới. Nếu ở thế kỷ XX, báo chí góp phần đánh thức ý chí độc lập, tự do của dân tộc, thì ở thế kỷ XXI, báo chí cần góp phần đánh thức năng lực sáng tạo, tinh thần tự cường công nghệ và khát vọng phát triển phồn vinh, hạnh phúc của dân tộc. Báo chí phải làm cho những khái niệm lớn như AI, bán dẫn, kinh tế số, chuyển đổi xanh, startup không còn xa lạ, mà trở thành câu chuyện gần gũi của từng người dân, từng doanh nghiệp, từng địa phương. Việt Nam đang có thời cơ lớn. Nhưng thời cơ không tự biến thành thành tựu. Thời cơ chỉ trở thành sức mạnh khi được nâng đỡ bởi tầm nhìn đúng, thể chế đúng, con người đúng, văn hóa đúng và niềm tin đúng. Công nghệ có thể mở ra con đường, nhưng chính con người Việt Nam, với trí tuệ, bản lĩnh, lòng yêu nước và khát vọng vươn lên, mới quyết định chúng ta sẽ đi xa đến đâu trên con đường ấy. Đó cũng là hơi thở của một quốc gia đang phát triển, đang đổi mới, đang chuyển mình xanh hơn, số hơn, sáng tạo hơn và nhân văn hơn trong kỷ nguyên mới. Từ mỗi công dân đến khát vọng Việt Nam Tri thức số đôi khi được nhìn nhận như một câu chuyện của công nghệ. Nhưng trên thực tế, đây là câu chuyện liên quan trực tiếp tới mỗi người dân. Trong lĩnh vực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, ông Bùi Quốc Đạt, Giám đốc Công ty Đạt Led Hà Nội chia sẻ rằng, dữ liệu và tri thức hiện nay quan trọng không kém vốn đầu tư. Doanh nghiệp nào khai thác tốt dữ liệu sẽ có nhiều cơ hội thành công hơn. Bạn Lê Gia Bảo, sinh viên năm thứ hai Khoa Hóa dược tiên tiến tại Đại học Bách Khoa Hà Nội cho biết, việc tiếp cận kho học liệu số, dữ liệu mở và các nền tảng tri thức trực tuyến giúp thế hệ trẻ có nhiều cơ hội học tập và sáng tạo hơn trước đây. Tương tự, ông Trần Hùng Hưng, người dân tại TP Hồ Chí Minh bày tỏ chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được hưởng lợi từ các dịch vụ công minh bạch hơn, tiện lợi hơn và hiệu quả hơn. Hiện nay, trong thế giới đang biến đổi nhanh chưa từng có, lợi thế lớn nhất của một quốc gia không nằm ở những gì đang sở hữu, mà nằm ở khả năng học hỏi, sáng tạo và kiến tạo tương lai. Tri thức số chính là nền tảng để Việt Nam thực hiện điều đó. Từ khoa học công nghệ đến giáo dục, từ quản trị quốc gia đến báo chí, từ doanh nghiệp đến mỗi người dân, tất cả đều đang góp phần tạo nên một hệ sinh thái tri thức mới cho đất nước. “Khi trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, kinh tế số, chuyển đổi xanh và hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang mở ra những không gian tăng trưởng mới, báo chí không chỉ phản ánh sự chuyển động ấy, mà còn phải góp phần kiến tạo niềm tin, lan tỏa tri thức, nuôi dưỡng khát vọng và khơi dậy năng lực sáng tạo của con người Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn. Tri thức, dữ liệu, công nghệ, con người và lựa chọn về tương lai dân tộc “Thế kỷ XXI đang bước vào thời đại của dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Chưa bao giờ khoảng cách giữa các quốc gia lại có thể bị rút ngắn nhanh như hiện nay. Một quốc gia đi sau, nếu biết tận dụng đúng thời cơ công nghệ, có thể bứt phá mạnh mẽ. Nhưng ngược lại, nếu chậm chân trong chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, khoảng cách tụt hậu cũng sẽ ngày càng xa hơn. Trong bối cảnh ấy, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lịch sử: tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu bằng tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo, thay vì chỉ dựa vào lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên. Những khái niệm như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, kinh tế số, startup công nghệ hay chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện của tương lai xa, mà đã trở thành những vấn đề hiện hữu, tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều đáng mừng là Việt Nam đã không đứng ngoài cuộc. Từ các nghị quyết lớn của Đảng về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đến các chiến lược phát triển AI, công nghiệp bán dẫn, kinh tế số, có thể thấy một tư duy phát triển mới đang dần hình thành: lấy tri thức, dữ liệu, công nghệ và con người làm động lực trung tâm cho tăng trưởng. Đó không chỉ là lựa chọn về kinh tế. Đó còn là lựa chọn về tương lai dân tộc”, TS. Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng nhận định.
