28 TẦM NHÌN VIỆT NAM Trong xã hội mà dữ liệu, công nghệ và tâm lý học hành vi được khai thác triệt để, tư duy phản biện và kỹ năng kiểm chứng thông tin đang trở thành “vaccine” hữu hiệu nhất để mỗi người tự bảo vệ mình trước những chiếc bẫy được ngụy trang bằng cơ hội, ưu đãi và giấc mơ làm giàu. Từ “Bẫy kỳ nghỉ” đến bài học về năng lực tự bảo vệ trong xã hội số Những ngày gần đây, vụ án được dư luận gọi bằng cái tên “Bẫy kỳ nghỉ” một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi trong lĩnh vực du lịch, nghỉ dưỡng và tiêu dùng. Hàng nghìn người trở thành nạn nhân, nhiều gia đình mất số tiền tích góp nhiều năm, trong khi hàng trăm đối tượng liên quan phải đối diện với vòng lao lý. Theo thông tin từ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội, tính đến ngày 18/6/2026, “đại án” lừa đảo dưới hình thức mua bán, chuyển nhượng “hợp đồng kỳ nghỉ” (timeshare) đã khởi tố 25 vụ án, 201 bị can về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trong đó có 2 bị can bị khởi tố thêm về tội Rửa tiền. Bước đầu, cơ quan điều tra xác định 493 bị hại đã bị chiếm đoạt hơn 181 tỷ đồng. Số tiền liên quan đến toàn bộ hoạt động phạm tội của đường dây này được ước tính lên tới hơn 2.700 tỷ đồng. Vụ án được xem là một trong những đường dây lừa đảo “sở hữu kỳ nghỉ” lớn nhất từng bị phát hiện tại Việt Nam, gióng lên hồi chuông cảnh báo về những lời mời gọi đầu tư, nghỉ dưỡng, tiêu dùng trải nghiệm với cam kết lợi nhuận hấp dẫn nhưng thiếu cơ sở pháp lý và bảo đảm thực tế. Phía sau những con số thiệt hại và những bản án hình sự, vụ việc còn đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Vì sao trong thời đại thông tin bùng nổ, người dân vẫn liên tục trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo? Ông Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học cho rằng, vụ án “bẫy kỳ nghỉ” không chỉ là câu chuyện của một đường dây lừa đảo tinh vi, mà đặt ra vấn đề lớn hơn về năng lực tự vệ của người tiêu dùng trong nền kinh tế trải nghiệm hiện nay. “Chúng ta đang sống trong thời đại mà các quyết định chi tiêu không còn xuất phát từ nhu cầu thiết yếu, mà ngày càng bị tác động bởi cảm xúc, tâm lý đám đông và những lời hứa hẹn về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Khi đối tượng lừa đảo đánh trúng tâm lý muốn được nghỉ dưỡng cao cấp với chi phí ưu đãi, muốn đầu tư sinh lời hoặc sở hữu những đặc quyền đặc biệt, nhiều người đã vô tình hạ thấp các nguyên tắc thận trọng cần có trước khi ký kết hợp đồng”, ông Hiếu nói. Nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Tùng, Đoàn luật sư TP Hà Nội nhấn mạnh: “Trong xã hội số, năng lực tự vệ không chỉ là kỹ năng tài chính, mà còn là một năng lực công dân. Một người tiêu dùng thông minh không phải là người không bao giờ mắc sai lầm, mà là người biết dừng lại để kiểm chứng trước khi đưa ra quyết định liên quan đến tài sản của mình”. Có thể thấy, từ vụ việc “bẫy kỳ nghỉ”, bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước trong việc kiểm soát hoạt động kinh doanh và xử lý vi phạm, mỗi công dân cũng cần trang bị cho mình một “hệ miễn dịch lừa đảo”. Đó là