Trong vài năm trở lại đây, làm việc từ xa (remote work) đã trở thành một xu hướng phổ biến trong nhiều ngành nghề, đặc biệt là công nghệ thông tin, thiết kế, marketing hay dịch vụ sáng tạo. Nhiều doanh nghiệp sau đại dịch COVID-19 đã duy trì hình thức làm việc linh hoạt thay vì buộc nhân viên quay lại văn phòng hoàn toàn.

Làm việc tại nhà: Thu nhập tốt, tiết kiệm thời gian di chuyển

Theo khảo sát của PwC, khoảng 19% người lao động cho biết sẵn sàng làm việc hoàn toàn từ xa, trong khi 37% mong muốn làm việc từ xa ít nhất hai ngày mỗi tuần. Điều này cho thấy nhu cầu về mô hình làm việc linh hoạt đang ngày càng gia tăng trên toàn cầu.

Sau 17h30 chiều, khi các tuyến đường ở Hà Nội bắt đầu ken đặc xe cộ, nhiều người vội vã rời văn phòng để kịp về nhà trước giờ cao điểm. Những dòng xe máy nối dài trên các trục đường lớn như Trường Chinh, Nguyễn Trãi hay Giải Phóng đã trở thành hình ảnh quen thuộc của đời sống đô thị. Thế nhưng, trong một căn hộ nhỏ tại quận Cầu Giấy, anh N.M. Tuấn (28 tuổi) – họa sĩ thiết kế cho một công ty công nghệ game nước ngoài – vừa hoàn thành công việc và kết thúc cuộc họp online với đồng nghiệp. Anh cho biết mình bắt đầu làm việc từ xa từ năm 2022.

“Trước đây tôi phải đi làm từ 8h sáng, mất gần một tiếng di chuyển. Giờ chỉ cần bật máy tính là có thể bắt đầu làm việc. Thời gian tiết kiệm được tôi dùng để tập thể dục hoặc đọc sách,” anh nói.

Không chỉ tiết kiệm thời gian, thu nhập của anh Tuấn cũng cải thiện so với khi làm việc trong nước. Hiện anh nhận khoảng 2.000 USD mỗi tháng, mức thu nhập được xem là khá phổ biến đối với nhiều lập trình viên hoặc nhân sự công nghệ làm việc từ xa cho doanh nghiệp quốc tế.

“Thu nhập tốt, lại không mất tiền xăng xe, ăn trưa hay chi phí đi lại. Nhìn chung cuộc sống thoải mái hơn”, anh Tuấn chia sẻ.

Không chỉ trong lĩnh vực công nghệ, nhiều ngành nghề khác cũng đang chuyển sang mô hình làm việc linh hoạt. Chị Lê Thu Hà (31 tuổi), một trợ lý ngôn ngữ tự do, cho biết làm việc tại nhà giúp chị có nhiều thời gian chăm sóc con nhỏ.

“Trước đây tôi làm ở công ty truyền thông, ngày nào cũng phải đi sớm về muộn. Từ khi chuyển sang làm freelance cho các khách hàng nước ngoài, tôi chủ động được thời gian hơn. Buổi sáng làm việc khi con đi học, buổi chiều có thể đón con sớm hoặc đưa con đi chơi,” chị kể.

Bên cạnh đó, nhiều người cũng tiết kiệm được thời gian và chi phí do không phải di chuyển đến văn phòng mỗi ngày.

Một lợi ích dễ thấy khác là giảm áp lực giao thông đô thị. Anh Tuấn nhớ lại thời còn làm việc tại văn phòng: “Có hôm tắc đường hơn một tiếng mới về tới nhà. Lúc đó rất mệt, về nhà chỉ muốn ngủ.”

Việc không phải di chuyển hằng ngày giúp nhiều người tiết kiệm năng lượng, đồng thời thay đổi thói quen đi lại trong giờ cao điểm.

Chị Hà cho biết trước đây mỗi ngày chị mất gần 40 phút di chuyển chưa kể thời gian chờ thang máy hay gửi xe. “Giờ tôi chỉ cần vài bước từ phòng ngủ sang bàn làm việc,” chị nói.

Ngoài ra, nhiều báo cáo thị trường lao động cho thấy khoảng 25–30% ngày làm việc tại Mỹ hiện diễn ra tại nhà, cao hơn nhiều so với thời kỳ trước đại dịch. Điều này cho thấy làm việc từ xa đang dần trở thành một phần ổn định của thị trường lao động hiện đại.

Thậm chí, với thế hệ lao động trẻ, sự linh hoạt đôi khi còn quan trọng hơn thu nhập. Một khảo sát của LinkedIn cho thấy gần 40% lao động Gen Z và Gen Y sẵn sàng giảm lương để đổi lấy mô hình làm việc linh hoạt hoặc từ xa.

Cô đơn và thiếu kết nối – mặt trái của công việc “remote”

Dù mang lại nhiều lợi ích, làm việc từ xa không phải lúc nào cũng đem lại cảm giác thoải mái như nhiều người nghĩ. Sau hai năm làm việc remote, anh Tuấn cho biết bắt đầu cảm thấy thiếu sự tương tác với đồng nghiệp.

“Cả ngày chỉ nói chuyện qua Slack hoặc Zoom. Không có những cuộc trò chuyện ngẫu nhiên ở văn phòng,” anh nói. “Đôi khi thấy khá cô lập”.

Chị Hà cũng thừa nhận đôi khi cảm thấy “lạc nhịp” với bạn bè. “Bạn bè tôi hầu hết làm văn phòng nên giờ giấc sinh hoạt khác nhau. Họ bận cả ngày, còn tôi thì làm theo dự án. Nhiều khi muốn rủ đi cà phê cũng khó,” chị nói.

Theo các chuyên gia, việc thiếu tương tác trực tiếp khiến quá trình xây dựng mối quan hệ, lòng tin và sự gắn kết giữa đồng nghiệp trở nên khó khăn hơn, bởi môi trường trực tuyến thiếu các tín hiệu giao tiếp phi ngôn ngữ như ánh mắt, cử chỉ hay cảm xúc.

Bên cạnh đó, làm việc từ xa cũng dễ khiến một số người rơi vào trạng thái sống khép kín.

Anh Tuấn cho biết có những tuần anh gần như không ra khỏi nhà. “Nếu không tự ép mình ra ngoài, rất dễ rơi vào trạng thái sống khép kín,” anh nói.

Không ít người làm việc từ xa cũng gặp khó khăn khi chia sẻ áp lực công việc. “Ở văn phòng, khi stress có thể nói chuyện với đồng nghiệp. Còn khi làm remote, nhiều lúc chỉ biết tự chịu”, anh Tuấn chia sẻ.

Dù tồn tại nhiều thách thức, mô hình làm việc từ xa vẫn được dự đoán tiếp tục phát triển trong thời gian tới. Nhiều doanh nghiệp đang chuyển sang mô hình hybrid – kết hợp giữa làm việc tại nhà và tại văn phòng – nhằm tận dụng lợi ích của cả hai hình thức.

Với anh Tuấn, làm việc từ xa vẫn là lựa chọn phù hợp, nhưng anh cũng đang tìm cách cân bằng cuộc sống. “Tôi cố gắng ra ngoài nhiều hơn, đi tập gym hoặc làm việc ở quán cà phê vài ngày trong tuần,” anh nói.

Còn chị Hà duy trì thói quen gặp gỡ bạn bè vào cuối tuần. “Làm remote rất tiện, nhưng nếu không chủ động kết nối với mọi người thì dễ cảm thấy cô đơn,” chị chia sẻ.