12 GÓC NHÌN TRÍ THỨC Một trong những chuyển động lớn nhất của đất nước hiện nay là cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, đặt ra câu hỏi rất căn bản: Làm thế nào để Việt Nam không chỉ “gọn hơn” về hình thức tổ chức, mà phải “mạnh hơn” về năng lực quản trị, hiệu quả phục vụ nhân dân và sức cạnh tranh phát triển? “Tinh gọn bộ máy trước hết phải được nhìn nhận như một cuộc cải cách về chất lượng quản trị” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm bao nhiêu cơ quan, bao nhiêu phòng ban, bao nhiêu biên chế, dù những con số ấy rất quan trọng. Mục tiêu sâu xa hơn là làm cho quyết định nhanh hơn, trách nhiệm rõ hơn, nguồn lực tập trung hơn, người dân và doanh nghiệp được phục vụ tốt hơn. Một bộ máy mạnh là bộ máy biết việc gì cần làm, ai chịu trách nhiệm, dữ liệu nằm ở đâu, quy trình vận hành thế nào, kết quả được đo lường ra sao và nhân dân có thể giám sát bằng cách nào. Nếu không trả lời được những câu hỏi ấy, tinh gọn rất dễ dừng lại ở thay đổi sơ đồ tổ chức, trong khi căn bệnh trì trệ vẫn nằm sâu trong cách nghĩ, cách làm và cách phối hợp. Điều cần tránh nhất là tư duy “gộp cơ học nhưng không đổi tư duy”. Gộp cơ quan mà vẫn giữ nguyên thói quen xin - cho, vẫn vận hành bằng giấy tờ, vẫn đẩy trách nhiệm lên trên, vẫn chia cắt dữ liệu theo từng ngành, từng cấp, từng đơn vị, thì sự tinh gọn mới chỉ diễn ra trên danh nghĩa. Khi ấy, một đầu mối mới có thể trở thành nơi chứa đựng nhiều đầu mối cũ; một cơ cấu mới có thể tiếp tục mang trong mình nếp nghĩ cũ; một mô hình tưởng như hiện đại vẫn bị kéo lại bởi phương thức quản lý hành chính truyền thống. Tinh gọn đích thực phải đi cùng một cuộc chuyển hóa: từ quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang quản trị bằng dữ liệu, từ xử lý vụ việc sang dự báo xu hướng, từ kiểm soát thủ tục sang kiến tạo phát triển, từ “quản được đến đâu hay đến đó” sang “phục vụ đến đâu, hiệu quả đến đó”. Tinh gọn bộ máy cũng đòi hỏi một cách nhìn mới về cán bộ. Giảm biên chế không thể đồng nghĩa với làm nghèo đi năng lực của hệ thống. Ngược lại, bộ máy càng gọn càng cần con người có chất lượng cao hơn, đa kỹ năng hơn, kỷ luật hơn, sáng tạo hơn và trách nhiệm hơn. Trong mô hình mới, mỗi cán bộ không chỉ làm đúng quy trình, mà còn phải biết giải quyết vấn đề; không chỉ chấp hành mệnh lệnh, mà còn phải biết phối hợp, phân tích dữ liệu, sử dụng công nghệ, đối thoại với người dân và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả công việc. Bộ máy gọn mà con người không mạnh thì khó thành công. Bộ máy gọn mà văn hóa công vụ không đổi thì khó tạo niềm tin. Bộ máy gọn mà quyền hạn không đi đôi với trách nhiệm thì dễ rơi vào tình trạng vừa quá tải vừa né tránh. Tinh gọn bộ máy mà không xây dựng văn hóa trách nhiệm thì rất dễ tạo ra khoảng trống trong thực thi. Ngược lại, khi mỗi cán bộ hiểu rằng quyền lực được giao là để phục vụ, vị trí công tác là nơi thể hiện trách nhiệm với đất nước, mỗi hồ sơ chậm trễ là một cơ hội phát triển bị bỏ lỡ, mỗi thủ tục phiền hà là một vết xước trong niềm tin xã hội, thì cải cách mới đi vào chiều sâu. Một điểm cốt lõi khác là phân quyền, phân cấp phải đi cùng nguồn lực, dữ liệu và cơ chế kiểm soát. Phân quyền đúng nghĩa là làm cho nơi gần dân nhất có khả năng giải quyết tốt nhất những vấn đề của dân, đồng thời làm