Tết – thời khắc mở đầu vận khí cả năm

Theo quan niệm Á Đông, Tết Nguyên đán không đơn thuần là một kỳ nghỉ lễ, mà là thời điểm “khai niên”, mở ra vận khí mới cho cả năm. Người Việt tin rằng mọi hành động, lời nói, thậm chí suy nghĩ trong những ngày đầu năm đều có ảnh hưởng đến may rủi, tài lộc và sự hanh thông của 12 tháng phía trước.

Chính vì vậy, Tết gắn liền với hàng loạt tập tục kiêng kỵ: kiêng cãi vã, kiêng làm vỡ đồ đạc, kiêng nói điều xui xẻo, kiêng quét nhà trong ngày mùng Một… Trong đó, việc vay mượn tiền bạc được xem là một điều “không lành”, bởi nó trực tiếp liên quan đến tài chính – yếu tố tượng trưng cho sự sung túc và ổn định của cả năm.

Trong suy nghĩ dân gian, việc kiêng vay tiền đầu năm mới là vì vay tiền đồng nghĩa với việc bản thân đang thiếu thốn, không đủ khả năng tự xoay xở. Nếu điều này xảy ra ngay những ngày đầu năm, người ta lo ngại đó là dấu hiệu cho một năm tài chính khó khăn, túng thiếu kéo dài.

Người xưa có câu: “Đầu xuôi thì đuôi lọt”. Một khởi đầu không trọn vẹn về tiền bạc bị cho là sẽ dẫn đến chuỗi bất lợi về sau. Vì thế, nhiều gia đình cố gắng thu xếp chi tiêu từ trước Tết, thanh toán nợ nần cũ, tránh để chuyện vay mượn phát sinh sau giao thừa.

Kiêng vay tiền đầu năm mới vì không chỉ người đi vay lo ngại, mà cả người cho vay cũng thường né tránh. Bởi theo quan niệm truyền thống, cho vay tiền đầu năm giống như “đưa tài lộc của mình ra ngoài”, khiến tiền bạc trong năm mới khó tụ lại, dễ hao hụt.

Tâm lý “nợ nần” đi ngược tinh thần ngày Tết

Tết Nguyên đán là thời điểm của đoàn viên, vui vẻ và khởi đầu mới. Trong không khí ấy, khái niệm nợ nần bị xem là nặng nề, mang theo áp lực và lo toan, không phù hợp với tinh thần hân hoan của ngày xuân.

Kiêng vay tiền đầu năm mới là vì vay tiền vào thời điểm này khiến cả người vay lẫn người cho vay đều rơi vào trạng thái khó xử. Người vay thì canh cánh chuyện trả nợ, người cho vay lại bận tâm về khả năng thu hồi tiền. Điều này được cho là làm “vẩn đục” không khí Tết, vốn cần sự nhẹ nhõm và an yên.

Bởi vậy, nhiều gia đình lựa chọn cách giải quyết các vấn đề tài chính từ trước Tết, để bước sang năm mới với tâm thế thanh thản, không vướng bận.

Gốc rễ từ xã hội nông nghiệp truyền thống

Tập tục kiêng vay mượn đầu năm cũng phản ánh đặc điểm của xã hội nông nghiệp xưa. Trong bối cảnh sản xuất phụ thuộc nhiều vào mùa vụ, thời tiết và thiên nhiên, người nông dân luôn coi trọng sự khởi đầu.

Đầu năm là lúc cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Nếu ngay từ đầu đã phải vay mượn, điều đó bị xem là điềm báo cho một năm canh tác không thuận lợi, làm ăn thất bát.

Ngoài ra, trong xã hội làng quê, quan hệ vay mượn thường gắn với uy tín cá nhân. Vay tiền đầu năm dễ bị nhìn nhận là dấu hiệu của sự thiếu chuẩn bị, kém xoay xở, từ đó ảnh hưởng đến vị thế của một gia đình trong cộng đồng.

Kiêng vay tiền đầu năm mới nhưng không cứng nhắc

Dù mang ý nghĩa tâm linh và văn hóa sâu sắc, việc kiêng vay tiền đầu năm không phải lúc nào cũng được áp dụng một cách tuyệt đối. Trong thực tế, nếu rơi vào hoàn cảnh cấp bách như ốm đau, tai nạn hay việc hệ trọng, người Việt vẫn sẵn sàng giúp đỡ nhau, bất kể thời điểm nào trong năm.

Nhiều người cũng có cách “hóa giải” bằng việc coi khoản tiền đầu năm là cho – nhận lấy may, không đặt nặng chuyện vay trả. Một số khác chọn lì xì hoặc biếu tiền với ý nghĩa chúc phúc, tránh dùng từ “vay mượn” để không tạo cảm giác xui rủi.

Điều này cho thấy, tập tục kiêng kỵ không nhằm ràng buộc hay gây khó khăn, mà chủ yếu mang tính nhắc nhở con người sống có kế hoạch, chuẩn bị chu đáo và giữ gìn hòa khí trong những ngày đầu xuân.

Không chỉ là tiền bạc, mà là niềm tin

Hơn cả một tập tục, kiêng vay tiền đầu năm mới là biểu hiện của niềm tin vào sự khởi đầu tốt đẹp. Dù đúng hay sai dưới góc nhìn khoa học, niềm tin ấy đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa, giúp con người sống cẩn trọng hơn với tiền bạc và trân trọng những ngày đầu năm mới.

Trong dòng chảy của thời gian, khi nhiều phong tục dần phai nhạt, việc người Việt vẫn giữ thói quen tránh vay mượn đầu năm cho thấy sức sống bền bỉ của những giá trị tinh thần gắn liền với Tết – thời khắc thiêng liêng nhất trong năm.