![]() |
![]() |
Chư Sê là mảnh đất khá lạ. Nó rất gần thành phố Pleiku để khiến khách không ngủ qua đêm ở đấy mà chạy thẳng về Pleiku, nhưng nó lại đủ xa để người Chư Sê không hú người Pleiku xuống nhậu nhẹt chơi bời như những vùng ngoại ô khác…
![]() |
| Tỷ phú Tào Văn Lang (trái) kể về những ngày từ tỉnh Bình Định lên lập nghiệp ở đất Chư Sê (Gia Lai). Ảnh: Văn Công Hùng |
Tất nhiên đến giờ, cái sự trồng cao su tràn lan đang còn nhiều câu hỏi lợi hại, nhưng với Chư Sê, sự thay đổi rõ rệt đến mức thần kỳ đến từ hồi cao su đổ bộ vào. Rồi sau đấy là tiêu, cà phê, khiến cho nơi đây trở thành thủ phủ tiêu, có phần còn nổi tiếng hơn nơi tiêu từ đấy phát tán về Chư Sê là Phú Quốc và Vĩnh Linh.
Tôi nhớ, chừng năm 1982-1983, xuống xã Ia Blang của huyện Chư Sê như xuống... u tì quốc. Toàn là người Huế đi kinh tế mới, nheo nhóc khổ sở. Gió cuồn cuộn và bụi mù mịt, nhà cửa tuềnh toàng nên tất cả đỏ bụi, kể cả mâm cơm. Nước sinh hoạt không có mà lại sốt rét và Fulro. Rất nhiều gia đình đã mếu máo hồi hương. Hồi ấy nhà vách gỗ, mái tôn, nền xi măng đã là sang lắm.
Chỉ chừng hơn chục năm sau thì cái tên Chư Sê bắt đầu xuất hiện nhiều với sản phẩm là cao su và tiêu. Và những người Huế đầu tiên lên lập nghiệp ở đấy được gọi vui là... “Huế kiều” đã có thể thuê ôtô về thăm nhà.
Và giờ, đấy là một khu sầm uất bậc nhất của Chư Sê, huyện cách thành phố Pleiku có 40km, đang trong tư thế trở thành thị xã, và nó hoàn toàn xứng đáng trở thành thị xã. Chỉ nguyên chi tiết này đã kinh rồi, ấy là, Chư Sê là đơn vị đứng thứ 2 sau thành phố Pleiku về thu ngân sách, hơn cả 2 thị xã của tỉnh là An Khê và Ayun Pa.
Sáng nay tôi về đấy, đi cùng ông Phạm Đức Long -Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn Gia Lai. Ông Long lại vời thêm ông Hoàng Phước Bính - nguyên Chủ tịch xã Ia Blang, giờ là Phó Chủ tịch Hiệp hội Tiêu Gia Lai, người Huế đi kinh tế mới cái thời đầu tiên gian khổ ấy, giờ vừa là đại gia vừa là một ông cán bộ mẫn cán.
Mảnh đất ươm khát vọng làm giàu
![]() |
| Tỷ phú Tào Văn Lang (trái) chụp hình lưu niệm cùng tác giả. Ảnh: Văn Công Hùng |
Ghé một cơ ngơi cực kỳ sang trọng ngay bên đường 14, cách trung tâm thị trấn Chư Sê... 1 cây số. Đó là nhà của ông nông dân Tào Văn Lang. Gặp chủ nhà tôi nói ngay, chú là hình mẫu của nông dân thời mới. Nông dân có xe ôtô đậu trong sân, smartphone kè kè trong tay và laptop liên tục mở trên bàn, quần áo toàn hàng hiệu.
Bốn mươi tám tuổi, đã từng khổ, rất khổ. Quê ở huyện Tây Sơn, Bình Định, ba đứa con trai nheo nhóc, bèn tìm đường... kiếm sống. Đầu tiên là vượt 2 cái đèo, qua Gia Lai tiến sang Đăk Lăk. Ở đấy 3 năm, chịu không nổi vì khổ hơn ở nhà nên lại về quê nhờ mẹ. Nhưng ở quê lại thấy... ngoài kia có vẻ sướng hơn, thế là lại ngọ nguậy, lại muốn đi. Tôi nói với Lang, anh hình dung ra tình cảnh em khi ấy, nhất là cái cảnh cả nhà dồn đống trong mấy cái bao tải lếch nhếch lên xe xuống tàu mà chưa biết phía trước là cái gì, trong túi tiền rất ít, dân Bình Định thì chắc chắn sẽ có vài chỉ vàng dắt lưng, nhưng cũng chẳng thấm tháp gì nếu có việc xảy ra.