cho cấp trên tập trung vào chiến lược, thể chế, kiểm tra và kiến tạo phát triển. Khi ấy, tinh gọn không phải là dồn việc xuống dưới, mà là phân bổ lại chức năng theo nguyên tắc rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ kết quả. Cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy cũng cần được đặt trong quan hệ với niềm tin xã hội. Người dân ủng hộ cải cách khi họ nhìn thấy cải cách làm cho cuộc sống tốt hơn, thủ tục nhanh hơn, chi phí thấp hơn, cơ hội công bằng Để Việt Nam không chỉ “gọn hơn” mà phải “mạnh hơn”, cần đồng thời thực hiện nhiều chuyển đổi căn bản: chuyển từ sắp xếp tổ chức sang tái thiết kế quản trị; chuyển từ giảm đầu mối sang nâng cao năng lực thực thi; chuyển từ quản lý bằng thủ tục sang quản trị bằng dữ liệu; chuyển từ số hóa hình thức sang chính phủ số thực chất; chuyển từ tư duy kiểm soát sang tư duy phục vụ; chuyển từ trách nhiệm chung chung sang trách nhiệm cá nhân rõ ràng” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn. Mạnh quốc gia Tinh gọn tổ chức bộ máy không chỉ là cuộc sắp xếp hành chính, giảm đầu mối, tầng nấc, biên chế mà sâu xa là một cuộc đổi mới phương thức vận hành quốc gia. TÂM ĐỨC PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.
13 GÓC NHÌN TRÍ THỨC hơn và quyền lợi được bảo đảm hơn. Doanh nghiệp ủng hộ cải cách khi họ cảm nhận được môi trường đầu tư thông thoáng hơn, chính sách nhất quán hơn, rủi ro hành chính giảm đi và thời gian dành cho thủ tục được chuyển hóa thành thời gian cho sáng tạo, sản xuất, kinh doanh. Niềm tin không đến từ lời hứa chung chung, mà đến từ trải nghiệm cụ thể hằng ngày. Một giấy tờ được giải quyết đúng hạn, một cuộc gọi được trả lời có trách nhiệm, một dữ liệu được dùng lại thay vì yêu cầu khai báo lại, một kiến nghị được phản hồi đến cùng – đó chính là những biểu hiện sống động nhất của một bộ máy “gọn hơn” và “mạnh hơn”. Từ góc nhìn trí thức, một Nhà nước mạnh không nhất thiết là Nhà nước ôm đồm mọi việc, mà là Nhà nước biết lựa chọn đúng vai trò, dùng đúng công cụ, vận hành đúng nguyên tắc và tạo ra năng lực phát triển cho toàn xã hội. Sức mạnh của bộ máy không nằm ở số lượng tầng nấc, mà ở chất lượng quyết định; không nằm ở độ dày của hồ sơ, mà ở hiệu quả của chính sách; không nằm ở quyền lực được nắm giữ, mà ở giá trị công được tạo ra. Một bộ máy gọn hơn là điều kiện cần. Một bộ máy mạnh hơn mới là mục tiêu. Gọn để bớt tầng nấc, bớt trung gian, bớt chi phí, bớt trì trệ. Mạnh để quyết nhanh hơn, làm đúng hơn, phục vụ tốt hơn, kiến tạo nhiều hơn và chịu trách nhiệm rõ hơn. Gọn mà không mạnh thì cải cách chưa tới đích. Mạnh mà không gọn thì khó đáp ứng tốc độ của thời đại. Chỉ khi “gọn” và “mạnh” gặp nhau trong một nền quản trị hiện đại, nhân văn, minh bạch và dựa trên dữ liệu, Việt Nam mới có thể biến cuộc tinh gọn bộ máy hôm nay thành năng lực phát triển quốc gia ngày mai. “Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một hệ thống quản trị hiệu quả hơn, gần dân hơn, linh hoạt hơn” TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Sau một năm cải cách tổ chức bộ máy, câu hỏi quan trọng là bộ máy mới đang vận hành như thế nào? Đến nay, cuộc cải cách lớn nhất chưa kết thúc, nó chỉ vừa bước sang giai đoạn thứ hai. Nhìn một cách giản đơn, cuộc cải cách vừa qua là sự sắp xếp lại các đơn vị hành chính và tinh gọn tổ chức bộ máy. Nhưng nếu nhìn ở tầm chiến lược, mục tiêu của cuộc cải cách không phải là thay đổi bản đồ hành chính, mà là tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia. Sau gần một năm, có thể khẳng định chủ trương cải cách là đúng đắn. Bộ máy mới cơ bản vận hành ổn định. Hoạt động của hệ thống chính trị được bảo đảm liên tục. Người dân và doanh nghiệp không bị gián đoạn trong tiếp cận dịch vụ công. Nhiều địa phương đã chủ động thích ứng và phát huy được những lợi