Chiều 4/8, Quốc hội thảo luận tại Tổ về Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài dự phiên thảo luận tại Tổ 15 (Đoàn ĐBQH Phú Thọ, TP Đà Nẵng).

Phân quyền phải đi cùng cơ chế thực thi

Thảo luận tại Tổ 15 về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), ĐBQH Châu Văn Minh (Đoàn Phú Thọ) đánh giá dự thảo luật có chất lượng tốt, thể hiện tư duy cải cách mạnh hơn Luật Dầu khí năm 2022. Dự thảo đã thể hiện rõ định hướng đổi mới quản lý nhà nước theo hướng phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường tính chủ động của chủ thể trực tiếp tổ chức thực hiện các hoạt động dầu khí, đặc biệt là việc mở rộng thẩm quyền của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).

Tuy nhiên, kinh nghiệm trong nước và quốc tế cho thấy luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi không chỉ quy định đúng về thẩm quyền mà còn phải thiết kế đầy đủ cơ chế để các quyền được giao có thể thực thi thống nhất, minh bạch và hiệu quả.

Theo ĐBQH Châu Văn Minh, việc chuyển nhiều nội dung từ cơ chế xin ý kiến nhiều cấp sang giao quyền chủ động hơn cho Petrovietnam là bước cải cách đáng ghi nhận, phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, đồng thời góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai các dự án dầu khí.

Tuy nhiên, giao thêm quyền mới chỉ là điều kiện cần, còn điều kiện đủ là phải có cơ chế thực thi tương ứng. Nếu các quy định về trình tự, trách nhiệm và cơ chế phối hợp không được thiết kế đồng bộ thì có thể dẫn đến thời gian xử lý hồ sơ không được rút ngắn như kỳ vọng; nhiều cấp cùng tham gia giải quyết nhưng không xác định rõ trách nhiệm; cơ quan và doanh nghiệp tiếp tục xin ý kiến để bảo đảm an toàn pháp lý; nhà đầu tư khó dự báo được quy trình và thời gian ra quyết định.

"Những rủi ro này không xuất phát từ chủ trương của dự thảo mà chủ yếu đến từ sự thiếu đồng bộ trong cơ chế thực thi", đại biểu nói và đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định về trình tự, thẩm quyền và cơ chế phối hợp để bảo đảm các quyền đã giao cho Petrovietnam được thực hiện đầy đủ, thống nhất, không phát sinh thêm thủ tục hành chính ngoài quy định của luật.

Làm rõ vai trò của Petrovietnam, mở rộng phạm vi điều chỉnh

ĐBQH Châu Văn Minh cũng đề nghị phân định rõ tư cách pháp lý của Petrovietnam trong dự thảo luật.

Theo đại biểu, Petrovietnam đồng thời thực hiện hai nhóm chức năng khác nhau: vừa là doanh nghiệp tham gia đầu tư, thực hiện hợp đồng dầu khí; vừa là tổ chức được Nhà nước giao thực hiện một số nhiệm vụ quản lý hoạt động dầu khí. Hai nhóm chức năng này có bản chất pháp lý khác nhau, vì vậy cần được quy định rõ để tránh cách hiểu khác nhau khi áp dụng, nhất là khi phát sinh tranh chấp hoặc hoạt động thanh tra, kiểm tra.

Việc làm rõ ranh giới giữa các quyết định của Petrovietnam với tư cách doanh nghiệp và các quyết định thực hiện theo nhiệm vụ Nhà nước giao sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của luật, tạo thuận lợi cho quá trình triển khai các hoạt động dầu khí và hạn chế tranh chấp.

Về quan điểm xây dựng luật, ĐBQH Châu Văn Minh nhận định dự thảo vẫn thiên về tư duy quản lý hoạt động dầu khí, trong khi bối cảnh hiện nay đòi hỏi chuyển sang tư duy phát triển tài nguyên quốc gia và thu hút đầu tư. Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc Nhà nước bảo đảm môi trường đầu tư ổn định, minh bạch, có khả năng cạnh tranh quốc tế; khuyến khích đổi mới công nghệ và chia sẻ hợp lý rủi ro trong hoạt động dầu khí.

Đối với phạm vi điều chỉnh, mặc dù dự thảo đã mở rộng hơn so với Luật Dầu khí năm 2022 nhưng vẫn chủ yếu tập trung vào dầu và khí. Trong khi đó, xu hướng quốc tế hiện nay là quản lý tổng hợp các nguồn tài nguyên năng lượng trong lòng đất như hydro tự nhiên, địa nhiệt, khí hiếm như heli và hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon (CCS).

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định cho phép hoạt động điều tra cơ bản dầu khí được kết hợp điều tra các nguồn tài nguyên năng lượng khác dưới bề mặt hoặc trong lòng đất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng dữ liệu và hạ tầng điều tra, đồng thời tránh phải sửa luật khi Việt Nam triển khai các chương trình về hydro tự nhiên hoặc CCS trong tương lai.

Bổ sung quy định về AI, dữ liệu số và cơ chế sandbox

Đánh giá Chương II về điều tra cơ bản dầu khí được xây dựng khá đầy đủ, ĐBQH Châu Văn Minh cho rằng, khái niệm điều tra cơ bản cần được mở rộng để phù hợp với sự phát triển của khoa học và công nghệ.

Theo đại biểu, điều tra cơ bản hiện nay không chỉ bao gồm địa chất, địa chấn hay khoan thông số mà còn có trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu địa chất - địa chấn, dữ liệu vệ tinh, điện toán hiệu năng cao và mô hình hóa địa chất. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định Nhà nước khuyến khích ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và mô hình hóa địa chất trong điều tra cơ bản dầu khí.

Đối với dữ liệu dầu khí, đại biểu cho rằng đây là tài sản chiến lược quốc gia, trong khi dự thảo mới coi là dữ liệu của đối tượng quản lý. Do đó, cần bổ sung các quy định về cơ sở dữ liệu số, chia sẻ dữ liệu, dữ liệu mở sau thời gian bảo mật và tiêu chuẩn số hóa.

Bên cạnh đó, ĐBQH Châu Văn Minh đề nghị bổ sung quy định khuyến khích thử nghiệm công nghệ mới trong hoạt động dầu khí thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nhất là đối với trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, robot, tự động hóa, công nghệ khoan tiên tiến, công nghệ gia tăng hệ số thu hồi và công nghệ giảm phát thải.

Liên hệ với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu cho biết các quy định hiện chủ yếu áp dụng cho hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, chưa áp dụng đối với thử nghiệm khoa học.

Nếu có thêm cơ chế cho phép thử nghiệm khoa học sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ trong thực tiễn.