Biển Đen là một biển nội địa lớn, nằm giữa Đông Nam châu Âu và Tiểu Á, thông ra Địa Trung Hải qua eo biển Bosporus và biển Marmara. 6 quốc gia có đường bờ biển giáp Biển Đen gồm Ukraine, Nga, Gruzia, Thổ Nhĩ Kỳ, Bulgaria và Romania. Với diện tích khoảng 422.000 km² và độ sâu tối đa hơn 2.200 m, Biển Đen giữ vai trò quan trọng trong giao thương, địa chính trị và lịch sử khu vực.

Tên gọi Biển Đen từ lâu khiến nhiều người lầm tưởng rằng màu nước nơi đây sẫm đen, u tối. Trên thực tế, nước Biển Đen không hề có màu đen, mà mang sắc xanh lam đậm, đôi khi pha xanh xám khi thời tiết xấu. Màu nước này đậm hơn nhiều vùng biển khác do độ mặn thấp và sự hiện diện của các loài tảo có sắc tố sẫm màu phát triển ở tầng mặt.

Nhiều yếu tố tự nhiên khiến màu nước Biển Đen trông sẫm hơn bình thường: lượng nước ngọt lớn từ các con sông như Danube làm giảm độ mặn; sinh vật phù du và tảo tối màu hấp thụ ánh sáng mạnh; cùng với điều kiện khí hậu nhiều sương mù, mây thấp và bão mùa đông. Trong những ngày thời tiết xấu, mặt biển có thể chuyển sang màu xám đen, tạo cảm giác đúng với tên gọi của nó.

Vì sao vùng biển xanh này lại mang tên “Biển Đen”?

Nguồn gốc tên gọi Biển Đen đến nay vẫn còn nhiều tranh luận và có thể được lý giải theo nhiều lớp nghĩa khác nhau. Một cách hiểu phổ biến cho rằng người Hy Lạp và Lưỡng Hà cổ đại dùng màu sắc để chỉ phương hướng: đen tượng trưng cho phương Bắc, đỏ cho phương Nam, vàng cho phương Đông và xanh cho phương Tây. Theo hệ quy chiếu đó, vùng biển nằm về phía bắc thế giới Địa Trung Hải cổ đại được gọi là “Biển Đen”.

Trong các tài liệu thời Đế chế Ottoman, Biển Đen được gọi là Karadeniz hoặc Bahr-e Siyah, đều mang nghĩa “Biển Đen”. Tên gọi này dần được chuẩn hóa và truyền sang các ngôn ngữ châu Âu, tồn tại cho đến ngày nay. Ngoài yếu tố ngôn ngữ – lịch sử, tên gọi này còn gắn với ký ức hàng hải: Biển Đen từng nổi tiếng nguy hiểm với bão lớn, sóng mạnh và thời tiết khắc nghiệt, khiến nhiều tàu thuyền cổ bị đắm. Đối với các thủy thủ, đây là vùng biển “đen tối”, khó lường.

Một số giả thuyết khác cho rằng các vật thể chìm lâu ngày dưới Biển Đen thường bị bao phủ bởi lớp bùn đen giàu sulfide, hoặc vào mùa đông, bão lớn làm mặt biển chuyển màu sẫm, từ đó hình thành tên gọi mang tính trực quan. Dù lý giải theo hướng nào, cái tên Biển Đen rõ ràng không chỉ phản ánh màu sắc, mà còn hàm chứa yếu tố văn hóa, lịch sử và trải nghiệm con người.

Đặc biệt, Biển Đen còn nổi tiếng là bồn nước phân tầng lớn nhất thế giới. Lớp nước mặt lạnh hơn, nhẹ hơn và ít mặn nhờ nguồn nước sông, trong khi lớp nước sâu có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, ấm và mặn hơn nhưng gần như không có oxy. Do hai lớp nước này hầu như không trộn lẫn, hơn 90% thể tích Biển Đen là vùng nước thiếu oxy – một hiện tượng hiếm gặp trên Trái Đất. Chính “bóng tối” sinh học này, chứ không phải màu nước, mới là yếu tố khiến Biển Đen thực sự mang ý nghĩa đặc biệt và khác thường.