Cách đây khoảng 335–175 triệu năm, phần lớn các lục địa trên Trái Đất từng kết nối thành siêu lục địa Pangaea, trước khi dần tách rời để tạo nên bản đồ thế giới ngày nay. Nhưng quá trình dịch chuyển của các mảng kiến tạo vẫn tiếp diễn. Các nhà khoa học cho rằng trong tương lai xa, những lục địa hiện tại có thể lại tụ họp thành một siêu lục địa mới, dù hình dạng và thời điểm hình thành vẫn còn là vấn đề được nghiên cứu.

Điều này xảy ra vì bề mặt Trái Đất không phải một lớp vỏ bất động. Các mảng kiến tạo di chuyển vài centimet mỗi năm, làm đại dương mở rộng ở nơi lớp vỏ mới hình thành và thu hẹp ở nơi đáy biển chìm xuống lớp phủ. Tốc độ ấy quá chậm để con người nhận thấy trong đời sống thường ngày, nhưng qua hàng chục hoặc hàng trăm triệu năm, nó đủ sức xóa sổ những đại dương hiện tại và đưa các lục địa đến gần nhau. Siêu lục địa tiếp theo vì thế không phải một viễn cảnh hoàn toàn viễn tưởng, mà là khả năng được suy luận từ hoạt động địa chất đang diễn ra.

Các mô hình về siêu lục địa tương lai, trong đó có Aurica và Amasia. Ảnh: idl.ciencias.ulisboa.pt

Một số mô hình khoa học đưa ra những viễn cảnh khác nhau. Amasia có thể hình thành sau khoảng 200 triệu năm, khi phần lớn các lục địa hội tụ về phía Bắc, trong khi Nam Cực vẫn tương đối tách biệt. Aurica lại là kịch bản các lục địa hợp nhất gần vùng xích đạo vào khoảng 250 triệu năm nữa. Một giả thuyết khác mang tên Pangaea Ultima hình dung Đại Tây Dương khép lại, đưa châu Mỹ và châu Phi – Âu-Á xích lại gần nhau. Đây là những mô hình cạnh tranh, không phải lời tiên đoán chắc chắn về bản đồ Trái Đất trong tương lai.

Sự ra đời của siêu lục địa sẽ không chỉ làm thay đổi đường bờ biển. Khi các đại dương thu hẹp hoặc mở rộng, những dòng hải lưu vận chuyển nhiệt cũng thay đổi, kéo theo biến động khí hậu trên quy mô toàn cầu. Những vùng nằm sâu trong nội địa có thể trở nên khô hạn hơn vì xa nguồn ẩm từ biển, trong khi các dãy núi khổng lồ hình thành tại nơi các mảng va chạm có thể tạo ra những vùng khí hậu rất khác biệt. Các mô phỏng của NASA cho thấy vị trí và độ cao địa hình của siêu lục địa có thể khiến nhiệt độ trung bình cũng như mức độ băng phủ thay đổi đáng kể.

Mô phỏng Pangaea Ultima, một trong những kịch bản về hình dạng Trái Đất sau khoảng 250 triệu năm. Ảnh: gamekyo.com

Nếu con người hoặc hậu duệ của chúng ta vẫn tồn tại đến thời điểm ấy, khái niệm về khoảng cách địa lý có thể sẽ hoàn toàn khác. Những vùng đất hiện bị ngăn cách bởi đại dương có thể nối liền bằng các hành lang đất liền, nhưng điều đó không đồng nghĩa việc di chuyển sẽ dễ dàng: sa mạc rộng lớn, núi cao và khí hậu khắc nghiệt có thể trở thành những rào cản mới. Hơn nữa, trong hàng trăm triệu năm, sự tiến hóa của sinh vật, hoạt động núi lửa và những biến đổi khí hậu sẽ khiến Trái Đất xa lạ hơn nhiều so với bản đồ hiện nay.

Siêu lục địa tiếp theo vì thế vừa là câu chuyện địa chất, vừa là lời nhắc về tính tạm thời của thế giới chúng ta đang sống. Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và các châu lục ngày nay tưởng như những đặc điểm vĩnh viễn, nhưng trên thang thời gian địa chất, chúng chỉ là một giai đoạn trong chu kỳ tái sắp xếp bề mặt hành tinh. Trái Đất vẫn đang chuyển động, dù chậm đến mức con người khó nhận ra.