34 BÁO CHÍ & CÔNG NGHỆ Báo chí thế giới bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi công nghệ không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ, mà trở thành động lực cốt lõi của hoạt động sản xuất, phân phối và tiêu thụ thông tin. Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), tự động hóa (Automation), điện toán đám mây và phân tích hành vi độc giả… đang làm thay đổi mô hình vận hành của các tòa soạn trên toàn cầu. Không còn câu hỏi “có dùng AI không”, mà là “dùng như thế nào” Không đứng ngoài làn sóng đó, báo chí Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển mình toàn diện - không phải chỉ về công cụ và nền tảng, mà về tư duy, mô hình và văn hóa tòa soạn. Sự phát triển bùng nổ của AI đang làm thay đổi sâu sắc cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Trước đây, câu hỏi thường là “có nên dùng AI không”, thì nay, bài toán đặt ra là “dùng như thế nào cho hiệu quả”. Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, thẳng thắn khẳng định: “Hiện nay không còn đặt câu hỏi có sử dụng AI hay không nữa. Vấn đề là sử dụng như thế nào cho hiệu quả. AI chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế người làm báo”. Đây là một bước ngoặt nhận thức không nhỏ. Từ chỗ lo ngại, dè dặt, thậm chí phủ nhận, giới làm báo Việt Nam đã chủ động tiếp nhận AI như một phần tất yếu của quy trình tác nghiệp - nhưng luôn đặt nó đúng vị trí: công cụ, không phải chủ thể. Chuyển đổi số không phải “đặt báo cũ lên nền tảng mới” Nhận thức đúng về AI mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ và cũng là thách thức thực sự nằm ở chỗ: Liệu các tòa soạn có dám và có thể tự làm mới mình một cách căn bản hay không. Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng, AI có thể hỗ trợ các tòa soạn tổng hợp thông tin, phân tích dữ liệu lớn, nhận diện xu hướng và hỗ trợ cá nhân hóa nội dung theo nhu cầu của từng nhóm độc giả - qua đó nâng cao cả chất lượng sản phẩm lẫn hiệu quả vận hành trong tiến trình chuyển đổi số. Thực tế, đến năm 2025, đã có khoảng 78,53% cơ quan báo chí xây dựng kế hoạch hoặc chương trình hành động về chuyển đổi số; hơn 70% cơ quan báo chí đã bố trí kinh phí phục vụ cho quá trình này. Những con số ấy phản ánh một sự chuyển động có chiều sâu trong toàn hệ thống - không còn là phong trào bề mặt. Qua tìm hiểu của PV Tri thức và Cuộc sống, nhiều cơ quan báo chí có thể đang “chuyển đổi số” theo nghĩa hình thức - mở thêm kênh YouTube, lập tài khoản TikTok, gắn chatbot vào website - nhưng bên trong tòa soạn, quy trình làm việc, văn hóa kiểm chứng và cơ chế ra quyết định biên tập vẫn hoạt động theo lối cũ. Đó không phải chuyển đổi, mà chỉ là dán nhãn mới lên vỏ cũ. Chuyển đổi số đích thực đòi hỏi mỗi tòa soạn phải xây dựng lại từ bên trong: quy trình sản xuất phải được thiết kế lại xung quanh dữ liệu và đa nền tảng; lãnh đạo tòa soạn phải kiến tạo chiến lược sản phẩm thay vì chỉ duyệt nội dung; và mỗi nhà báo phải vừa thành thạo công nghệ, vừa giữ nguyên bản lĩnh nghề nghiệp. Dữ liệu - hạ tầng chiến lược của tòa soạn AI Trong kiến trúc của một tòa soạn AI, dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực cốt lõi, bên cạnh năng lực tác nghiệp, hệ thống nguồn tin và kinh nghiệm biên tập. Dữ liệu không chỉ phục vụ sản xuất nội dung mà còn giúp tòa soạn hiểu rõ hơn các vấn đề của đời sống xã hội, nhận diện xu hướng và hỗ trợ quá trình ra quyết định dựa trên bằng chứng. “Khi dữ liệu được quản trị và phân tích hiệu quả, báo chí không chỉ tăng sức thuyết phục mà còn có khả năng phát hiện những dấu hiệu bất thường, nhận diện vấn đề từ sớm trước khi chúng trở thành khủng hoảng hoặc lan rộng trên mạng xã hội”, nhà báo Lại Bá Hà, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, cho biết. Theo nhà báo Lại Bá Hà, nhiều cơ quan báo chí lớn trên thế giới đã coi dữ liệu và AI là hạ tầng chiến lược trong quá trình chuyển đổi số. AP không chỉ ứng dụng dữ liệu có cấu trúc để tự động hóa một số loại hình nội dung, mà còn phát triển các nền tảng dữ liệu và quy trình làm việc thông minh phục vụ hoạt động báo chí. Reuters cũng đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi thành một “tòa soạn vận hành bằng AI”, tích hợp các công nghệ trí tuệ nhân tạo vào cả quy trình sản xuất nội dung và phát triển sản phẩm. Tuy nhiên, làm chủ dữ liệu không đơn thuần là đầu tư công nghệ hay tuyển dụng đội ngũ kỹ thuật. Điều quan trọng hơn là xây dựng văn hóa làm việc dựa trên dữ liệu và bằng chứng, nơi các quyết định biên tập được hỗ trợ bởi phân tích, xác minh và những căn cứ khách quan, thay vì chỉ dựa vào cảm tính hoặc áp lực từ các xu hướng trên mạng xã hội. Không để AI làm phai nhạt giá trị nghề báo Khi công nghệ AI được sử dụng nhiều, nguy cơ lớn nhất không đến từ bên ngoài tòa soạn - mà từ bên trong, khi người làm báo trao quá nhiều quyền kiểm soát cho máy móc. Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Khắc Lợi cảnh Tòa soạn AI thay đổi toàn bộ chuỗi sản xuất nội dung?! Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu của báo chí hiện đại. Công nghệ dần trở thành nhân tố không thể tách rời, giữ vai trò nền tảng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động báo chí, kiến tạo tòa soạn AI trong kỷ nguyên số. HỒNG PHƯƠNG - AN AN Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” công bố ngày 18/6/2026, đã đặt vấn đề này một cách trực diện: “Chuyển đổi số báo chí không thể hiểu đơn giản là lập thêm trang điện tử, mở tài khoản mạng xã hội hay trang bị thiết bị hiện đại. Đó phải là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp. Báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới, mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới.” Công nghệ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động báo chí trong kỷ nguyên số. Ảnh: Dreamstime. Theo dự báo năm 2026 của Viện Reuters, các tòa soạn đang hướng tới việc tích hợp AI vào hệ thống quản lý nội dung (CMS) và quy trình làm việc. Ảnh minh họa: unite.ai.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==