12 GÓC NHÌN TRÍ THỨC Một trong những chuyển động lớn nhất của đất nước hiện nay là cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, đặt ra câu hỏi rất căn bản: Làm thế nào để Việt Nam không chỉ “gọn hơn” về hình thức tổ chức, mà phải “mạnh hơn” về năng lực quản trị, hiệu quả phục vụ nhân dân và sức cạnh tranh phát triển? “Tinh gọn bộ máy trước hết phải được nhìn nhận như một cuộc cải cách về chất lượng quản trị” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm bao nhiêu cơ quan, bao nhiêu phòng ban, bao nhiêu biên chế, dù những con số ấy rất quan trọng. Mục tiêu sâu xa hơn là làm cho quyết định nhanh hơn, trách nhiệm rõ hơn, nguồn lực tập trung hơn, người dân và doanh nghiệp được phục vụ tốt hơn. Một bộ máy mạnh là bộ máy biết việc gì cần làm, ai chịu trách nhiệm, dữ liệu nằm ở đâu, quy trình vận hành thế nào, kết quả được đo lường ra sao và nhân dân có thể giám sát bằng cách nào. Nếu không trả lời được những câu hỏi ấy, tinh gọn rất dễ dừng lại ở thay đổi sơ đồ tổ chức, trong khi căn bệnh trì trệ vẫn nằm sâu trong cách nghĩ, cách làm và cách phối hợp. Điều cần tránh nhất là tư duy “gộp cơ học nhưng không đổi tư duy”. Gộp cơ quan mà vẫn giữ nguyên thói quen xin - cho, vẫn vận hành bằng giấy tờ, vẫn đẩy trách nhiệm lên trên, vẫn chia cắt dữ liệu theo từng ngành, từng cấp, từng đơn vị, thì sự tinh gọn mới chỉ diễn ra trên danh nghĩa. Khi ấy, một đầu mối mới có thể trở thành nơi chứa đựng nhiều đầu mối cũ; một cơ cấu mới có thể tiếp tục mang trong mình nếp nghĩ cũ; một mô hình tưởng như hiện đại vẫn bị kéo lại bởi phương thức quản lý hành chính truyền thống. Tinh gọn đích thực phải đi cùng một cuộc chuyển hóa: từ quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang quản trị bằng dữ liệu, từ xử lý vụ việc sang dự báo xu hướng, từ kiểm soát thủ tục sang kiến tạo phát triển, từ “quản được đến đâu hay đến đó” sang “phục vụ đến đâu, hiệu quả đến đó”. Tinh gọn bộ máy cũng đòi hỏi một cách nhìn mới về cán bộ. Giảm biên chế không thể đồng nghĩa với làm nghèo đi năng lực của hệ thống. Ngược lại, bộ máy càng gọn càng cần con người có chất lượng cao hơn, đa kỹ năng hơn, kỷ luật hơn, sáng tạo hơn và trách nhiệm hơn. Trong mô hình mới, mỗi cán bộ không chỉ làm đúng quy trình, mà còn phải biết giải quyết vấn đề; không chỉ chấp hành mệnh lệnh, mà còn phải biết phối hợp, phân tích dữ liệu, sử dụng công nghệ, đối thoại với người dân và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả công việc. Bộ máy gọn mà con người không mạnh thì khó thành công. Bộ máy gọn mà văn hóa công vụ không đổi thì khó tạo niềm tin. Bộ máy gọn mà quyền hạn không đi đôi với trách nhiệm thì dễ rơi vào tình trạng vừa quá tải vừa né tránh. Tinh gọn bộ máy mà không xây dựng văn hóa trách nhiệm thì rất dễ tạo ra khoảng trống trong thực thi. Ngược lại, khi mỗi cán bộ hiểu rằng quyền lực được giao là để phục vụ, vị trí công tác là nơi thể hiện trách nhiệm với đất nước, mỗi hồ sơ chậm trễ là một cơ hội phát triển bị bỏ lỡ, mỗi thủ tục phiền hà là một vết xước trong niềm tin xã hội, thì cải cách mới đi vào chiều sâu. Một điểm cốt lõi khác là phân quyền, phân cấp phải đi cùng nguồn lực, dữ liệu và cơ chế kiểm soát. Phân quyền đúng nghĩa là làm cho nơi gần dân nhất có khả năng giải quyết tốt nhất những vấn đề của dân, đồng thời làm cho cấp trên tập trung vào chiến lược, thể chế, kiểm tra và kiến tạo phát triển. Khi ấy, tinh gọn không phải là dồn việc xuống dưới, mà là phân bổ lại chức năng theo nguyên tắc rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ kết quả. Cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy cũng cần được đặt trong quan hệ với niềm tin xã hội. Người dân ủng hộ cải cách khi họ nhìn thấy cải cách làm cho cuộc sống tốt hơn, thủ tục nhanh hơn, chi phí thấp hơn, cơ hội công bằng Để Việt Nam không chỉ “gọn hơn” mà phải “mạnh hơn”, cần đồng thời thực hiện nhiều chuyển đổi căn bản: chuyển từ sắp xếp tổ chức sang tái thiết kế quản trị; chuyển từ giảm đầu mối sang nâng cao năng lực thực thi; chuyển từ quản lý bằng thủ tục sang quản trị bằng dữ liệu; chuyển từ số hóa hình thức sang chính phủ số thực chất; chuyển từ tư duy kiểm soát sang tư duy phục vụ; chuyển từ trách nhiệm chung chung sang trách nhiệm cá nhân rõ ràng” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn. Mạnh quốc gia Tinh gọn tổ chức bộ máy không chỉ là cuộc sắp xếp hành chính, giảm đầu mối, tầng nấc, biên chế mà sâu xa là một cuộc đổi mới phương thức vận hành quốc gia. TÂM ĐỨC PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==