26 TẦM NHÌN VIỆT NAM Ý chí chiến lược ấy tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ trong các định hướng phát triển đất nước giai đoạn mới, đặt nền tảng cho một cuộc cải cách toàn diện về thể chế, tổ chức bộ máy và mô hình tăng trưởng. Trọng tâm của tiến trình này là xây dựng một nền quản trị quốc gia hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; khơi thông mọi nguồn lực xã hội, phát huy vai trò động lực của khu vực kinh tế tư nhân; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh nhằm vượt qua “bẫy thu nhập trung bình”, tạo dựng những động năng mới cho nền kinh tế. Khát vọng bứt phá… Bản chất của bẫy thu nhập trung bình không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là bài toán chuyển đổi mô hình phát triển. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy dấu hiệu của quá trình chuyển đổi này đang hiện hữu ở nhiều ngành sản xuất xuất khẩu. Trong các lĩnh vực thâm dụng lao động như dệt may, da giày hay lắp ráp điện tử, lợi thế cạnh tranh dựa trên chi phí nhân công thấp đang thu hẹp nhanh chóng khi mức sống và thu nhập của người lao động ngày càng được cải thiện. Thực tế cho thấy, không ít đơn hàng gia công giá trị thấp đã dịch chuyển sang các thị trường có chi phí rẻ hơn. Điều đó cho thấy những động lực tăng trưởng truyền thống đang dần suy giảm hiệu quả, đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm các động lực phát triển mới. “Khi các động lực tăng trưởng truyền thống dần cạn kiệt, nền kinh tế buộc phải chuyển sang giai đoạn phát triển dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế. Nếu quá trình chuyển đổi này diễn ra chậm chạp, quốc gia rất dễ rơi vào trạng thái trì trệ”, TS. Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) nhận định. Hiện nay, Việt Nam đang ở ngưỡng chuyển tiếp từ nhóm quốc gia thu nhập trung bình thấp lên thu nhập trung bình cao. Nghị quyết của Quốc hội đặt mục tiêu đến năm 2030 GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD, tạo nền tảng để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Tuy nhiên, con đường phía trước không chỉ phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng mà còn nằm ở chất lượng tăng trưởng. Báo cáo cập nhật kinh tế Việt Nam “Kiên định cải cách, ứng phó với biến động” của Ngân hàng Thế giới công bố tháng 5/2026 cho Việt Nam đang bước vào một giai đoạn cải cách sâu rộng, được nhiều chuyên gia gọi là “Đổi mới 2.0” để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang đối mặt với những hạn chế về năng suất, công nghệ và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Những con số này cho thấy dư địa cải cách của Việt Nam vẫn còn rất lớn. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cấp vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển từ gia công đơn thuần sang làm chủ thiết kế, nghiên cứu phát triển, công nghệ và thương hiệu; đồng thời thúc đẩy tự động hóa sản xuất, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh để tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế. Hóa giải “bẫy thu nhập trung bình” bằng đột phá thể chế “Muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ hay mở rộng đầu tư mà phải từ năng suất lao động, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế” - TS. Võ Trí Thành. PHAN TRUNG - MINH AN “Bẫy thu nhập trung bình” là thách thức phát triển mà nhiều quốc gia phải đối mặt sau giai đoạn tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên và mở rộng đầu tư. Khi các lợi thế ban đầu dần suy giảm, chi phí sản xuất gia tăng nhưng năng suất, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo chưa đủ sức tạo ra động lực tăng trưởng mới, nền kinh tế có nguy cơ rơi vào trạng thái tăng trưởng chậm kéo dài và khó bứt phá lên nhóm nước thu nhập cao. Ảnh minh hoạ - Ảnh: Thuận Văn thấy khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số doanh nghiệp nhưng lại đóng góp phần lớn giá trị gia tăng và kim ngạch xuất khẩu của nền kinh tế. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước,
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==