Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 và Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 không chỉ là những mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh giành độc lập, thống nhất của Việt Nam, mà còn là hai sự kiện đã làm thay đổi cục diện chính trị ở khu vực cũng như toàn thế giới. Ở cả hai thời điểm, vai trò quyết định của Quân đội Nhân dân Việt Nam - về chiến lược, tổ chức, tinh thần và nghệ thuật tác chiến - là nhân tố then chốt dẫn tới thắng lợi, tạo nên những hệ quả lịch sử sâu rộng

Điện Biên Phủ 1954 bước ngoặt chấm dứt chủ nghĩa thực dân kiểu cũ

Sự kiện đầu tiên, Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, được lịch sử thế giới ghi nhận như dấu mốc kết thúc sự hiện diện thực dân Pháp ở Đông Dương, mở đầu cho sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ trên toàn cầu. Sau nhiều năm kháng chiến, Quân đội Nhân dân Việt Nam, dưới sự chỉ huy sáng suốt của Đảng, đã biến Điện Biên Phủ từ một “pháo đài không thể công phá” trở thành một cái bẫy chiến lược dành của đối phương. Nghệ thuật tác chiến của Quân đội Nhân dân Việt Nam thể hiện ở sự kết hợp chặt chẽ giữa binh lực, pháo binh, công binh và hậu cần; ở việc vận động, bố trí lực lượng và phương tiện vượt núi, đưa pháo vào các sườn đồi để khống chế sân bay; ở khả năng tổ chức khép kín vòng vây và tiến hành những trận đánh quyết định. Hơn hết, những người chiến sĩ Bộ đội Cụ Hồ đã thể hiện tinh thần kiên trì, sáng tạo và ý chí hy sinh vì độc lập dân tộc - yếu tố làm nên sức mạnh vượt qua mọi nghịch cảnh của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Đồi A1, nơi diễn ra trận đánh ác liệt nhất trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh: Quốc Lê.

Về tác động quốc tế, Chiến dịch Điện Biên Phủ thúc đẩy tiến trình đàm phán dẫn tới Hiệp định Genève (1954) - đặt dấu chấm hết cho chế độ thực dân Pháp tại Đông Dương, mở đường cho phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á và châu Phi. Thắng lợi này làm lung lay niềm tin của các cường quốc thực dân về sự cai trị vĩnh viễn trên các mảnh đất thuộc địa, đồng thời đưa thế giới bước vào một giai đoạn mới của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân.

Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975, đỉnh cao giải phóng, thống nhất đất nước

21 năm sau, Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 tạo nên một cột mốc trọng đại mới trong lịch sử Việt Nam và thế giới. Khác với chiến thắng năm 1954 về quy mô và bối cảnh, sự kiện diễn ra cuối mùa xuân năm 1975 mang tính quyết định trong việc kết thúc cuộc chiến chống đế quốc Mỹ, thống nhất đất nước. Trong sự kiện này, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã tiến hành một chiến dịch tổng hợp, nhanh, mạnh và chính xác, kết hợp tác chiến quy ước với chiến tranh cách mạng; huy động binh lực, xe tăng, pháo binh, không quân phối hợp hành động; đồng thời tiến hành mạnh mẽ công tác tuyên truyền, chính trị làm tan vỡ ý chí chiến đấu của đối phương. Sự nhạy bén trong chỉ huy, khả năng điều động lực lượng cơ động, phối hợp liên quân binh chủng và sự chuẩn bị hậu cần chu đáo đã tạo điều kiện cho những mũi tiến công xung kích xuyên thẳng vào thủ phủ của chế độ Sài Gòn. Chiến thắng này khẳng định tính đúng đắn của đường lối chiến lược, nghệ thuật quân sự và phương pháp đấu tranh dựa trên sức mạnh của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Dinh Độc Lập, nơi chứng kiến thời khắc quan trọng nhất của Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975. Ảnh: Quốc Lê.

Chiến thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 có ý nghĩa địa chính trị quốc tế to lớn: Chấm dứt sự can thiệp quân sự trực tiếp của Mỹ vào Việt Nam, làm thay đổi cán cân lực lượng trong khu vực Đông Nam Á và góp phần thúc đẩy xu hướng chấm dứt sự can thiệp quân sự của các cường quốc Phương Tây vào các nước thế giới thứ ba trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Trong cả hai thắng lợi vĩ đại của thế kỷ 20, vai trò của Quân đội Nhân dân Việt Nam không chỉ nằm ở khả năng tác chiến quân sự thuần túy mà còn biểu hiện ở tư duy chiến lược toàn diện: Kết hợp chính trị - quân sự - ngoại giao; dựa vào dân; phát huy sức mạnh toàn dân; đồng thời kiên định mục tiêu độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội. Quân đội đã trở thành lực lượng trung tâm dẫn dắt phong trào cách mạng, vừa là lực lượng đánh địch, vừa là lực lượng xây dựng hậu phương cách mạng, đảm bảo nguồn lực và ý chí cho những bước tiến quyết định. Kỷ luật, tổ chức và bản lĩnh chiến đấu của người chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam đã tạo nên lợi thế chiến trường áp đảo sức mạnh về vũ khí - khí tài và tài chính của các thế lực can thiệp.

Bên cạnh thành tựu quân sự, hai chiến thắng này còn có giá trị biểu tượng sâu sắc khi chứng minh rằng các dân tộc nhỏ bé, có tinh thần độc lập và chiến lược đúng đắn, có thể đánh bại các cường quốc có tiềm lực khổng lồ về quân sự – một thông điệp mạnh mẽ cho phong trào giải phóng dân tộc trên toàn cầu. Đồng thời, các sự kiện cũng đặt ra bài học cho công tác xây dựng lực lượng vũ trang: Cần kết hợp nghệ thuật quân sự hiện đại với tinh thần dân tộc và sức mạnh của quần chúng.

Có thể khẳng định, Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 và Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 là hai bước ngoặt lịch sử đã làm thay đổi cục diện không chỉ của dân tộc Việt Nam mà còn của khu vực và thế giới. Ở trung tâm của những thắng lợi đó là Quân đội Nhân dân Việt Nam - lực lượng đã thể hiện rõ nét năng lực chiến lược, ý chí quật cường và bản lĩnh cách mạng. Những dấu son lịch sử ấy không chỉ là niềm tự hào dân tộc, mà còn là di sản quý báu về nghệ thuật quân sự, bản lĩnh dân tộc và tinh thần tận hiến cho Tổ quốc, là ánh sáng tiếp tục soi đường cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới.