Tục lệ nhà đám Việt Nam được lý giải qua câu chuyện này

Có một số nghi thức trong đám tang của người Việt bắt nguồn từ câu chuyện cổ xưa mà ít người biết đến.

Ngày xưa, có vợ chồng nhà phú hộ nọ sinh được năm người con gái. Nhà giàu nhưng lại không con trai, nên bao nhiêu tình thương họ đều dồn vào những cô con gái. Lần lượt năm cô lớn lên, ai nấy đều lập gia đình và đi ở riêng…
Vì các cô đều lấy chồng xa, nên hai ông bà phú hộ cảm thấy nhớ con quá. Một hôm bà bảo chồng:
– Sắp tới, ông chịu khó trông nhà cửa cho tôi đi thăm chúng một lượt, sau đó tôi lại về trông để ông đi…
– Phải đó – ông đáp – nhưng bà phải đi nhanh nhanh lên mới được, đừng bắt tôi phải đợi lâu!
– Không được đâu, tôi tính ở lại với các con đứa nào ít nhất cũng một tháng, năm đứa vị chi là năm tháng, còn đi đường tổng cộng độ vài ba chục ngày, như vậy cũng mất ngót nửa năm rồi ông ạ!
– Thôi được, thế thì bà nó đi đi, bà nhớ đừng để cho đứa nào quấn quýt quá rồi ăn dầm nằm dề ở đó làm cho tôi mòn mỏi trông chờ.
Rồi người vợ cùng con hầu ra đi. Nhưng chỉ được đôi ba tháng đã thấy bà trở về, vẻ mặt buồn xo. Thấy thế, ông liền hỏi dồn:
 
