Sáng 10/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Công nghệ Việt kể chuyện Việt, làm ra hàng Việt

Mở đầu phần phát biểu, ĐBQH Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) tập trung trả lời 3 câu hỏi: chúng ta đang ở đâu?, dự thảo đã xử lý trúng cái lõi chưa? và cần dồn lực vào đâu, dồn thế nào?.

Đặt vấn đề văn hóa đã trở thành ngành công nghiệp ở Việt Nam chưa, đại biểu Hoàng Anh cho rằng, chúng ta đã có mầm, đã có cực, nhưng chưa có ngành.

"Có cực, vì năm 2025 game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt lấp đầy sân vận động. Nhưng chưa có ngành, vì 95% lượt tải game ở nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác", đại biểu nêu.

Nói cách khác, chúng ta có người sáng tạo, có khán giả, nhưng thiếu cái lõi biến sáng tạo thành tài sản: bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối.

Đại biểu cũng cho rằng dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề, nhưng còn rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi.

Cụ thể, rộng ở diện có nghĩa là chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành, chưa có điều nào trong dự thảo luật chọn ngành mũi nhọn.

Dày ở thủ tục được đại biểu chỉ là hơn 10 "cửa" đánh giá, công nhận và khoảng 40 lần giao văn bản dưới luật quy định.

Trong khi đó, mỏng ở cốt lõi. Theo Phụ lục II của Báo cáo số 698, khoản chi ngân sách lớn nhất, hơn 9.000 tỷ đồng, là hạ tầng kết nối đến cụm, khu, dù mỗi đồng ngân sách ở đây chỉ kéo thêm 1,5 đồng vốn ngoài, thấp nhất trong các hệ số được nêu.

Khoản hỗ trợ chi phí sản xuất duy nhất, tại Điều 32, lại dành cho doanh nghiệp phục vụ đoàn nước ngoài; công cụ thực thi bản quyền trên môi trường số đã có trong Luật Sở hữu trí tuệ nhưng chậm hơn tốc độ vi phạm, chặn một tên miền mất vài ngày, trang lậu đổi địa chỉ chỉ trong vài phút.

Từ thực trạng trên, đại biểu đặt vấn đề cần dồn lực vào đâu và dồn thế nào. Theo đại biểu, chọn và tập trung là bài học chung, nhưng con đường phải là của Việt Nam.

"Ta có những lợi thế ít nước có đó là đội ngũ làm game đã chinh phục hàng tỷ người dùng; một thị trường trẻ hơn 100 triệu dân, nơi phim Việt đã thắng ngay trên sân nhà; một kho di sản đầy bản sắc của 54 dân tộc anh em và hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài", đại biểu Hoàng Anh nói.

Do đó, việc của Luật là nối những lợi thế ấy thành một chuỗi: công nghệ Việt kể chuyện Việt, làm ra hàng Việt, cùng người Việt bước ra thế giới.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo luật cơ chế lĩnh vực trọng điểm theo giai đoạn. Luật quy định tiêu chí, Chính phủ chọn tối đa 3 đến 4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm, có đánh giá, không đạt thì đưa ra.

"Trước mắt, tập trung ba lĩnh vực trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Ba mũi nhọn ấy là đầu tàu kéo cả đoàn tàu", đại biểu Hoàng Anh cho hay.

Cùng với đó, bồi đắp phần cốt lõi, bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ Luật Sở hữu trí tuệ, chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.

Khuyến khích cộng đồng cùng tham gia sáng tạo văn hóa

Tham gia ý kiến về xác lập quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến các nội dung về sáng tạo văn hóa, ĐBQH Lê Trung Quân (đoàn Đồng Tháp) cho biết, một bộ phim hoạt hình nổi tiếng có thể mới phát sóng tuần này, có sự thu hút quan tâm toàn cầu, thì ngay ngày hôm sau đến các nhà sách, trung tâm thương mại là có thể tiếp cận được đồ chơi, sản phẩm quà lưu niệm dựa trên sản phẩm nhân vật sở hữu trí tuệ gắn với giá trị văn hóa này.

Thậm chí, có những tour tuyến, địa điểm du lịch gắn với các bối cảnh trong phim để người dân và cộng đồng dân cư bản địa có thể cùng đến và khai thác giá trị văn hóa, lan tỏa tổng hoà trong toàn xã hội gắn với sản phẩm trí tuệ đó.

Do đó, đại biểu đề nghị có cơ chế xác lập các nội dung liên quan đến sở hữu trí tuệ, nhân vật, quyền sở hữu tài sản, các nội dung có liên quan gắn với công nghiệp văn hóa từ khâu lên ý tưởng, thế giới nội dung, nhân vật, bối cảnh… tất cả được thực hiện trên các nền tảng số.

Theo đại biểu, điều này sẽ khuyến khích các chủ thể và cộng đồng cùng tham gia trong việc sáng tạo văn hóa.

Về nhân lực phát triển công nghiệp văn hóa đó chính là mỗi người dân, mỗi cộng đồng đều có thể là chủ thể trong công nghiệp văn hóa.

Vì vậy, đại biểu cho rằng cần nêu rõ trong luật là thu hút người dân, cộng đồng trở thành chủ thể trong tham gia sáng tạo nội dung văn hóa.

Theo đại biểu, tương tự như chương trình "Mỗi làng một sản phẩm", "Mỗi xã một sản phẩm" - OCOP trong nông nghiệp, hoàn toàn có thể triển khai một chương trình "Mỗi người dân, mỗi cộng đồng là một nhà sáng tạo nội dung".

Cùng với đó, Nhà nước, Chính phủ cần có những chính sách để tập huấn những kỹ năng số, kỹ năng sáng tạo nội dung số đến với trường học, không gian văn hóa, các thiết chế văn hóa ở cấp xã và cơ sở.

Nhấn mạnh, công nghiệp văn hóa không chỉ đến từ những xưởng phim, những khu quy hoạch riêng cho công nghiệp văn hóa, hay là những phòng thu có những cái sản phẩm nội dung với thiết bị khoa học kỹ thuật sáng tạo và tiên tiến; mà công nghiệp văn hóa còn đến từ mỗi cánh đồng, mỗi làng quê, mỗi bến nước sân đình và mỗi thiết bị thông minh trên tay mỗi người dân.

"Như vậy, sự phát triển của công nghiệp văn hóa sẽ lan tỏa thành giá trị gắn với bản sắc văn hóa, gắn với giá trị kinh tế, gắn với quyền sở hữu trí tuệ và phát huy tối đa sự sáng tạo của toàn xã hội", đại biểu Trung Quân nói.