BÁO CHÍ & CÔNG NGHỆ 33 “AI có thể phân tích dữ liệu, gợi ý nội dung, nhưng không thể thay thế trách nhiệm với sự thật, lòng dũng cảm hay khát vọng phụng sự xã hội - những phẩm chất cốt lõi làm nên một nhà báo cách mạng” - GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN. thống xuất bản đa nền tảng và các công cụ phân tích hành vi độc giả sẽ từng bước hình thành năng lực tự chủ công nghệ. Đây chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng tòa soạn AI hiện đại, nơi công nghệ hỗ trợ con người tạo ra những sản phẩm báo chí chất lượng cao hơn, nhanh hơn và chính xác hơn. Khoảng cách giữa các cơ quan báo chí… được xác lập bằng năng lực xây dựng AI Newsroom Vấn đề cốt lõi hiện nay là khả năng kết nối, tích hợp và làm chủ hệ sinh thái AI tạo sinh trên nền tảng dữ liệu báo chí của chính mình. Nếu dữ liệu là “mỏ vàng” của nền kinh tế số thì dữ liệu báo chí là “mỏ tri thức” của xã hội số. Giá trị lớn nhất không nằm ở phần mềm hay hạ tầng phần cứng, mà nằm ở khả năng khai thác kho dữ liệu để tạo ra các sản phẩm nội dung mới, dịch vụ thông tin mới và các mô hình tri thức số phục vụ độc giả. “Trong tương lai gần, khoảng cách giữa các cơ quan báo chí sẽ không được đo bằng số lượng phóng viên hay số bài viết xuất bản mỗi ngày, mà bằng năng lực xây dựng AI Newsroom, khả năng huấn luyện các mô hình AI trên dữ liệu riêng, tự động hóa quy trình sản xuất nội dung và phát triển các trợ lý AI chuyên biệt cho từng lĩnh vực thông tin”, chuyên gia công nghệ Bùi Trung Hiếu (Công ty TNHH Giải pháp phần mềm MFITE. Theo ông Bùi Trung Hiếu, các hệ thống phần mềm CMS được cải tiến, nâng cấp trên cơ sở tích hợp hàng loạt công nghệ báo chí hiện đại, chẳng hạn như AI có thể đơn giản là một nút bấm, nhưng đằng sau chứa đựng cả một hệ thống tinh vi với những model ngôn ngữ được tinh chỉnh phức tạp - vừa giữ được sự mềm mại, uyển chuyển trong câu chữ, vừa có thể tuân thủ những nguyên tắc báo chí khắt khe. Cuộc đua xây dựng hạ tầng AI trong báo chí không diễn ra trong một không gian mạng, mà chịu sự chi phối mạnh mẽ của các yếu tố pháp lý và địa chính trị toàn cầu. Khi AI xử lý lượng dữ liệu khổng lồ, trong đó có vô số thông tin cá nhân, dữ liệu nhạy cảm, nguồn tin mật và tài sản trí tuệ, vấn đề an ninh không gian mạng trở thành mối quan tâm hàng đầu, mang tầm vóc của một vấn đề an ninh quốc gia. Ông Hiếu cho rằng, các cơ quan báo chí hiện nay phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công bởi các mã độc tự biến hình do AI tạo ra, hay các chiến dịch deepfake nhằm thao túng thông tin, giả mạo phát ngôn của lãnh đạo các cấp… Các toà soạn cần tuân thủ quy định về an ninh mạng để bảo vệ nguồn tin, dữ liệu tòa soạn và tính chính danh của các sản phẩm AI tạo ra. Làm chủ công nghệ… có lợi thế cạnh tranh, không phụ thuộc “Một cơ quan báo chí chỉ dừng lại ở việc mua sắm CMS hoặc thuê sử dụng các công cụ AI bên ngoài sẽ luôn đứng trước nguy cơ phụ thuộc vào nền tảng công nghệ của người khác. Khi đó, dữ liệu báo chí, quy trình sản xuất nội dung và thậm chí lợi thế cạnh tranh có thể bị chi phối bởi các nhà cung cấp công nghệ”, chuyên gia công nghệ Bùi Trung Hiếu nêu quan điểm. Ở diễn biến ngược lại, những cơ quan báo chí đầu tư bài bản vào hạ tầng dữ liệu, xây dựng kho dữ liệu số tập trung, phát triển nền tảng AI kết nối với CMS, hệ thống xuất bản đa nền tảng và các công cụ phân tích hành vi độc giả sẽ từng bước hình thành năng lực tự chủ công nghệ. Đây chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng tòa soạn AI hiện đại, nơi công nghệ hỗ trợ con người tạo ra những sản phẩm báo chí chất lượng cao hơn, nhanh hơn và chính xác hơn. Trong kỷ nguyên AI, những người chỉ sử dụng công nghệ sẽ phải chấp nhận đi sau. Những người làm chủ công nghệ sẽ dẫn đầu cuộc chơi vì sử dụng sức mạnh của hạ tầng số để giải phóng con người khỏi những gánh nặng cơ học, từ đó tập trung toàn lực vào việc theo đuổi sự thật, bảo vệ công lý và kết nối nhân văn. AI có thể làm chủ hạ tầng số, nhưng chỉ có con người mới có thể làm chủ linh hồn của báo chí. Sự tồn tại và phát triển bền vững của ngành truyền thông trong kỷ nguyên mới phụ thuộc hoàn toàn vào việc các cơ quan báo chí có giữ được sự cân bằng mong manh nhưng vĩ đại đó hay không. Khung pháp lý và chủ quyền số trong kỷ nguyên AI Sự phát triển của AI đi kèm với các nguy cơ an ninh mạng mới. Các khuôn khổ pháp lý quốc tế về tội phạm mạng được thiết lập và hoàn thiện từ cuối năm 2025 đang tạo tiền đề quan trọng để ứng phó với các tội phạm công nghệ cao trong năm 2026. Việc các cường quốc kiểm soát hạ tầng AI toàn cầu đặt ra yêu cầu cấp thiết về chủ quyền số. Các quốc gia đang thúc đẩy phát triển hạ tầng số vững mạnh để làm chủ các công nghệ chiến lược. Đây là bước tiến giúp các cơ quan báo chí có cơ sở pháp lý và chiến lược để bảo vệ hạ tầng số, nguồn tin mật, dữ liệu độc giả trước các cuộc tấn công mạng sử dụng AI, đồng thời thúc đẩy xu hướng phát triển các mô hình AI nội sinh nhằm giữ vững chủ quyền thông tin trên không gian mạng. Sự trỗi dậy của Answer Engine và khủng hoảng lưu lượng Các công cụ trả lời trực tiếp (Answer Engines) tích hợp AI tạo sinh đang thay đổi căn bản hành vi tìm kiếm thông tin của người dùng vào năm 2026, chuyển dịch từ mô hình “tìm kiếm - nhấp chuột” sang “hỏi - nhận câu trả lời ngay lập tức” thay vì cung cấp danh sách liên kết, việc này khiến lưu lượng truy cập trực tiếp vào các trang tin truyền thống sụt giảm mạnh, đe dọa trực tiếp đến mô hình doanh thu dựa trên quảng cáo hiển thị vốn là trụ cột của nhiều cơ quan báo chí trong thập kỷ qua. Điều này buộc các cơ quan báo chí phải chuyển dịch chiến lược từ tối ưu hóa công cụ tìm kiếm SEO sang tối ưu hóa trải nghiệm độc giả, phát triển nội dung độc bản, qua đó đẩy mạnh mô hình thu phí thuê bao.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==