Năm 1992, lúc này đời sống xã hội nói chung đã đỡ rồi, nghe lời rủ của một người bà con xa, vợ chồng con cái lại bìu díu đi. Lần này đích là xã Ia Blang, huyện Chư Sê. Mới chỉ nghe nói chứ chưa biết nó mặt ngang mũi dọc ra làm sao, nhưng bí bách quá rồi, cảm thấy ra đường sướng hơn ở nhà rồi, thế là bìu díu đi...
Ở nhờ nhà bà con và đi làm thuê, việc gì cũng làm. Rồi tiến tới mua mấy đám rẫy, hồi ấy cũng rẻ, vừa làm thuê vừa làm rẫy nhà mình. Rồi mua miếng đất mặt đường làm nhà. Gần chục năm thì mở kinh doanh, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.
Tôi nghiệm ra, những người làm ăn giỏi, ngoài sự có năng khiếu bẩm sinh, có sự may mắn, họ phải có sự liều nữa. Chả liều mà anh thanh niên tên Tào Văn Lang này, sau cú đưa cả gia đình đi như kiểu cầu may sang Đăk Lăk không thành, lại tiếp tục cú liều thứ 2, là tiếp tục đi đến một nơi mà mình chưa biết bao giờ.
Lang kể, hồi ấy lên đây dã quỳ còn phủ kín, đất thưa người ít, hoang mang đến rợn người. Nhưng bằng con mắt của con nhà nông và khát khao kiếm sống, anh phát hiện đất ở đây cực tốt, cây gì cắm xuống cũng sống, chỉ sợ mình lười thôi. Mà lười thì soi kính hiển vi cả hai vợ chồng anh đều không... tìm ra.
Giờ anh có 3 cơ sở kinh doanh phân bón và thuốc trừ sâu, 6.000 gốc tiêu, 3ha cà phê và 10ha cao su.
Ba đứa con trai đẻ ở Tây Sơn, Bình Định lếch nhếch theo bố mẹ ngày nào giờ một đứa học dầu khí bên Mỹ đã ra trường và làm việc bên ấy luôn. Một đứa đã tốt nghiệp đại học trong nước giờ giúp ba mẹ quản trị việc nhà, một đứa chuẩn bị tốt nghiệp, chắc sẽ làm việc ở Sài Gòn, và cô út, sản phẩm sinh ra từ đất Ia Blang này, vừa đậu vào Học viện Tòa án. Tôi nói với Lang, nguyên việc năm nay có cháu học sinh 30 điểm vẫn rớt đại học thì con bé nhà em là rất giỏi.
Ngồi nghe ông Bính và ông nông dân Tào Văn Lang nói chuyện, tôi mới hiểu họ... nông dân đến mức nào. Tức là sự thấu hiểu đất, thấu hiểu cây một cách hết sức thực tiễn và khoa học…
Mong qua cơn bĩ cực tới hồi thái lai
Hiện nay đang đến thời kỳ “thoái trào” của mấy cây thế mạnh của Chư Sê. Tiêu thì chết, phần lớn là thối rễ chết, và hạ giá kinh khủng. Như tiêu từ 200.000 một ký lô giờ còn có 80.000 mà không bán được. Vườn cao su nhà anh Lang, thuê 2 vợ chồng ở trông vườn và cạo mủ hết 130 triệu đồng/năm, mà giá cao su thì mỗi sáng mở mắt ra lại hạ một giá, cứ tuồn tuột hạ như tuột men. Cây thoái trào kéo theo kinh doanh trì trệ. Lang nói, chả ai quỵt mình đâu vì mình sống tốt với người ta, nhưng người ta mua phân, mua thuốc chịu, giờ không bán được sản phẩm, người ta nợ, biết làm sao? Hỏi nợ khó đòi nhiều không? Phải đến chục tỷ anh ạ. Mất chắc chắn thì vài chục triệu thôi, còn lại thì... cứ để lai rai thế.
