Thời khắc giao thừa được coi là thiêng liêng nhất trong năm. Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, TS.KTS Vũ Thế Khanh, Tổng Giám đốc Liên hiệp ứng dụng UIA, cách hiểu và thực hành nghi lễ này cần được nhìn nhận đúng bản chất để không rơi vào cầu xin mê tín hay lệch khỏi giá trị văn hóa truyền thống.

Cúng giao thừa để tri ân, không phải “dâng 1 xin 10”

TS Vũ Thế Khanh cho hay, lễ cúng Giao thừa là sự thể hiện lòng tri ân, tức lòng biết ơn của gia chủ đối với các bậc thần linh và các bậc nhân linh tiền bối đã trợ duyên “mưa thuận gió hòa” cho trần gian trong việc mưu sinh.

Lễ cúng Giao thừa còn là sự trân trọng, đề cao tinh thần nhân ái, thủy chung, thương yêu đùm bọc và gắn bó giữa các thành viên trong gia đình người Việt. Lễ cúng cũng là dịp thể hiện tinh thần đổi mới, thay đổi những điều lỗi thời, lạc hậu, xua đi sự u ám, tối tăm để chuyển sang một vận hội mới tươi vui và tích cực hơn.

Đặc biệt, theo TS Vũ Thế Khanh, nghi lễ này đồng thời nhắc nhở mỗi người tin theo nhân quả, luôn làm điều thiện, lánh xa điều ác và ý thức rằng luôn có các chư thiên, long thần, hộ pháp giám sát mọi việc làm nơi trần gian.

“Cúng Giao thừa không phải nhằm mục đích “cầu xin” vụ lợi theo kiểu há miệng chờ sung, cống hiến ít mà đòi hưởng nhiều như “dâng 1 xin 10, thăng quan tiến chức, tiền vào như nước…” mà là thể hiện phong tục tập quán mang tính Nhân văn trong sáng của người Việt với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, TS Vũ Thế Khanh nhấn mạnh.

Về hình thức, TS Vũ Thế Khanh cho rằng, đã là lòng thành kính thì phải chọn nơi trang trọng, thanh tịnh nhất để làm nơi cúng tế. Về phương diện tâm linh, lễ vật cần thể hiện sự đẹp đẽ, thanh tịnh, chân tình, đó chính là sự quý kính, hiếu thuận, tri ân và Thiện Tâm để dâng lên các chư vị thiên thần hộ pháp của thế giới Tâm linh và tri ân gia tiên tiền tổ.

“Thực chất nghi thức cúng lễ chỉ là “giáo cụ trực quan” để thông qua đó, tín chủ bày tỏ tín ngưỡng của mình trong việc giao tiếp tâm linh”, TS Vũ Thế Khanh cho hay.

Khấn giao thừa thế nào để không lệ thuộc tín ngưỡng nước ngoài?

TS Vũ Thế Khanh cho hay nhiều người máy móc lấy bài khấn theo tín ngưỡng của Trung Quốc làm chuẩn mực mà không suy nghĩ rằng phải khấn mời các đấng Thần linh theo tín ngưỡng của dân tộc Việt mới là cốt lõi của văn hóa tín ngưỡng dân tộc.

“Chúng ta là công dân của một quốc gia độc lập, có truyền thống văn hóa riêng, cớ sao lại phải hệ lụy vào tín ngưỡng của người nước ngoài?”, TS Vũ Thế Khanh phân tích.

Theo ông, khi cúng tâm linh, người Việt cần kính bái thỉnh các chư vị thần linh hộ trì cho dân tộc Việt như Ngũ vị thần quan, Thành hoàng bản thổ, chư vị Táo Quân, Thổ thần Long Mạch, Thần linh Thổ địa của dân tộc Việt; kính bái thỉnh hùng thiêng sông núi, các vị tiền nhân đã có công dựng nước và giữ nước; kính bái thỉnh Hội đồng Tâm linh các Anh hùng liệt sỹ đã hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc; kính bái thỉnh chư vị chân linh thất tổ cửu huyền, gia tiên tiền tổ nội ngoại, hữu danh vô vị, hữu vị vô danh, Tổ Cô, Tổ Mãnh.

“Bài khấn phải thể hiện tính nhân văn, là sự tri ân, sự phát nguyện kế thừa truyền thống "uống nước nhớ nguồn", thương yêu chúng sinh muôn loài, không nên quá lệ thuộc vào cách khấn theo tín ngưỡng của người nước ngoài hoặc các lời khấn mang nặng tính cầu xin mê tín như trước đây mà quên đi cội nguồn dân tộc và phát nguyện kế thừa, phát huy nét đẹp nhân văn truyền thống”, TS Vũ Thế Khanh nhấn mạnh.

Trình tự khấn Giao thừa

TS Vũ Thế Khanh cho hay, nếu theo tôn giáo nào thì mở đầu sẽ kính thỉnh vị giáo chủ tôn giáo đó.

1. Nguyện hương (ngũ phần hương)

Hương Giới hương Định cùng hương Huệ, hương Giải thoát, Giải thoát tri kiến

Đài mây sáng rực trùm Pháp giới

Cúng dường Chư Phật khắp Mười phương

Nam mô Bồ Tát Hương cúng dường (3 lần)

2.Danh xưng:

Nam mô chư Phật, chư Thiên, chư Bồ Tát

Tín chủ chúng con tên là:……….cùng toàn thể gia quyến

Tại địa chỉ : …………

Kính bái thỉnh:

- Chư Phật, chư vị Bồ Tát hộ trì Chánh Pháp

- Chư vị thần linh độ trì cho dân tộc Việt Nam

- Ngũ vị thần quan thành hoàng bản thổ

- Chư vị Táo Quân, Thổ thần Long mạch,

- Chư vị Thần linh Thổ địa

- Chư vị Anh linh Hùng thiêng sông núi

- Chư vị tiền bối đã có công dựng nước và giữ nước

- Hội Đồng Tâm linh các Anh Hùng liệt sỹ đã hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc

- Các chư vị thánh linh hữu danh vô vị, hữu vị vô danh

- Các chư vị chân linh thất tổ cửu huyền, gia tiên tiền tổ nội ngoại, Tổ Cô, Tổ Mãnh, hương linh hữu danh vô vị, hữu vị vô danh ,...

Giờ phút giao thừa năm Ất Tỵ qua đi, năm Bính Ngọ vừa tới (hoặc cúng đầu năm mới), tín chủ chúng con thành tâm sắm sửa uy nghi, lễ bạc lòng thành (hương, đăng, trà, hoa quả, phạn thực…) kính dâng lên các chư vị chứng minh và hạnh hưởng,

Kính xin sự gia hộ độ trì cho quốc thái dân an, thế giới hòa bình, gia đình hạnh phúc, tâm từ bi rải khắp muôn loài, mọi sinh linh đều được bình đẳng trong tình thương yêu của đấng thiêng liêng.

TS Vũ Thế Khanh lưu ý, không nên cúng tiền giả, không cúng vàng bạc giả, không cúng đồ mã, không cúng quần áo mã. Nếu có điều kiện thì cúng tiền thật, đồ thật để thể hiện tâm chân thành của mình. Sau khi cúng xong, mang số tiền thật, đồ thật ấy đi làm từ thiện để tăng trưởng công đức cho đời này và đời sau).