Chúng ta biết rằng mặc dù nhìn bề ngoài cá voi giống như một loài cá, có thân hình thuôn dài, các vây linh hoạt và lớp mỡ dày, nhưng cá voi không phải là cá mà là một loài động vật có vú sử dụng phổi thay vì mang thở, đó là lý do tại sao cá voi thường xuất hiện ở bề mặt nước.

Vậy trong trường hợp đó, cá voi ngủ ở biển như thế nào? Hôm nay chúng ta cùng xem xét vấn đề này nhé.

Nghiên cứu của các chuyên gia đã phát hiện ra rằng cá voi đã quay trở lại đại dương cách đây 55 triệu năm. Trong quá trình tiến hóa lâu dài, "mũi" cơ quan hô hấp của cá voi đã phát triển từ mặt đến đỉnh đầu, cái mà ngày nay chúng ta gọi là "khí khổng", " khí khổng" nó thường đóng, và chỉ mở ra khi trồi lên mặt nước, thổi khí thải ra ngoài và hít thở không khí trong lành. Cách thở này về cơ bản không khác gì cách thở của các loài động vật có vú trên cạn. Hiện tượng cá voi "phun nước" thực chất không phải là nước mà là những giọt nước ngưng tụ sau khi khí ấm trong cơ thể cá voi bị nguội đi. Ngoài việc thay đổi kiểu thở, cá voi còn phát triển một "phép thuật nín thở".

Người ta hiểu rằng cá voi có thể ở dưới nước trong thời gian dài theo từng nhịp thở. Ví dụ, cá nhà táng có thể ở dưới nước 2 giờ chỉ với một lần thở, điều này khác xa so với tưởng tượng của con người, thời gian lâu nhất con người nín thở dưới nước chỉ là 19 phút. Sở dĩ cá voi có thể giữ được lâu như vậy là do nồng độ hemoglobin và myoglobin trong cơ thể cá voi cao hơn người rất nhiều. Con người chỉ có thể sử dụng 25% lượng oxy hít vào phổi cho mỗi lần thở, trong khi cá voi có thể sử dụng 90% lượng oxy.

Cá nhà táng.

Vậy, có phải con cá voi hít thở và ngủ trong hai giờ?

Không phải như vậy. Trong quá trình nuôi cá voi và cá heo, con người từ lâu đã phát hiện ra chế độ ngủ của cá voi, một là nổi theo phương thẳng đứng hoặc nằm ngang gần mặt nước, hai là tiếp tục bơi chậm trong nước với sự hỗ trợ của bạn đồng hành. Ví dụ, cá nhà táng nằm thẳng đứng gần mặt biển, giống như một khúc gỗ khổng lồ, và tàu bè đi qua chúng hoàn toàn không thu hút được cá nhà táng. Hơn nữa, cá nhà táng chỉ ngủ 7% thời gian trong ngày, tức là ít hơn hai giờ.

Ngược lại, cá heo cá heo mũi chai ngủ 33% thời gian trong ngày, gần giống với giấc ngủ của con người. Để có được giấc ngủ dài như vậy, cá heo đã “phát minh” ra một cách ngủ kỳ diệu, đó là một nửa bộ não đi vào giấc ngủ, trong khi nửa bộ não còn lại vẫn thức.

Thật bất ngờ, cá heo đã dễ dàng đạt được khả năng sử dụng một trí não và hai công dụng mà con người đang phấn đấu. Các nhà khoa học gọi đó là giấc ngủ toàn sóng đơn hình bán cầu. Nó cho phép cá heo tỉnh táo khi đang ngủ sâu và trồi lên mặt nước để tự thở. Dấu hiệu nhận biết cá heo bước vào kiểu ngủ này là một mắt mở và mắt kia nhắm lại.

Nhiều loài chim mà chúng ta quen thuộc, chẳng hạn như chim sẻ, cũng có đặc điểm này. Thật khó tin khi chim họ yến thậm chí có thể vừa ngủ vừa bay, vừa ngủ trên bầu trời trong những chuyến bay dài. 

Kết quả cũng cho thấy các phiên bản "cũ" của chatbot, giống như bệnh nhân lớn tuổi, có xu hướng hoạt động kém hơn trong các bài kiểm tra. Các tác giả cho biết những phát hiện này "thách thức giả định rằng trí tuệ nhân tạo sẽ sớm thay thế bác sĩ con người".