thế của mô hình mới. Đó là một thành công rất đáng ghi nhận. Nhưng chính thành công bước đầu ấy lại giúp chúng ta nhìn rõ hơn một sự thật khác: Bộ máy mới chỉ là điều kiện cần. Năng lực vận hành mới là điều kiện đủ. Năm qua, chúng ta đã làm được một việc rất khó là tổ chức lại bộ máy. Song việc khó hơn đang ở phía trước, đó là tổ chức lại cách vận hành của bộ máy. Đó là chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển. Đó là chuyển từ điều hành dựa trên kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu; chuyển từ quản lý theo địa giới hành chính sang quản trị theo không gian phát triển; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực quản trị của chính quyền và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức chính trị - xã hội trong tạo đồng thuận xã hội. Cùng với đó là xây dựng một nền quản trị số, trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực, công nghệ trở thành công cụ và năng lực ra quyết định trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia. Cuộc cải cách thực sự bây giờ mới bắt đầu. Bởi điều quan trọng nhất không còn là chúng ta đã sắp xếp được bộ máy như thế nào. Điều quan trọng hơn là bộ máy đó sẽ tạo ra năng lực phát triển mới cho đất nước ra sao. Lịch sử phát triển của Việt Nam là lịch sử của những lần vượt lên những giới hạn tưởng chừng không thể vượt qua. Từ một đất nước bị chiến tranh tàn phá và thiếu ăn, Việt Nam đã vươn lên trở thành một nền kinh tế năng động và một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nhưng chặng đường phía trước đòi hỏi một bước chuyển lớn hơn. Nếu mục tiêu của thế kỷ XX là giành độc lập dân tộc và thoát nghèo, thì mục tiêu của thế kỷ XXI là trở thành một quốc gia phát triển, hùng cường và thịnh vượng. “Việt Nam phải đi lên bằng tri thức, công nghệ, năng suất, năng lực sáng tạo và chất lượng thể chế” Bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách TP Hải Phòng. Trong mọi giai đoạn phát triển, con người luôn là yếu tố quyết định. Ở thời điểm hiện nay, vai trò ấy trở nên đặc biệt quan trọng, bởi đất nước đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng, không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào tài nguyên, lao động giá rẻ hay gia công ở những phân khúc thấp của chuỗi giá trị. Muốn “vươn mình” thật sự, Việt Nam phải đi lên bằng tri thức, công nghệ, năng suất, năng lực sáng tạo và chất lượng thể chế. Tất cả yếu tố đó, suy cho cùng, đều bắt đầu từ con người. Đặt yếu tố con người ở vị trí trung tâm cũng là cách tiếp cận rất nhân văn trong phát triển. Bởi phát triển không chỉ là tăng trưởng GDP, không chỉ là xây dựng thêm nhà máy, tuyến đường, khu công nghiệp, mà cuối cùng phải hướng tới nâng cao chất lượng sống, mở rộng cơ hội phát triển cho mỗi người dân. Khi đầu tư cho con người, Việt Nam không chỉ tạo ra nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế, mà còn củng cố nền tảng xã hội, nâng cao dân trí, hình thành lớp công dân có trách nhiệm, có năng lực tham gia vào quá trình quản trị quốc gia. Đây là vấn đề phải được nhìn nhận như một ưu tiên chiến lược, cần được thể chế hóa bằng chính sách cụ thể, bằng nguồn lực ngân sách tương xứng và bằng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và xã hội. Việt Nam đang đặt mục tiêu bứt phá trong các lĩnh vực công nghệ như AI, bán dẫn, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Do đó, nếu không giải quyết tốt bài toán nhân lực, chúng ta có thể đối mặt với một nghịch lý rất đáng lo ngại: Có cơ hội phát triển nhưng không đủ năng lực để nắm bắt cơ hội. AI, bán dẫn, chuyển đổi số, dữ liệu lớn, tự động hóa, năng lượng mới hay công nghiệp công nghệ cao đều là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn sâu, khả năng liên ngành và năng lực đổi mới sáng tạo rất cao. Nếu thiếu đội ngũ này, Việt