– Hà cớ làm sao mà bà về nhanh như vậy? Có gặp điều gì khó khăn dọc đường hay không mà vẻ mặt bà không được vui?
Bà phú hộ đáp:
– Chẳng có gì hết, tôi vẫn bình yên, chúng nó đều mạnh khỏe cả. Tôi về sớm là vì tôi muốn ông khỏi lo lắng ngóng trông. Nếu nhớ các con, ông cứ đi một lần cho biết.
Thấy vợ nói úp úp mở mở, ông phú hộ chẳng hiểu gì nên cuối cùng cũng sắm sửa hành lý ra đi. Ông ghé nhà người con gái thứ nhất. Chàng rể tiếp đón khá niềm nở làm ông hài lòng, nhưng con gái ông lại không được như thế, cô cả chỉ chuyện trò giả lả được đôi câu với cha rồi quay vào mải mê với công việc của mình.
Đến khi chồng cô ra đồng trông coi thợ cày cấy, thì con gái ông lúi húi lo việc bếp núc, cha con chẳng có dịp chuyện trò.
Mãi đến gần trưa, ông cảm thấy bụng đói cồn cào, định bảo nó dọn cho mình ăn trước như hồi còn ở nhà, nhưng rồi lại nghĩ thầm: “Để xem nó đối đãi với cha nó ra sao cho biết!”. Ông thấy con gái chờ chồng về mới dọn cơm ra. Chàng rể của ông lúc ấy tuy đã về rồi mà vẫn còn bận một số công việc nên ông phải đợi tiếp. Đến khi thấy quá trưa, con gái ông mới gọi chồng:
– Mình ơi, hãy để đó vào ăn cơm đi, cho ông già ăn với!
Nghe con gái nói thế, ông cảm thấy không được vui. Chiều hôm ấy và liên tiếp những ngày sau cũng vậy. Ông nghiệm ra rằng con gái ông chỉ lo chăm sóc cho chồng nó chứ không phải cho ông: “Thì ra bây giờ nó coi cha nó chẳng ra cái quái gì. Nếu chồng nó không ăn thì có lẽ mình cũng phải ngồi nhịn đói”. Ở chơi được ít ngày, thấy con gái không được vồn vã đằm thắm như xưa, ông liền từ giã vợ chồng nó mà đi đến nhà đứa khác xem sao.
Lần này vừa đi ông vừa lẩm bẩm: “Chắc thế nào những đứa sau cũng phải khác chứ, chẳng lẽ đứa nào cũng như vậy cả sao? Vợ chồng ta trông cậy chúng nó rồi đây sẽ chia nhau về phụng dưỡng một khi bố mẹ tuổi già kia mà!”
Nhưng khi đến nơi, ông thấy đứa thứ hai cũng chẳng khác gì đứa đầu. Nghe bố đến thăm cũng tiếp đãi gọi là cho tròn bổn phận rồi lại loay hoay vào công việc nhà chồng, bỏ mặc ông chẳng chút quan tâm.
Lần lượt ông đi thăm đủ cả năm cô con gái yêu quý nhưng chẳng đứa nào là không say mê với công việc và gia đình riêng của mình. Chẳng đứa nào quan tâm chăm sóc đến ông như lúc còn ở nhà. Sau cùng, ông chép miệng:
– Vậy là con gái một khi bước về nhà chồng thì chẳng còn là con mình nữa. Nó xem chồng trọng hơn bố mẹ nó nhiều.Nghĩ vậy nên ông quả quyết trở về. Ông tính lại thời gian thăm con cả đi lẫn về còn ngắn hơn cả chuyến đi chơi lần trước của bà.
Khi về, ông gọi vợ lại bàn rằng:
– Thế là mấy đứa con gái có cũng như không, chẳng hy vọng gì vào chúng nó đỡ đần mình tuổi già nữa rồi. Bây giờ bà để tôi đi kiếm một đứa con nuôi đặng mai sau nó săn sóc chúng mình lúc mắt lòa chân chậm. Bà nó nghĩ sao? Bà vợ phú hộ trả lời:
ve troi
– Thôi ông ạ! Đừng có đi mà mất công lại nhọc xác. Con đẻ rứt ruột ra mà chúng không đoái không hoài thì con nuôi có làm được gì ? Phú ông liền bảo:
– Trên đời này có kẻ tốt người xấu, đâu phải ai cũng như ai, bà đừng ngại.
– Được rồi, ông cứ đi đi, cố tìm một đứa con ngoan phụng dưỡng, mọi việc ở nhà mặc tôi lo liệu.
Phú hộ bèn đóng vai một ông già nghèo khó rồi ra đi từ làng này đến làng khác, đến đâu ông cũng rao:
– Ai mua cha không? Có ai mua cha thì ra mà mua! Mua ta về làm cha chỉ mất năm quan tiền thôi… Mọi người nghe ông già rao như vậy thì tưởng ông điên. Có người còn vui miệng nói :
– Mua lão ấy để về nhà mà hầu ư? và để rồi đây lão ta trăm tuổi qua đời có được đồng nào còn phải lo tống táng nữa sao? Thà là nuôi một người đầy tớ còn hơn.Tuy có phải nghe rất nhiều lời mỉa mai cười cợt, phú ông vẫn không nản chí, vẫn đi hết xóm này đến ấp kia, miệng rao không ngớt:
– Có ai mua cha không! Có ai mua cha không này?
Hai ngày sau, vợ chồng anh nông phu trao tiền cho ông, mời ông vào nhà, lại xưng hô “cha cha, con con” rất thân tình. Phú hộ thấy mái tóc dài của cô con gái nuôi bấy giờ biến đi đâu mất liền hỏi chồng cô ta:
– Này con ơi, tại sao mái tóc của vợ con lại cắt cụt đi như vậy ?Anh chồng tần ngần đáp:
– Chẳng giấu gì cha, nhà con quá nghèo không đủ tiền mua, mà nếu không mua thì biết có dịp nào tốt hơn. Vì vậy, vợ con phải cắt tóc đi bán mới có đủ số tiền năm quan đó.
Từ ngày có người cha nuôi, hai vợ chồng nông phu tỏ ra rất niềm nở họ đối đãi, chăm sóc ông hết mực chu toàn và hiếu kính. Phú ông thì vẫn không cho hai vợ chồng đứa con nuôi biết gốc tích quê quán thật của mình, hằng ngày vẫn cứ ăn no ngủ kỹ, đôi lúc lại kêu váng đầu mỏi lưng, bắt họ phải chăm nom hoặc tìm thầy chạy thuốc.
Hai vợ chồng phải cố gắng làm thêm để nuôi cha, có bữa phải nhịn đói để nhường cơm cho ông già. Tình cảnh như vậy kéo dài chừng nửa năm, nợ nần của họ chồng chất quá nhiều mà trong nhà gạo tiền đã kiệt. Tuy vậy, họ vẫn không hề lộ vẻ mỏi mệt, cố làm vui lòng cha già.
Một hôm, hai vợ chồng ngủ dậy đã thấy người cha nuôi khăn gói chỉnh tề, ông bảo họ:
– Các con hãy đốt cái nhà này rồi đi theo ta!
Đi theo ông già, họ thấy ông ban ngày lần hồi xin ăn, tối tối lại vào nhà người ta mà xin ngủ nhờ, họ vẫn vâng lời, không chút phân vân.
Ba người đi xin ăn như thế được năm ngày, cuối cùng thì đến trước một ngôi nhà ngói tường vôi hết sức khang trang to đẹp, ông mới vui vẻ bảo họ:
– Các con ơi, đã đến nhà ta rồi! Bà phú hộ bước ra cổng đón cả ba người vào, ông tươi cười bảo vợ:
– Bà nó này, đây mới thật là con của chúng ta đấy!
Bấy giờ vợ chồng anh nông phu mới ngớ người ra, biết được cha mẹ nuôi của mình vốn thuộc hàng cự phú. Phú hộ bảo vợ chồng anh nông phu lấy theo họ của mình, kể từ đó cả gia đình chung sống bên nhau vô cùng sung sướng và hạnh phúc.
Ít lâu sau, phú hộ lâm bệnh nặng. Biết mình sắp gần đất xa trời, ông bèn làm tờ di chúc để lại hết gia tài cho vợ chồng người con nuôi, đoạn ông gọi vợ đến trăn trối rằng:
– Sau khi tôi chết, bà nhớ đừng cho năm đứa con gái biết tin đấy! Ông nói tiếp:
– Nếu chúng nó có nghe ai mách mà về đây, chưa biết chừng tôi sẽ “bứt néo” trỗi dậy cho mà coi.
Về việc để tang thì đối với đứa con trai nuôi hãy coi nó cũng như con ruột, cứ theo cổ tục: cắt tóc, đội mũ, quấn rơm trên đầu và đứng chống gậy bên linh cữu để chứng tỏ mình chịu cực chịu khổ với cha là được. Nhưng đối với đứa con dâu thì bà bảo nó khỏi cắt tóc, vì tôi chưa bao giờ quên được cái việc nó đã bán đi mái tóc dài của nó để mua cha, vậy thì nó chỉ cần đội khăn tang là đủ.
Mặc dù tỏ vẻ chiều theo ý chồng, nhưng khi khâm liệm cho ông phú hộ xong, bà phú hộ vì nặng lòng nên cũng cho người lén báo tin cho năm đứa con gái biết. Khi chúng về, bà đón ở cổng, thuật lại lời trăn trối của người cha cho chúng nghe và bảo chúng đừng có vào nhà, kẻo có sự chẳng lành.
Năm đứa con gái hối hận lắm, nhưng việc đã rồi biết làm sao? Khi đưa linh cữu cha, chúng đòi đi đưa cho bằng được. Khuyên can con mãi không xong, cuối cùng bà buộc lòng phải xé cho chúng ngoài khăn tang ra còn thêm mỗi đứa một vuông vải cho chúng che mặt lại để mong linh hồn bố chúng khỏi biết.
Ngoài ra, người Việt còn một số nghi thức khác trong đám tang như: lập bàn thờ vong, khâm liệm, phục hồn, phát tang, phúng viếng, quay cữu...
Theo Hạnh Lê/Khoevadep

>> xem thêm

Bình luận(0)