Ngồi tí mà điện thoại réo liên tục, tôi ý tứ rút sớm để không phí thời giờ của ông chủ vừa sản xuất vừa kinh doanh giỏi này. Trong những cú điện thoại ấy có cú hẹn lấy vở tặng các cháu học sinh nhân năm học mới. Tại xã này, phía sau nhà Lang, có một cái giọt nước anh tặng dân làng. Đã bảo, dân Tây Nguyên quý nhất là giọt nước. Nó như cái cầu ao hoặc giếng làng người Kinh. Thấy dân khổ vì nước, anh ủng hộ. Rồi ủng hộ dê cho các gia đình nghèo. Nhưng anh cũng rạch ròi, chỉ ủng hộ những người nghèo nhưng có chí làm ăn, chịu khó làm ăn, chứ không ủng hộ những anh nghèo do lười.
Đất Tây Nguyên này không nghèo vĩnh viễn được, Lang nói, chỉ có anh không chịu làm, có đồng nào uống rượu hết mới nghèo thôi, mà mấy anh nghèo “chuyên nghiệp” này thì... khó chữa nghèo cho các anh ấy lắm. Ông Bính kể, các phong trào xã hội, các đợt quyên góp giúp đỡ... gia đình Lang đều tham gia, và không chỉ tham gia, còn đi đầu. Thế nên tôi thấy cái phong thái tự tin khi Lang nói, bà con đang khó khăn họ nợ mình, chứ chả mất đâu mà sợ, giá lên, có tiền là họ lại trả mình thôi. Đây là giai đoạn khó khăn chung của dân trồng cao su, tiêu và cà phê Tây Nguyên mà. Mình sống tốt với bà con thì chắc chắn bà con sẽ tốt lại với mình…
![]() |
| Trần Ngọc Hiếu (tức Văn Kính Dương, 36 tuổi, quê Hà Nội, người hàng đầu, từ phải sang), "ông trùm" đường dây sản xuất, tiêu thụ ma túy cùng 14 đồng phạm vừa bị Công an TP HCM triệt phá. |
Qua kiểm tra, lực lượng chức năng tỉnh Cao Bằng phát hiện 4 điểm trồng trái phép với tổng số 557 cây thuốc phiện, các cây đang trong giai đoạn sinh trưởng.
3 thanh niên đã thừa nhận vi phạm và nhận thức rõ hành vi của mình tiềm ẩn nguy cơ gây thương tích, ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự trên địa bàn.
Một nam thiếu niên ở Sơn La có hành vi không đội mũ bảo hiểm, điều khiển xe tốc độ cao, vừa bị cơ quan chức năng xử phạt theo quy định của pháp luật.
Nguyễn Thanh Phương đã tự nhận thức được hành vi bỏ trốn của mình là vi phạm pháp luật và đã đến trụ sở Công an phường An Hải, TP Hải Phòng đầu thú.
Công an xã Tiên Lục (Bắc Ninh) vừa tạm giữ Hoàng Viết Tiến để điều tra hành vi trộm cắp dây cáp điện đèn chiếu sáng, gây ảnh hưởng an ninh, trật tự địa bàn.
Một tài xế xe công nghệ trình báo công an về việc bị một nam thanh niên có biểu hiện say xỉn hành hung đến sưng mặt, mờ mắt.
Chỉ trong thời gian ngắn, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp liên tiếp xảy ra 02 vụ án mạng đau lòng xuất phát từ mâu thuẫn tình ái.
Ngay trong ngày đầu thực hiện, hàng loạt cơ sở đăng kiểm rơi vào tình trạng trục trặc phần mềm, nghẽn hệ thống.
Nhiều chủ phương tiện "căng thẳng" khi xe của mình bắt đầu bước kiểm tra khí thải theo quy trình, phương pháp mới.
2 nhóm thanh thiếu niên điều khiển xe môtô không đội mũ bảo hiểm, sử dụng hung khí đuổi đánh nhau, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự tại địa phương.