Nam có thể tham gia vào làn sóng công nghệ mới nhưng chỉ ở vị trí gia công, lắp ráp, vận hành đơn giản, trong khi phần giá trị lớn nhất vẫn nằm ở thiết kế, nghiên cứu, sáng chế, nền tảng công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ. Thách thức thứ hai là nguy cơ tụt hậu về năng suất lao động. Trong kỷ nguyên số, khoảng cách phát triển giữa các quốc gia không chỉ được đo bằng vốn đầu tư hay tài nguyên, mà được đo bằng tốc độ học hỏi, tốc độ đổi mới và năng lực làm chủ công nghệ. Nếu lực lượng lao động không được nâng cấp kịp thời, quá trình chuyển đổi số có thể tạo ra sự phân hóa mới. Một bộ phận nhỏ có kỹ năng cao được hưởng lợi, trong khi một bộ phận lớn lao động bị thay thế hoặc bị đẩy vào các công việc có thu nhập thấp, bấp bênh hơn. Thách thức thứ ba là phụ thuộc công nghệ. Một quốc gia muốn tự chủ chiến lược trong giai đoạn mới không thể chỉ nhập khẩu công nghệ, nhập khẩu chuyên gia, nhập khẩu mô hình. Chúng ta cần có năng lực nội sinh, tức là đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học, nhà quản trị, chuyên gia pháp lý, chuyên gia dữ liệu, chuyên gia đạo đức công nghệ đủ khả năng tham gia thiết kế, kiểm soát và định hướng công nghệ theo lợi ích quốc gia. Ngoài ra, nếu không chuẩn bị nhân lực tốt, các chủ trương lớn có thể bị chậm trong quá trình thực thi. Chúng ta có thể ban hành chiến lược rất đúng, đặt ra mục tiêu rất cao, nhưng nếu thiếu người làm, thiếu người hiểu, thiếu người đủ năng lực triển khai thì chính sách sẽ khó đi vào cuộc sống. Do đó, bài toán nhân lực không phải là câu chuyện đi sau công nghệ, mà phải đi trước một bước. “Để nguồn nhân lực thực sự trở thành động lực đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, cần sớm khắc phục một số khoảng trống đang hiện hữu như khoảng trống về nhân lực công nghệ cao; nhân lực quản trị hiện đại; kỹ năng của lực lượng lao động nói chung và khoảng trống kết nối giữa đào tạo và sử dụng nhân lực. Khắc phục khoảng trống nhân lực không chỉ là mở thêm ngành học, tăng chỉ tiêu tuyển sinh, mà là tái cấu trúc cả hệ sinh thái phát triển nhân lực quốc gia”- ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga. Chuyển từ sắp xếp xong bộ máy sang vận hành tốt bộ máy “Cuộc cải cách lớn nhất không phải là sáp nhập bao nhiêu đơn vị hành chính hay giảm bao nhiêu đầu mối tổ chức. Cuộc cải cách lớn nhất là giúp mỗi cán bộ ở cơ sở có đủ quyền hạn, đủ năng lực, đủ nguồn lực và đủ công cụ để phục vụ nhân dân tốt hơn. Khi đó, cuộc cải cách mới thực sự hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình. Những người đang gánh cuộc cải cách trên vai hôm nay sẽ trở thành những người kiến tạo nên năng lực phát triển mới cho đất nước ngày mai” - TS Nguyễn Sĩ Dũng. Sau một năm vận hành mô hình tổ chức mới của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra yêu cầu chuyển từ "sắp xếp xong bộ máy" sang "vận hành tốt bộ máy", từ "ổn định tổ chức" sang "nâng cao chất lượng quản trị", từ "phân cấp, phân quyền" sang "đảm bảo năng lực thực thi". Tại cuộc làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp ngày 2/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh cải cách về tổ chức bộ máy lần này có ý nghĩa rất lớn, không chỉ là đối với hiện tại mà còn đối với tương lai phát triển của đất nước. Điều hướng tới không phải chỉ là một bộ máy ít đầu mối hơn mà là một bộ máy phải mạnh hơn, thông suốt hơn, trách nhiệm hơn, hiệu quả hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn; không phải chỉ là sắp xếp tổ chức bộ máy mà đổi mới phương thức lãnh đạo, phương thức quản lý, phương thức điều hành, phương thức làm việc, phương thức tổ chức thực hiện; không phải chỉ là giải quyết yêu cầu trước mắt mà phải tạo nền tảng trong mô hình quản trị quốc gia hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==