khả năng kiểm chứng thông tin, đọc kỹ hợp đồng, đánh giá rủi ro và kiên quyết từ chối những lời mời gọi có dấu hiệu bất thường. Theo đó, đến lúc xã hội cần nói nhiều hơn về một khái niệm mới: “vaccine lừa đảo” - năng lực tự bảo vệ của người tiêu dùng trong xã hội 5.0. Khi những chiếc bẫy được ngụy trang bằng giấc mơ Theo tìm hiểu của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, không giống những vụ lừa đảo thô sơ trước đây, các mô hình lừa đảo hiện đại thường không bán sản phẩm, mà là bán hy vọng. Đó có thể là một kỳ nghỉ dưỡng sang trọng với giá chỉ bằng một phần nhỏ thị trường, hoặc một khoản đầu tư cam kết sinh lời cao, hoặc cơ hội mua hàng giá rẻ, nhận quà miễn phí hay tham gia các chương trình tri ân khách hàng. Ông Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học nêu vấn đề: “Điểm chung của các mô hình này là đánh trúng tâm lý mong muốn có được nhiều giá trị hơn với ít chi phí hơn. Nguyên nhân nằm ở chỗ các hình thức lừa đảo ngày nay không còn khai thác sự thiếu hiểu biết đơn thuần, mà đánh trực diện vào những điểm yếu cố hữu trong tâm lý con người. Đó là tâm lý muốn được hưởng ưu đãi đặc biệt, tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO), mong muốn nâng cao chất lượng cuộc sống và niềm tin rằng bản thân đủ khả năng nhận diện rủi ro”. Chung quan điểm, nhà báo Bùi Mạnh Hưng (chuyên về mảng tiêu dùng thông minh của tòa soạn) chia sẻ: “Qua tiếp xúc nhiều người dân bị lừa bẫy kỳ nghỉ, tôi biết họ không hề thiếu kiến thức. Nhưng lúc đó mọi thứ được giới thiệu quá chuyên nghiệp. Không gian hội thảo sang trọng, nhân viên tư vấn bài bản, hàng trăm người cùng tham gia khiến họ tin đây là cơ hội thật”. Trên thực tế, nhiều người có học vấn cao, thu nhập khá, thậm chí từng giữ vị trí quản lý vẫn có thể trở thành nạn nhân. “Thực tế cho thấy, kẻ lừa đảo ngày nay không chỉ khai thác sự thiếu thông tin, mà thường tác động vào cảm xúc, sự tin tưởng và đôi khi là lòng tham rất bình thường của con người”, nhà báo Bùi Mạnh Hưng nhìn nhận. Không ai miễn nhiễm với lừa đảo Ông Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học nhận định, một trong những ngộ nhận phổ biến nhất là cho rằng chỉ những người nhẹ dạ cả tin mới bị lừa. “Con người không ra quyết định hoàn toàn bằng lý cho người tiêu dùng thông minh THIÊN NGA Vụ việc “Bẫy kỳ nghỉ” không chỉ là lời cảnh báo về những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, mà cho thấy yêu cầu cấp thiết xây dựng “hệ miễn dịch” đủ mạnh cho người tiêu dùng. “Vaccine lừa đảo” “Tin tưởng vào sự quyết định và ‘sáng suốt’ cũng như quyền tự do của mẹ, mà bà đã trở thành một con mồi béo bở cho lũ lừa đảo kỳ nghỉ” - Siêu mẫu Hà Anh Chiêu trò “bẫy kỳ nghỉ” Kết quả điều tra ban đầu cho thấy các đối tượng đã thành lập hàng chục doanh nghiệp, tổ chức hội thảo, mời người dân nhận quà, voucher du lịch miễn phí rồi tư vấn các gói “sở hữu kỳ nghỉ” trị giá từ 200 - 900 triệu đồng. Nhiều khách hàng được cam kết miệng về khả năng sinh lời, chuyển nhượng dễ dàng nhưng các nội dung này không được thể hiện trong hợp đồng.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==