Ngay trong ngày đầu thực hiện, hàng loạt cơ sở đăng kiểm rơi vào tình trạng trục trặc phần mềm, nghẽn hệ thống.
Số ca nghi ngộ độc thực phẩm liên quan đến tiệm bánh mì A.C trên đường Phan Văn Trị (TP HCM) đã tăng lên 22 ca, cơ quan chức năng đang xác định nguyên nhân.
Do mâu thuẫn cá nhân với chị M nên H.Đ.T đã sử dụng hình ảnh của chị này, đăng tải và bình luận 8 bài viết có nội dung bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
Dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục thay đổi mạnh mẽ sau thời gian thi công xuyên Tết, mở ra kỳ vọng khơi thông “điểm nghẽn” giao thông nội đô.
Một tài xế xe công nghệ trình báo công an về việc bị một nam thanh niên có biểu hiện say xỉn hành hung đến sưng mặt, mờ mắt.
Công an xã Tiên Lục (Bắc Ninh) vừa tạm giữ Hoàng Viết Tiến để điều tra hành vi trộm cắp dây cáp điện đèn chiếu sáng, gây ảnh hưởng an ninh, trật tự địa bàn.
Một nữ bác sĩ tại Hà Nội đã kịp thời sơ cứu bé 3 tuổi đuối nước, nhấn mạnh tầm quan trọng của kỹ năng cấp cứu ngừng tuần hoàn trong cấp cứu ban đầu.
Nguyễn Thanh Phương đã tự nhận thức được hành vi bỏ trốn của mình là vi phạm pháp luật và đã đến trụ sở Công an phường An Hải, TP Hải Phòng đầu thú.
Qua kiểm tra, lực lượng chức năng tỉnh Cao Bằng phát hiện 4 điểm trồng trái phép với tổng số 557 cây thuốc phiện, các cây đang trong giai đoạn sinh trưởng.
19 gương mặt trẻ xuất sắc của Việt Nam trong các lĩnh vực khác nhau được đề cử chính thức, bước vào vòng bình chọn trực tuyến từ ngày 2/3/2026.
Nhiều chủ phương tiện "căng thẳng" khi xe của mình bắt đầu bước kiểm tra khí thải theo quy trình, phương pháp mới.
Lực lượng CSGT tại Đà Nẵng phát hiện xe khách tuyến Quảng Trị – Đà Nẵng chở 53 người trên xe 38 chỗ, vượt 15 hành khách so với quy định và lập biên bản xử phạt.
Trong phút chốc, anh Duy đã cứu bé 1 tuổi khỏi ngưng tim, thể hiện tinh thần trách nhiệm, được chính quyền tôn vinh tại lễ chào cờ.
Chỉ trong thời gian ngắn, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp liên tiếp xảy ra 02 vụ án mạng đau lòng xuất phát từ mâu thuẫn tình ái.
Một nam thiếu niên ở Sơn La có hành vi không đội mũ bảo hiểm, điều khiển xe tốc độ cao, vừa bị cơ quan chức năng xử phạt theo quy định của pháp luật.
3 thanh niên đã thừa nhận vi phạm và nhận thức rõ hành vi của mình tiềm ẩn nguy cơ gây thương tích, ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự trên địa bàn.
2 nhóm thanh thiếu niên điều khiển xe môtô không đội mũ bảo hiểm, sử dụng hung khí đuổi đánh nhau, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự tại địa phương.
Từng là điểm nóng về ùn tắc giao thông do vướng mắc giải phóng mặt bằng, dự án đường Vành đai 1 (đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục) đang có màn 'lột xác' ngoạn mục.
Cơ quan CSĐT Bộ Công an kiến nghị Bộ Y tế chỉ đạo chủ đầu tư phối hợp nhà thầu tập trung tối đa nguồn lực, đưa 2 dự án bệnh viện sử dụng theo chỉ đạo Chính phủ.
Từ ngày 1/3, Trung Tâm Quản lý và điều hành giao thông thành phố Hà Nội tăng cường tổng số 9 tuyến buýt kết nối với Khu công nghệ cao (CNC) Hòa Lạc.