Những tiến bộ vượt bậc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đã dẫn đến một loạt suy đoán vừa phấn khích vừa lo sợ về việc liệu chatbot có thể vượt qua được bác sĩ con người hay không.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có khả năng đáng kinh ngạc trong nhiều nhiệm vụ chẩn đoán y khoa, nhưng khả năng chúng dễ bị suy giảm do con người như suy giảm nhận thức vẫn chưa được kiểm tra.

Để lấp đầy khoảng trống kiến thức này, các nhà nghiên cứu đã đánh giá khả năng nhận thức của các LLM hàng đầu, có sẵn công khai như ChatGPT phiên bản 4 và 4o (do OpenAI phát triển), Claude 3.5 "Sonnet" (do Anthropic phát triển) và Gemini phiên bản 1 và 1.5 (do Alphabet phát triển). Họ tiến hành bằng cách sử dụng bài kiểm tra Đánh giá nhận thức Montreal (MoCA).

Bài kiểm tra MoCA được sử dụng rộng rãi để phát hiện suy giảm nhận thức và các dấu hiệu sớm của chứng mất trí hoặc Alzheimer, thường ở người lớn tuổi. 

Thông qua một số nhiệm vụ và câu hỏi ngắn, bài kiểm tra này đánh giá các khả năng bao gồm sự chú ý, trí nhớ, ngôn ngữ, kỹ năng thị giác không gian và chức năng điều hành. Điểm tối đa là 30 điểm, với điểm từ 26 trở lên thường được coi là bình thường.

Hướng dẫn dành cho LLM cho mỗi nhiệm vụ đều giống như hướng dẫn dành cho bệnh nhân. Việc chấm điểm tuân theo hướng dẫn chính thức và được đánh giá bởi một bác sĩ thần kinh đang hành nghề.

ChatGPT 4o đạt điểm cao nhất trong bài kiểm tra MoCA (26/30), tiếp theo là ChatGPT 4 và Claude (25/30), trong khi Gemini 1.0 đạt điểm thấp nhất (16/30).

Tất cả các chatbot đều cho thấy hiệu suất kém trong các kỹ năng thị giác không gian và nhiệm vụ điều hành, chẳng hạn như nhiệm vụ tạo dấu vết (nối các số và chữ cái được khoanh tròn theo thứ tự tăng dần) và bài kiểm tra vẽ đồng hồ (vẽ mặt đồng hồ hiển thị thời gian cụ thể). Mô hình Gemini đã thất bại trong nhiệm vụ nhớ lại bị trì hoãn (ghi nhớ chuỗi năm từ).

Hầu hết các nhiệm vụ khác, bao gồm đặt tên, chú ý, ngôn ngữ và trừu tượng hóa đều được tất cả các chatbot thực hiện tốt.

Nhưng trong các thử nghiệm thị giác không gian tiếp theo, chatbot không thể thể hiện sự đồng cảm hoặc diễn giải chính xác các cảnh thị giác phức tạp.

Chỉ có ChatGPT 4o thành công trong giai đoạn không nhất quán của thử nghiệm Stroop, sử dụng sự kết hợp của tên màu và màu phông chữ để đo mức độ nhiễu ảnh hưởng đến thời gian phản ứng.

Đây là những phát hiện quan sát và các tác giả thừa nhận sự khác biệt cơ bản giữa não người và các mô hình ngôn ngữ lớn.

Tuy nhiên, họ chỉ ra rằng sự thất bại đồng loạt của tất cả các mô hình ngôn ngữ lớn trong các nhiệm vụ đòi hỏi trừu tượng hóa trực quan và chức năng điều hành làm nổi bật một điểm yếu đáng kể có thể cản trở việc sử dụng chúng trong các bối cảnh lâm sàng.

Do đó, họ kết luận, "Các nhà thần kinh học không chỉ khó có thể bị thay thế bởi các mô hình ngôn ngữ lớn trong thời gian tới mà những phát hiện của chúng tôi còn cho thấy họ có thể sớm phải điều trị cho những bệnh nhân ảo mới - các mô hình trí tuệ nhân tạo biểu hiện suy giảm nhận thức".